Кіріспе

Тарихшы және мемлекеттік қызметкер (шамамен 1155–1217)

Никетас немесе Никетас Хониатес (; шамамен 1155 – 1217), оның нақты тегі Акоминатос (Ἀκομινάτος) болған, Византиялық грек тарихшысы және саясаткері. Ол өзінің туған жері Хонаэден Константинопольге інісі Михаил Акоминатоспен бірге келген (содан оның «Хониатес» деген лақап аты шыққан, «Хонаэлік адам» деген мағынаны білдіреді). Никетас 1118 жылдан 1207 жылға дейінгі Шығыс Рим империясының тарихын жазды.

Өмір

Никетас Акоминатос 1150 жылы Фригиядағы Хонай қаласында (қазіргі Түркиядағы Хоназ қаласының жанында) бай ата-анасының отбасында дүниеге келді. Хонай епископы Никитас нәрестені крещение рәсімінен өткізіп, есім қойды; кейіннен ол туған жерінің атымен «Хоният» деп аталды. Тоғыз жасында әкесі оны ағасы Михаилмен бірге Константинопольге білім алуға жіберді. Никетастың үлкен ағасы өмірінің бастапқы кезеңдерінде оған зор әсер етті. Ол бастапқыда мемлекеттік қызметке орналасып, Ангел императорларының кезінде (олардың ішінде Ұлы Логофет немесе Канцлер) маңызды лауазымдарды иеленді, сондай-ақ қиын кезеңде Филиппополь тақырыбының губернаторы болды. 1204 жылы Төртінші крест жорығында Константинополь тоналып алынғаннан кейін ол Никеяға қашып, Никея императоры I Ласкарис Теодордың сарайында қоныстанды және өзін әдебиетке арнады. Ол 1217 жылы қайтыс болды. Оның теологиялық еңбегі «Thesaurus Orthodoxae Fidei» қолжазбаларда толық күйінде сақталғанымен, тек бір бөлігі ғана жарияланды. Бұл 12 ғасырдағы ағымдар мен ағымдас жазушылар туралы маңызды мәліметтердің бірі болып табылады.

Көркем әдебиеттегі хониаттар

Умберто Эконың "Баудолино" романының оқиғасы сезімтал түрде Константинополь крестоносцтар басып алған кезде өтеді. Баудолино Никитасты Константинопольді тонау кезінде құтқарып, содан кейін оған өмірбаянын айтады. Никетас Алан Гордонның "Венециялық кварталдағы өлім" (Нью-Йорк: Сент-Мартинс Минотавр, 2002) атты детективтік романындағы маңызды кейіпкер.

Басылымдар мен аудармалар

Imperii Graeci Historia, баспа. Иероним Вольф, 1557, грек тілінде, латын тіліндегі параллель аудармасымен. (1593 жылғы қайта басылымның PDF нұсқасы)
Никета Хониатаның тарихы, ред. Ж. П. Минье (Patrologia Graeca, 140 том) Вольфтың мәтінін (заманауи шрифтпен) және аудармасын (біркелкі орфографиямен) қайта жариялайды. (PDF)
Никета Хониатаның тарихы, ред. Иммануэль Беккер, Бонн (CSHB), 1835, Вольфтың аудармасы беттің төменгі жағында. (Интернет мұрағатында қолжетімді)
Никета Хониатаның тарихы, ред. Ян Луис ван Дитен, Берлин (CFHB #11), 1975. «Византия қаласы: Никетас Хониатес жылнамалары», Гарри Дж. Магулиас аудармасы, 1984 жыл. (PDF)