Кіріспе

Психологиялық термин

Өз-өзінен құрбан ету – бұл адамның өзі үшін қалаған нәрсесінен бас тарту, басқаларға көмектесу, оларды қорғау немесе басқа сыртқы құндылықтарды ілгерілету және қорғау мақсатында жасалатын іс. Әдетте, өз-өзінен құрбан ету әрекеті адамның жеке мүддесіне қызмет етпейді және оны басқа жағдайдағыдан нашар жағдайға түсіреді. Басқа екі жиі кездесетін құрбандық түрлерін өз-өзінен құрбан етумен шатастыру оңай. Біріншісі – адам кездейсоқ немесе бейсалы түрде қызығушылықтарынан бас тартады. Адамдар тіпті өз мүдделерін қамтамасыз етуге тырысқанда да күнделікті өмірде осы мінез-құлыққа жиі барады, себебі олар мұны сезбейді. Екіншісі – адам үлкен пайдаға ие болу үшін кішкентай пайдадан ерікті түрде бас тартады. Мұндай әрекет құрбандық сезімін тудырса да, кейінге шегерілген қанағаттандыруға әкелсе, шынайы құн төленбейді. Бұл екі құрбандық түрі аталған қағидаға бағынбайды және өз-өзінен құрбан етуге жатпайды. Өз-өзінен құрбан етудің мақтауға лайық көптеген батырлық оқиғалары болғанымен, соңғы онжылдықтарда өз-өзінен құрбан етудің зорлық түрі – суицидтік терроризм кеңінен таралып, көп назар аударуда. Соңғы 30 жылда мұндай шабуылдардың шамамен 3500-і тіркелген.

Өлшем

Белангер және тағы басқалар 2014 жылы 10 сұрақтан тұратын, Ликерт шкаласы бойынша бағаланатын, бір фактор және екі әдістемелік фактордан құралған "Өзін-құрбан ету шкаласын" жасады. Бұл шкала 8 зерттеудің интеграциясы арқылы адамдардың өзін-құрбан етуге бейімділігін статистикалық түрде бағалауға мүмкіндік береді. Нәтижелерге сәйкес, "Өзін-құрбан ету шкаласы" жоғары сенімділік деңгейіне ие (альфа = .90). Ол нақты бір мақсатқа деген жағымды бағалаумен және берілгендікпен күшті байланысқа ие, сонымен қатар депрессия және суицидтік ойлар сияқты психологиялық дисфункциялармен байланыссыз екендігін көрсетеді, бұл ажырату жарамдылығын білдіреді. Сондай-ақ, қайталап тексерудің сенімділігі және мақсатқа деген адалдық пен мақсатқа жетпеген жағдайдағы қайғыны болжау қабілеті де бар. Бұл өзін-құрбан ету қабілетінің бұзылу ретінде емес, мақсатқа бағытталған мінез-құлық ретінде жақсырақ түсінілетінін көрсетеді. Соңында, бұл өлшем эмоционалдық, когнитивтік және мінез-құлық айнымалылары үшін қанағаттанарлық болжамдық жарамдылықты көрсетті.