Кіріспе

Узедом (сондай-ақ Stadt Usedom немесе Usedom Town) – Германияның солтүстік-шығысындағы Мекленбург-Ворпомерн жерінде, Грефсвальд ауданындағы Узедом аралында орналасқан қала. Ол Польша шекарасына жақын. Бұл Amt Usedom Süd орталығы, оған тағы 14 қауымдастық кіреді. Орта ғасырларда бүкіл Узедом аралы осы қаланың атымен аталған.

География

Қала Уседом аралының оңтүстік-шығыс бөлігінде, Актерланд деп аталатын аймақта, Шчецин лагунасының солтүстік-батыс жағасында жатыр. Қала батыс және солтүстік жағынан Пеенстроммен шектеседі, бұл аталған лагунаның Балтық теңізіне бағытталған батыс шығару арнасы.

Тарих

Бұл аймақ неолит дәуірінен бері мекенделген, ал 8-9 ғасырларда ежелгі славяндар, қазір Шлоссберг деп аталатын төбеде қамал салған. Қаланың аты славян тіліндегі "узнам" сөзінен шыққан, яғни "өзен сағасы" деген мағынаны білдіреді. Қала 1110 жылдары даниялықтар тарапынан қиратылған. 1120 жылдары Померанияны поляк монархы Болеслав III Кривоустый басып алды, ол христиандықты таратуды бастады және бұл міндетті Бамбергтің Оттосына тапсырды. 1128 жылы герцог Вартислав I қатысқан Батыс Померанияның славян жиналысы христиан дінін қабылдады, ал одан кейін Уседомда Премонстранттар монастыры, Уседом аббаттығы (сондай-ақ Гробе немесе Пудагла аббаттығы) құрылды. 1140 жылы жергілікті қамал алғаш рет айтылды, ол жаңадан құрылған Волин епископтығының құрамында болды, ал алғашқы кастелян 1159 жылдан бастап есімдері тіркелді. 13 ғасырда Уседомға неміс қоныстануы, сол кезде көптеген жерлерде жүріп жатқан шығыс отарлауының (Ostsiedlung) бір бөлігі ретінде басталды. 1295 жылы Померания герцогтығының бөлінуі нәтижесінде ол Померания-Вольгаст герцогтығының құрамына кірді. 1298 жылдың 23 желтоқсанында Уседомға Любек құқығы бойынша IV Богуслав қала мәртебесін берді. Қала 1475 және 1688 жылдары екі рет ірі өрттерде өртеніп кетті. Отыз жылдық соғыс кезінде 1628 жылы Дания королі Кристиан IV қаланы басып алды және оны Киелі Рим империясына тапсырды, содан кейін 1630 жылы Швеция басып алды, ал 1637 жылы Киелі Рим империясы қайтадан басып алды. Вестфалия (1648) және Штеттин (1653) бейбіт келісімдерінен кейін Уседом, Батыс Померанияның барлық бөлігімен бірге, 1720 жылға дейін Швецияның иелігінде болды (швед Помераниясы), содан кейін Пруссия оны сатып алды. 1757 жылы Жеті жылдық соғыс кезінде Швеция оны басып алды. 1871 жылдан бастап ол Германия империясының құрамына кірді. Қала 1876 жылдан бері теміржолмен байланысты. 1934 жылы Карнинде теміржол көпірі, Карнин лифт көпірі салынды, бірақ ол Екінші дүниежүзілік соғыста қирады. Соғыс кезінде ол Заксенхаузен концлагерінің бөлімшесінің орналасқан жері болды. 1945 жылдың ақпанында қаладан Сталаг XX B тұтқындар лагерінен одақтас әскери тұтқындарының өлім шеруі өтті. Соғыстан кейін қала алдымен Мекленбург-Ворпомерн штатына қарасты, бірақ Шығыс Германия 1952 жылы штаттар жүйесін жойғанға дейін, содан кейін ол Росток аймағына кірді. 1990 жылы Германияның қайта бірігуі кезінде Уседом қайтадан Мекленбург-Ворпомерн штатының құрамына енді.

Көрікті жерлер

Уседомда Anklamer Tor ("Anklam Gate"), St. Mary's (Marienkirche), 1128 жылы Бамбергтің Оттосы жүзеге асырған христиан дініне өтуіне арналған ескерткіші бар Schloßberg ("төбе") және Карнин көтергіш көпірінің қираған қалдықтарын көруге болады. Бұдан бөлек, қаланың ескі теміржол станциясында айналағы табиғат туралы өте қызықты көрмелер ұсынатын табиғат паркінің орталығы орналасқан.

Көлік байланыстары

Уседом арқылы аралдың негізгі оңтүстік жолы (Федералды автомобиль жолы B110) өтеді, ол қаланы материктегі Пинновқа және одан әрі Анкламға жалғастырады. Басқа бағытта B110, Уседом аралының солтүстік жағалауымен өтетін B111 жолымен Себад Ахлбекте қосылады. 1945 жылға дейін қалада Дучеров – Свинемунде (Świnoujście) бағытындағы темір жол станциясы болды, қазір онда аралдың табиғат паркі орталығы орналасқан. Уседом бүгін аралдың жалғыз темір жолынан (Usedomer Bäderbahn) қашықта жатыр. Уседомде Уседомер көлінде шағын порт бар, ол тар шығару – Кехле арқылы лагунаға қосылады.