Кіріспе

Ксавье, Парма және Пьяченца герцогы, 1974 жылға дейін Францияда Ксавье де Бурбон-Парма принці, Испанияда Франсиско Хавьер де Борбон-Парма и де Браганса немесе жай ғана Дон Хавьер (25 мамыр 1889 – 7 мамыр 1977) ретінде танымал болды, Парма Бурбон герцогтік үйінің басшысы еді. Ол карлизмнің династиялық көшбасшысы және 1936 жылдан бастап Испания тағына регенттік талапкер, ал 1952 жылдан бастап талапкер ретінде, Хавьер I деген атпен белгілі. 1974 жылдан бастап ол Парманың жойылған тағына үміткер болды. Ол сондай-ақ 1916–1917 жылдардағы Сикст ісі және 1940 жылғы Галифакс Шевалье келіссөздеріне қатысқан деп есептеледі.

Отбасы

Ксавье Парма Бурбондарының жоғары аристократиялық отбасында дүниеге келді; 18 ғасырдың ортасында бұл тармақ испан Бурбондарынан бөлініп кетті, ал олар бұрынғы бірнеше онжылдықтарда француз Бурбондарынан бөлінген еді. Ол Франция патшасы Людовик XIV және Испания патшасы Фелипе V-нің ұрпағы болды. Оның арғы ата-аналарының арасында Людовик I Этрурия патшасы, Витторио Эмануэле I Сардиния патшасы және Савой герцогы, Карл X Франция патшасы, Франческо I Екі Сицилия патшасы, Педро III Португалия патшасы, Мария I Португалия мен Бразилия патшайымы, Карл IV Испания патшасы болды; оның шөбере ата-аналарының арасында Карл II Парма герцогы және Жоан VI Португалия патшасы болды; оның ата-аналарының арасында Карл III Парма герцогы және Мигель I Португалия патшасы болды. Ксавьедің әкесі Роберт I (1848–1907) Парманың соңғы билеуші герцогы, ал Ксавьедің анасы Португалия инфантасы Мария Антония (1862–1959) 1834 жылы тақтан түскен Португалия патшасының эмиграцияда туған қызы болды. Ксавьедің көптеген туыстары Еуропаның корольдік немесе герцогтық отбасыларынан шыққан, бірақ тек анасының әпкесі, Португалия инфантасы Мария Ана, Люксембургтің Ұлы герцогинясы ғана билік жүргізді. Қалған үшеуі таққа талапкер болды: анасының ағасы, португалдық Мигелист талапкері Дом Мигель, Браганса герцогы, әкесінің әпкесі, Испанияның Карлист патшайымы Маргарита де Борбон Парма және анасының тағы бір әпкесі, сондай-ақ Испанияның Карлист патшайымы, Португалия инфантасы Мария дас Невес. Оның бір туысы, эрцгерцог Карл Людвиг, Австро-Венгрия тағына ресми мұрагер болды. Ксавьедің екі туысы ғана билік етті: Бельгия патшайымы Элизабет және Люксембургтің Ұлы герцогинясы Шарлотта. Ксавьедің көкжездесі, эрцгерцог Франц Фердинанд, Австро-Венгрия тағына ресми мұрагер болды. Екі туысы легитимист талапкерлері болды: әкесінің тарапынан испан тағына талапкер Дон Хайме, ал анасының тарапынан Португалия тағына талапкер Дом Дуарте Нуньо. Ксавье аға-інілерінің кейбірі билік құрған еуропалық үйлерге үйленді, ал аздағандары ғана билік етті: олардың қатарында 1911 жылы Габсбургтер императорлық үйіне үйленген және 1916–1918 жылдары Австрия императрицасы және Венгрия королевасы болған кіші әпкесі Зита және 1919 жылы Нассау герцогтық үйіне үйленген және 1919–1970 жылдары Люксембург герцогінің жұбайы болған кіші інісі Феликс болды. Ксавье аға-інілерінің кейбірі нақты билеушілермен тығыз байланысты болды: олардың қатарында 1921 жылы Дания корольдік отбасына үйленген кіші інісі Рене, 1939 жылы итальяндық корольдік отбасына үйленген кіші інісі Луи және 1893 жылы Болгария корольдік отбасына үйленген үлкен жарты әпкесі Мария Луиза болды. Ксавье аға-інілерінің кейбірі герцогтық немесе басқа да жоғары аристократиялық үйлерге үйленді. Алты ақыл-есі кеміс ағасы мен әпкесі ешқашан үйленбеді, ал Ксавьедің үш әпкесі бенедиктиндік монахтар болды.

Балалық шағы мен жастық шағы (1914 жылға дейін)

1859 жылы Парма герцогі тағынан түсірілгенімен, Ксавьердің әкесі герцог атағын уақытша сақтап, талап етуін жалғастырды. Ол Италия мен Австриядағы мүліктерді қамтитын зор байлыққа ие болды; сондай-ақ, 19 ғасырдың соңында Бурбон-Парма әулеті тамаша Шамбор сарайын мұраға алды. Роберт, оның екінші әйелі және екі некеден туған шамамен 20 баласы Пианоре мен Шварзауда екі үйде тұрды. Олар әрбір жерде жарты жылдай уақыт өткізіп, арнайы пойызбен саяхаттайтын, тіпті балалардың аттарын да алып жүретін. Ксавьердің балалық шағы тыныштық, сәнділік және қуанышқа толы болды, алайда бірінші некеден туған жарты бауырларымен қарым-қатынасы әрқашан жақсы болмады. Бурбон-Парма әулеті терең католик дінін ұстанды және мәдени жағынан француздыққа жақын болды; сонымен қатар, неміс тілі де қолданылды. Ксавьер бала кезінде Пианоре жергілікті тұрғындарымен итальян тілінде, түрлі қонақтармен ағылшын тілінде, ал кейбір қарым-қатынастарда португал және испан тілінде, ал шіркеуде латын тілінде сөйлеуді үйренді. Отбасы жиі аристократия, кітаптар мен университеттер өкілдерінен қонақтар қабылдады. 1899 жылы Ксавьер ағасы Сикстің қадамын басып, Австрияның Фельдкирх қаласындағы беделді иезуиттік Stella Matutina мектебіне түсті. Мектеп Еуропаның түкпір-түкпірінен келген католик аристократиясының балаларын оқытса да, жағдайлары қарапайым болды. Кейіннен нацистік концлагерьде қалай аман қалғаны туралы сұрағанда, ханзада Ксавьер әзілдеп: «Мен Stella-да оқыдым. Бізді өлтіру оңай емес», – деді. Мектеп қарапайым діндарлықтың үлгісін ұсынды, оқытушылар жоғары сапалы білім беруді қамтамасыз етті, ал әртүрлі елдерден келген балалардың араласуы халықаралық достық рухын қалыптастырды. Ксавьер 1900 жылдардың ортасында бітірді; 1906 жылы Париждегі ағасының ізімен университет оқуын бастады. Сикстен айырмашылығы, ол заңгерлік мамандықты емес, екі салаға бірдей қызығушылық танытты: саяси-экономикалық ғылымдар мен агрономия. Ол екеуін де бітіріп, агрономия саласында инженер, ал саясат және экономика саласында доктор ғылымын қорғады. Оқу бағдарламасын қашан бітіргені туралы нақты мәлімет жоқ; бір дереккөз 1914 жылды көрсетеді. Ол ешқашан кәсіби мансапқа тұрмады. 1910 жылы марқұм Роберт Бурбон-Парманың байлығы отбасы мүшелері арасында бөлісті. Бірінші некеден туған балалар, әсіресе мүгедек бауырларын күтіп баққан Элиге жылжымайтын мүліктің көп бөлігі бөлді; Роберттің екінші әйелі мен екінші некеден туған балаларына ірі қаржылық өтемақы, пайдалану құқығы және шағын мүліктер берілді. Өзінің күшімен, Ксавьер Парижде тұрды, бірақ Еуропаны аралап саяхаттады. Мұның бір себебі – отбасылық істер, көбінесе саяси сипатта болды; мысалы, 1911 жылы Ксавьер Австрияға апасының үйлену тойына қатысу үшін, Австрия-Венгрия тағының мұрагері Карл Габсбургпен бірге Австрияға барды; 1912 жылы ол Испания арқылы Португалияға сапар шекті, португалдық легитимисттік қастандық кезінде әпкесіне еріп жүрді. Тағы бір себебі – жеке қызығушылықтарын қанағаттандыру. Ксавьерге географиялық зерттеулерге бейімділігімен танылған Сикстің үлкен әсері болды. 1909 жылы екі бауыр Балқанға саяхат жасады; 1912 жылы Мысыр, Палестина және Таяу Шығысты аралады. 1914 жылы олар Парсыға, Үндістанға және мүмкін Гималайға саяхаттауды жоспарлады.

Әскерші және дипломат (1914-1918 жж.)

Сараеводағы қастандық туралы хабар Азияға бет алған Австриядағы Ксавье мен Сикстеге жетті. Өздерінің туысқандары өлтірілгендіктен, екеуі де өш алу үшін австриялық армияға қосылуға ниеттенді. Бірақ Франция Венаға соғыс жариялағаннан кейін жағдай өзгерді. Пармалық туыстар – Зита, Рене, Феликс және Эли – Австрия-Мажарстан жағына шығып, еркектер императорлық әскерге қосылса да, Ксавье мен Сиксте өзін француз деп сезінді. Олар француз армиясына қосылуды ашық жоспарлады, бұл оларды тұтқындауға алып келуі мүмкін еді. Император олардың түрмеге қамалуын болдырмау және Австриядан бейтарап елге кетуіне рұқсат беру үшін Зитадан жеке өтініштер қабылдады. Францияға оралғаннан кейін Ксавье мен Сиксте өз еркімен қызмет етуге белсенді болды, бірақ француз заңы шетелдік әулет мүшелеріне қызмет етуге тыйым салды. Соғысуға құштар болған олар Бельгияның Елизавета патшайымына жүгінді, ол екеуіне де Бельгия армиясында қызмет етуге рұқсат берді. Алайда, Сикстенің қатысқан жол апатынан кейін бауырластар 1914 жылдың қараша айының соңында ғана Бельгия армиясына қосылды. Ксавье бастапқыда медициналық қызметте қарапайым сарбаз ретінде қабылданды және 7-ші артиллерия полкіне жіберілді. Оның қызметі туралы нақты мәліметтер жоқ; соғысқа дейінгі Бельгия армиясының қалған бөлігі Фландрия мен Францияда, Англияға жақын майданның салыстырмалы түрде тыныш бөлігінде қызмет етті. Бір күні Ксавье майданнан алынып, Бельгия бас штабы ұйымдастырған офицерлік курстарға жіберілді, оны сәтті аяқтады. 1916 жылдың ортасында ол кіші лейтенант, кейін капитан болды. 1916 жылдың соңында Ксавье Сикст ісіне қатысты, ол Австрияның сепаратистік бейбіт келісімге қол жеткізуге жасаған құпия әрекеті еді. Жаңа император Карл I отбасылық байланыстарын және Парма ағайындарымен достығын пайдалануды шешті, әсіресе Сикстенің қабілеті мен зиялылығына сенім артты. Француз азаматтары болғандықтан, екеуі де француз үкіметінің келісімін алғаннан кейін ғана миссияны қабылдауға келісті. Ксавье рөлі көбінесе Сикстенікінен екінші деңгейде саналады, бірақ ол Париждегі француз билігімен немесе Швейцариядағы және Венадағы австро-венгерлік елшілермен болған маңызды кездесулерде болды, сондай-ақ кейбір ғалымдар «Сиксте мен Ксавье княздарының араласуынан» сөз етеді. Келіссөздер 1917 жылдың басында тоқтап, мәселе жабылды. Бірақ 1918 жылдың мамырында Клемансоның аяқ астынан жариялағаннан кейін саяси дағдарысқа және жас императордың беделін түсірген жанжалға айналды. Ол кезде Венада болған Ксавье мен Сиксте Австрияның сыртқы істер министрі Черниннің куәгерлерді жоюға дайындығынан немесе халықтың ашуынан зардап шегуі мүмкін еді. Бұл оқиға «Бірінші дүниежүзілік соғыстағы амалсыз аристократиялық дипломатияның ең көрнекті мысалы» деп есептеледі, бірақ ешбір дереккөз Ксавьерді соңғы сәтсіздікке кінәламайды. Ол кейін әскери қызметке оралған-жоқпадығы белгісіз. Соғыс тоқтатылған кезде ол Бельгия армиясында майор болды және француздық Croix de Guerre, Бельгиялық Croix de Guerre және Бельгиялық Орден де Леопольд ордендерімен марапатталды.

Өтініш беруші мен күйеуі (1920-шы жылдар)

Соғыстан кейін Ксавье Зита мен Карлға олардың қызметтен шеттелуінен кейін көмектесумен айналысты. 1919 жылы Сикстемен бірге Англияға барып, король Георг V-пен байланысқа түсті; британдық қолдау республикалық Австрияға бақытсыз жұпқа елден кету жолында көмек көрсету үшін жіберілген байланыс офицері ретінде іске асты. Бірақ, көп ұзамай, Ксавье назарының көбісі өзінің жеке ісіне ауды. Соғыс кезіндегі қаржылық дағдарыстар мен отбасылық мүліктерінің бір бөлігінің тәркіленуінен кейін, екі бауырдың экономикалық жағдайы нашар болды. Олар қарсы шара ретінде 1915 жылы француз мемлекетінің Шамборды Австрия офицері Элидің меншігі ретінде тартып алуына наразылық білдіруге шешім қабылдады; Версаль шартының талаптары өтемақы төленген жағдайда заңды түрде тәркілеуге мүмкіндік берді. Сиксте мен Ксавье сотқа шағымданып, отбасының 1910 жылғы бөлісу туралы келісімі, Австрияның бөлінбейтін мүліктік құқығының тұжырымдамасына негізделгенін, француз заңына сәйкес келмейтінін және Шамбор мүлігі бөлінуі керек екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, олар француз және бельгиялық армияларға еріктілер ретінде қызмет еткендіктен, мүліктен айыру процедурасынан босатылуы керек екенін талап етті. Шын мәнінде, сот процесі Элиге қарсы бағытталған еді. 1925 жылы сот бауырлардың ұстанымын қабылдады, бірақ олардың араласқан бауыры бұл шешімге дереу шағымданып, сотқа жүгінді. 1928 жылы сот шешімі өзгертіліп, Элидің пайдасына шешім шығарылды. 1932 жылы Кассациялық сот 1928 жылғы шешімді күшінде қалдырды, бұл Ксавье мен Сикстенің үмітін қиратты. Парижде тұрып, қалған отбасылық байлығымен күн көріп жүрген Ксавье 30 жасқа келгенде, граф де Линьердің 9 жасқа кіші қызы Мадлен де Бурбон Буссеге қызығушылық танытты, ол француз Бурбондарының тармағынан шыққан еді. Бурбон-Буссе әулеті ғасырлар бойы аристократиялық даулармен байланысты болды; тарихи тұрғыдан 15 ғасырда заңсыз туғандықтан құрылғандықтан, династиялық емес деп есептелді, ал қарсыластары оларды заңсыз деп атады. Ксавье мен Мадленнің некесі олардың балаларына Парма герцогтарының мұрагерлік құқықтарынан айыруына әкелуі мүмкін еді, бұл филиал басшысының шешіміне байланысты болды. Роберт қайтыс болғаннан кейін, отбасының басшысы Эли болды; ол бұл некені династиялық емес және морганаттық деп жариялады. Осыған қарамастан, Ксавье 1927 жылы Мадленге үйленді, ал кейбір газеттер оны «принцесса» деп атады. Бурбон-Буссе әулетінің байлығы зор болғандықтан, бұл неке Ксавьедің қаржылық жағдайын жақсартты, әсіресе Мадленнің ағалары болмағандықтан. Жұбайлар Бост қамалына қоныстанды, онда Ксавье әйелінің отбасының ауыл шаруашылығын басқарды; олардың тұңғыш баласы 1928 жылы дүниеге келді, ал 1930 жылдарда тағы бес бала дүниеге келді. 1932 жылы оның әйелінің әкесі қайтыс болғаннан кейін, Ксавье отбасылық бизнестің басшысы болды, соның ішінде Линьер қамалы да бар. Оның сол кездегі қоғамдық қызметі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол консервативтік көзқарастың ықпалымен католик бастамаларына қатысқандығы белгілі. Оның өміріндегі ең бақытты кезең 1934 жылы Сикстенің ерте қайтысымен тоқырады, ол ондаған жылдар бойы Ксавьедің ең жақын досы және наставнигі болған.

Ксавье ханшайымынан Дон Хавьерге дейін (1930-шы жылдар)

Ксавьердің нақты саяси көзқарастары белгісіз; 1930 жылдардың ортасына дейін ол ашық саяси қызметке қатыспады, бірақ бірнеше француздық роялистік бастамаларда көзге түсті. Өзінің әкесі тақтан түсірілген, ал әпкесі императорлық құқығынан айырылған еді, оның Франция, Испания және Португалиямен байланысты туыстары легитимистік саясатпен айналысты, ал басқалары – Люксембург, Бельгия, Дания және Италиямен байланысты – жалпы либералды-демократиялық монархиялық бағытты ұстанды. Ешбір дереккөз оның Франциядағы ағымдағы саяси жағдайға қатысты пікірлерін қамтамайды. Көптеген адамдар оның ағасы Сикстің легитимист болғанын біледі, ол ғылыми диссертациясында испан Бурбондарының Франция тәжіне талап ету құқығын қорғады; ал оның туған інісі Эли легитимистік көзқарастан толығымен бас тартты. Кейбір ғалымдар ханзада Ксавьер «шынайы дәстүршіл доктрина» шеңберінде қалды деп санайды, ал басқалары оның демократиялық идеяларды қабылдағанын болжайды. Оның әкесінің ағасы 1909 жылға дейін Испания тәжіне талапкер болды, содан кейін оның құрбысы, ханзада Ксавьердің туысы мұрагерлік құқығын иеленді. Француздық рухта өскен ханзада Ксавьер испандық мәселелерге ерекше қызығушылық танытпады, тіпті 1920 жылдары Парижде тұратын туысымен жақын байланыста болғанына қарамастан. Бұл 1931 жылы Хайме III күтпеген жерден қайтыс болғаннан кейін өзгерді, және Альфонсо Карлос I Карлдық құқығын мұраға алды. Венада тұратын, сексенге жуық және баласыз Альфонсо Карлос Бурбон-Парма үйімен туысқандық байланыста болды, екі отбасы да тығыз қарым-қатынаста болды. Альфонсо Карлос Карлдық құқығына ие болғаннан бастап мұрагерлік мәселесі күрделеніп, Карлдық әулеттің тоқтатылатыны анық болды. Мұны шешу үшін 1930 жылдардың басында Альфонсо Карлос Альфонсин тармағымен келісу мүмкіндігін қарастырды. Ол отбасының басқа мүшелерімен қатаң Карлдық мұрагерлік туралы келіссөздер жүргізді ме, әлде 1934-1935 жылдары династиялық келісім туралы жоспарларынан бас тартып, осы бағытқа бет бұрды ма, белгісіз. 1934 жылы Сикстің қайтысынан кейін Ксавьер Альфонсо Карлостың Бурбон-Парма үйінен ең үлкен өкілі болды. Екеуі Карлдық мұрагерлік мәселесін жан-жақты талқылаған болуы мүмкін, бірақ егжей-тегжейлі ақпарат жоқ. Атап айтқанда, Альфонсо Карлос Ксавьерді патша ретінде тағайындады ма, әлде Бурбон-Парма үйі бұл ұсыныстан бас тартты ма, немесе регенттік бастапқыда басымдыққа ие болды ма, бұл белгісіз. Ғалымдар ханзада Ксавьердің заңдылыққа адалдығы, христиандық рухы, қарапайымдылығы, бейтараптығы және саяси амбицияларының болмауы Альфонсо Карлосты оны болашақ регент етіп тағайындауға итермеледі деп болжайды. Ксавьердің бұл ұсынысты қабылдауына не себеп болғаны әлі де түсініксіз. Кейбіреулер оның ағасының қысымына көніп, регенттікті өз отбасының, заңдылық пен христиандық парызы деп санағанын болжайды. Қалай болғанда да, Ксавьер 1936 жылдың сәуір айында Карлдық баспасөзде жарияланған және Альфонсо Карлостың қайтысынан кейін басталатын болашақ регенттігіне жылдар емес, айлар тұрғысынан қарады. Оның міндеті Карлдық бас жиналысы жаңа патшаны тағайындағанша патшалық үрдісті сақтап қалу болды.

Соғыс уақытындағы көшбасшы (19361939)

Күткеннен айырмашылығы, 1936 жылғы ақпанда Испанияда өткен сайлауда Халық фронты жеңіске жетіп, ел протореволюциялық бағытқа бет бұрды. Карлистер алдымен өздерінің көтерілісіне дайындық жұмыстарын бастады, сосын әскерилермен келіссөздерге кірісті. Ксавьер ханзада үшін жағдай күтпеген жаңа белеске шықты. Альфонсо Карлостың өлімі күтілген соң, жаңа патша сайлауын ұйымдастыру үшін испан Карлистерімен танысып-қатарласудың орнына, ол одан құпия жоспарды қадағалауды сұрады. Испанияда Дон Хавьер деп танылатын ханзада Сан-Жан-де-Люзде штаб-пәтерін құрып, маусым мен шілде айларында Карл саясаткерлерін қабылдады. Генералдармен келіссөздер кезінде ол қатаң, келісімге келмейтін, дәстүрлі Карлистік ұстанымды сақтады. Кейбір Карлистер әскери қастандыққа толықтай қолдау көрсетуді талап етсе де, Дон Хавьер алдымен саяси келісімге қол жеткізуді қалады. Бірақ ол олардан озысып кетіп, Карлистер шартсыз көтеріліске қатысты; олардың ең бағалы активі – бұрынғы Лиссабон келіссөздерінде Дон Хавьермен Карлистердің мүддесін қорғауға уәде берген, Jefe Supremo del Movimiento генерал Санжурхо болды. Санжурхоның қазасы Карлистер жоспарына ауыр соққы болды; көтерілісшілер арасындағы саяси билік Карлистердің мүддесіне бейжай, тіпті күмәнданатын генералдардың қолына өтті. Дон Хавьер, жаздың соңында Сан-Жан-де-Люзден жағдайды бақылап, Карлистердің әскери күшін арттыруын қадағалап, генералдармен пікір алмасу мүмкіндігіне ие болмады. 1 қазан күні Альфонсо Карлос қайтыс болғаннан кейін Дон Хавьер регент деп жарияланды. Ол өте қиын жағдайда қозғалысты басқаруға тиіс болды. Испанияға кіруіне рұқсат берілмегендіктен, ол Карлизмнің ұлтшыл фракциядағы маргинализациясына наразылық білдірумен шектелді. 1937 жылдың басында Карлистер ұйымын жаңа мемлекеттік партияға біріктіруге күшті қысым көрсетілгенде, ол келісімге келмейтін позицияны ұстанып, бірақ тағы да күту-көру тактикасына көшті. Біріктіру туралы жарлық шыққаннан кейін ол мамыр айында Испанияға кірді; рекете генералдың формасын киіп, Франкоға қарсы күресте фронттың бойымен саяхаттап, Карлистердің рухын көтерді. Бір аптадан кейін ол Испаниядан қуылды. 1937 жылдың соңында тағы бір қысқа сапардан кейін және тағы бір қуылғаннан кейін, Дон Хавьер Карлистердің саяси ерекшелігін сақтауға тырысты, бірақ жаңадан пайда болған франкистік режиммен барлық байланысты үзуге бармады. Ол бірнеше сенімді Карлистерге Falange Española Tradicionalista y de las Juntas de Ofensiva Nacional Sindicalista (FET y de las JONS) атқару комитетіне отыруға рұқсат берді, бірақ оның келісімінсіз орын алғандарды Comunión Tradicionalista-дан шығарды. Испаниядағы Карлистердің жетекшісі Мануэль Фаль Кондемен толық келісімде болып, 1938-1939 жылдары Дон Хавьер мемлекеттік партияға қосылудың алдын алды, осылайша біріктіру жоспары Карлистердің тармақтарын сіңіруге айналды. Екінші жағынан, Дон Хавьер Карлизмнің шеттетілуіне, оның басылымдары мен ұйымдарының жабылуына жол берді және қарапайым Карлистер арасындағы наразылықты тоқтатуға күш жұмсаған жоқ. 1939 жылы ол Франкоға Manifestación de ideales құжатын ұсынды, онда Дон Хавьер мен Франконы қамтитын уақытша ұжымдық регенттікпен дәстүрлі монархияны қалпына келтіру ұсынылды. Тарихнамада осы эпизодқа қатысты әртүрлі пікірлер бар, бірақ Франко тарапынан ешқандай жауап болған жоқ.

Әскер, байланыссыз, тұтқын (1939-1945 жж.)

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Ксавье ханзада Бельгия армиясындағы бұрынғы артиллерия бөлімінде майор қызметін қайта бастады. Немістердің жылдам шабуылы салдарынан бельгиялықтар Фландрияға, Англияға қарай шегінді. Француз әскерлеріне қосылған полк Дюнкеркке қайтарылды. Дүрмек-дағдарыста бельгиялықтар британдық эвакуациялық кемелеріне үлкермей қалды, ал дон Хавьер неміс тұтқынына айналды. Ылдам босатылып, ол Берридегі Лигньер және Бостцтегі Бессон-данс-Л’Альердегі отбасылық қамалдарына оралды. Мүліктерді демаркациялық сызық бөліп тұрды: Лигньер оккупациялық аймақта, ал Бост – Виши аймағында қалды. 1940 жылдың соңы мен 1941 жылдың басында ханзада Ксавье британдық сыртқы істер министрі мен Петен үкіметінің білім министрі арасындағы құпия хат алмасу, «Халифакс-Шевалье келіссөздері» ашуға көмектесті. Бұл келіссөздердің басты мақсаты – британдық және француз колониялары арасындағы өмір сүру ережесін анықтау болды. Ксавье ханзаданың нақты рөлі белгісіз. Кейбір ғалымдар оның британдық патша отбасының, соның ішінде король Георг VI-ның және Петеннің сенімін алған делдал болғанын айтады. Франциядан шықпағандықтан, ол жіберілген елшілерге сенімділік білдіретін хаттар жазған болуы мүмкін. Бұл оқиға даулы, кейбіреулер оны Петеннің екі жақты ойынының дәлелі деп санайды, ал енді біреулер – аңызға айналған миф деп есептейді. Алайда, бұл пікірталас Ксавье ханзаданың рөліне қатысты емес. 1940-шы жылдардың басында ханзада Ксавье испандық мәселелерден оқшауланды. Ол да, испан карлистері де шекарадан өте алмады, ал хат-хабарлар соғыс уақытындағы цензурадан өтті. Ол жіберген құжаттардың ең маңыздысы – 1941 жылғы «Манифест де Сантьяго» болды, онда Франкоға қарсы ашық көтеріліске шықпаса да, келісімсіздікті сақтау қажеттігі туралы айтылды. Регент пен мерзімді түрде ұсталған Фалмен байланыс үзілгендіктен, карлизм шатасу мен бағдарсыздыққа ұшырады. 1941-1943 жылдары Ксавье ханзада саяси оқшаулықта өмір сүрді, отбасына көңіл бөліп, Бурбон-Парманың мүліктерін басқарды. 1941 жылы ол қайтыс болған тәтесінен Австриядағы Пуххайм қасрын мұраға алды. Ксавье ханзада Петенге қарсы оппозицияға көбірек бейімделді және жергілікті дін қызметкерлері арқылы аудандық қарсылық көшбасшыларымен жасырын байланыста болды. Бір кезде ол STO-дан бас тартқандарға көмектесу комитетінің жұмысына қатысты және еңбек лагерінен қашқандарды өзінің иеліктеріндегі орманды аймақтарда қарсы алды, оларға қарапайым логистикалық көмек көрсетіп, аурулар үшін кітапханасында баспаналар құрды. Олардың екеуі анықталғанда, Ксавье ханзада Вишиге велосипедпен барып, оларды босатуға қол жеткізді. Өзін қауіпке тікелей салғаннан кейін, шілде айында Гестапо оны тұтқындады. Шпионаж және терроризм жасады деген айыппен өлім жазасына кесілді, бірақ Петен оны кешірді. Алғашқыда Клермон-Ферран, Ширмек және Нацвиллер түрмелерінде қамалды, қыркүйек айында Дахау түрмесіне жіберілді. Нацистер Франкодан оның тағдыры туралы сұрады, бірақ Каудильо мүлдем қызығушылық танытпады. Аштықтан өлуге тағайындалған Ксавье 1945 жылдың сәуір айында американдықтар босатып алғанда 36 кг салмақтан ғана тұрды.

Қайта іске қосу (19451952)

Денсаулығы қалпына келген соң, 1945 жылдың соңында ханзада Ксавье Петанның сотында куәлік берді; оның куәлігі көбінесе маршалға тиімді болды. Желтоқсан айында ол бірнеше күнге Испанияға жасырын кірді. Сан-Себастьян қаласында өткен бірқатар кездесуде регент және Карл басшылығы Карл құрылымдарын қайта ұйымдастырудың негіздері туралы келісімге келді. Дон Хавьер Фаль Конде билігін толық бекітті және 1947 жылы жарық көрген «Жалғыз шешім» атты құжатта қалыптасқан, келісімге келмейтін саяси бағытты жақтады. Бұл саясат франкизмге қарсы ынтымақтаспауға, бірақ қарсылық танытпауға, Альфонсин тармағымен монархиялық келіссөздерге түсуден бас тартуға, тіпті теориялық тұрғыдан Дон Хавьердің регенттігіне адалдықты бұзбаса да, Карл тағына үміткерлерге шамадан тыс қолдау көрсеткендерге қатысты қатаң ұстанымды қамтыды. Дон Хавьер қарапайым халықпен манифесттер арқылы байланыс жасады, олар Карл мерекелерінде оқылып, дәстүрлі құндылықтарға адал болуға шақыратын. Ол сондай-ақ Борбон-Парма әулетінің басшысы болуға талпынды. 1940 жылдардың соңында Дон Хавьер мен Фаль Конде саясаты, хавьеризм немесе фалькондизм деп аталды, Коммунион ішінде күшейіп бара жатқан қарсылыққа тап болды. Сиватистер регенттікті тоқтатуды және Дон Хавьердің өзін король деп жариялауын талап етті. Олар регенттіктің Дон Хавьердің Франкоға қатысты саясатының бір бөлігі болуі мүмкін деп күдіктенді; олардың пікірінше, регент ашық қарсылық көрсетудің орнына, келісім арқылы Бурбон-Парма әулеті үшін тәжді қамтамасыз етуді көздеді. Олар Франконың мұрагерлік заңына қатысты күмәнді ұстанымнан ашуланды, оны режимді қолдау деп есептеді. Екінші жағынан, «мүмкіндікшілер» тиімсіз келісімсіздік пен заңдық тірек-орындардың болмауынан шаршап, икемді ұстанымды ұсынды. Әсіресе 1949 жылы Франконың Дон Хуанмен келіссөздері туралы хабардан кейін Дон Хавьер белсендірек болуға қысымға ұшырады. Дон Хавьер мен Фаль қатаң тәртіпті сақтап, Сиваттені Каталониядағы басшылық қызметінен шеттетуге мәжбүр болды, бірақ Карлизмді жандандыру үшін жергілікті сайлауларға жеке қатысуға рұқсат берді, ұлттық газет іздестірді және студенттік және жұмысшы ұйымдарын құруға тырысты. Алайда, біртіндеп Фаль да регенттіктің пайдалы емес, ауыртпалық екеніне көз жеткізе бастады. Альфонсо Карлос бастапқыда жоспарлағандай, оны тоқтату туралы тікелей талаптар болған жоқ, яғни үлкен Карл жиналысын өткізу арқылы, және Дон Хавьер мұндай мүмкіндікті қарастырған белгілер байқалмады; барлық дауыстар оны монархиялық құқықтарды өзіне жүктеуге шақырды. 1950 жылы Васконгадас аймағына, ал 1951 жылы Леванте аймағына жасаған саяхаттарында ол әлі де жасырын болуға тырысты, бірақ 1952 жылы Дон Хавьер қысымға көнуге шешім қабылдады, бұл оның еркіне қарсы болды және оны тағы бір сынақ деп санады. Барселонадағы Эвхаристиялық конгресс кезінде ол бірқатар құжаттар жариялады, оның ішінде өзінің жақтастарына арналған манифест және ұлына жолданған хат; олар «соңғы корольден мұрагерлік ретінде патшалық билікті қабылдау» туралы түсініксіз сөздермен, сонымен қатар «жақын арада жариялау» күтіліп тұрғанын, бірақ регенттік туралы ештеңе айтпады.

Патша емеспін десеңіз жақсы болар еді (19521957)

Карлшыл басшылар қуанып, регенттіктің аяқталуы және король Хавьер І билігінің басталуы ретінде ұсынылған 1952 жылғы Барселона декларациясы партия желісі арқылы таратылуын қамтамасыз етті; жаңалықты алғаннан кейін қатардағылар эйфорияға бөленді. Алайда, келесі күні Дон Хавьер осы түсінікті күмәнге салатын пікірлер білдірді. Біраз уақыттан соң Әділет министрімен кездескенде, ол ешқандай құжатқа қол қоймағанын және оның өзін патша деп жариялағанын білдірмегенін мәлімдеді. Бұл кепілдіктер Франко режиміне әсер етпеді, және бірнеше сағат ішінде Дон Хавьер Испаниядан дереу қуылды. 1953–1954 жылдар контрастты картинаны көрсетті: карлист басшылары жаңа корольге ие болғанымен мақтанды, ал Дон Хавьер Линьерге көшіп, саяси қызметін қонақтарды қабылдаумен және хат алмасумен шектеді. Жеке өмірінде ол «Барселона актын» «өте шағын рәсім» деп атап, маңыздылығын азайтуға тырысты. Уақытша үндемеген карлист оппозициясы қайтадан естіле бастады. Дон Хавьер өз рөлінен шаршағандай көрінді және Дон Хуанмен династиялық келісімге ұмтылып отырды. 1955 жылдың басында Португалияға жол тартқан Испанияға жасаған қысқа сапары Альфонсистермен жақын арада татуласу туралы ашулы әңгімелерге себеп болды, өйткені Дон Хавьер екіұшты пікірлер айтты, 1952 жылғы мәлімдемені «ауыр қате» деп атады және оған қысым көрсетілгенін мәлімдеді. Осы кезде ол Фалмен қарым-қатынасын ең төменгі деңгейге жеткізді; Фал барлық жағынан шабуылға ұшырап, корольдық қолдауды сезінбей, отставкаға кетті. Кейбір ғалымдардың пікірінше, Дон Хавьер оны «өте өршілсіз, жалтақтап» жұмыстан шығарды. Фалдың орнына көптеген адамдардан құралған басшылық келді. 1955 жылдың соңында Дон Хавьер манифест жариялады, онда карлисттерді билікке ұмтылмайтын, «мұраны сақтаушылар» деп жариялады және жеке өзінің патшалық талабын барлық ақылға қонымды адамдардың одағына кедергі деп санады. 1956 жыл қозғалтатын жыл болды, бір-біріне қайшы келетін көптеген мәлімдемелер тізбегін жасады; бір эпизод Дон Хавьерді Испаниядан тағы бір қууға себеп болды. Бұл тұйыққа түскен жағдай жаңа күштің пайда болуымен бұзылды. Ескірген Дон Хавьерге көңілі толмаған жас карлисттер оның үлкен ұлы Хьюге назар аударды. Саясаттан мүлдем бейхабар және сол кезде Оксфордта экономика ғылымынан докторлық диссертациясын қорғап жүрген ол Испания ісіне араласуға келісті. Дон Хавьер 1957 жылы Монтежуррадағы жыл сайынғы жиналысқа оның қатысуына келісім берді, онда жас ханзада, оның жас кеңесшілерінің басшылығымен «әкеме, корольге» нақты сілтеме жасады. Принц Хьюг карлизмді білмейтін және испан тілін жақсы білмейтін болғандықтан, әкесі оны өзінің мұрагері деп санамаған сияқты, керісінше өзін және бүкіл отбасын ауыр карлист жүгінен босатуға құштар болды. Ол ұлының күтпеген түрде Испания саясатына араласуына қалай қарағаны белгісіз; мүмкін ол балама немесе қолдау тапқанына қуанған шығар. Көптеген адамдар үшін ол «ерсіктің соңына жеткен» сияқты көрінді.

Патша емес пе? (19571962)

Хосе Мария Валенте басшылығымен және Дон Хавьердің келісімімен коллегиалды карлисттік басшылығы режиммен сақтықпен ынтымақтастыққа кірісті. Жас топ Хьюсті жаңа стратегияны ұсынып, Франкоға ұсыныс жасау үшін таныстыруға шешім қабылдады. Басқа бір түсініктеме бойынша, Дон Хавьер ұлының қатысуын ұзақ мерзімдік пайда табу үшін жаңа стратегияларды қарастыру мүмкіндігі ретінде қарастырып, режим бір күні кіші ханзаданы таққа отырғызуы мүмкін деген үмітпен бағытын өзгертті. Тағы бір пікір бойынша, саяси бағыттың өзгеруі және Хьюстің саяси жасқа келуі бір уақытта болды. Қайтқанда, 1957 жылдан бастап Дон Хавьер ұлына карлизм ішіндегі рөлін біртіндеп арттыруға рұқсат берді. 1950 жылдардың соңында Дон Хавьер Альфонсинолармен келісу туралы кез келген талқылаудан бас тартты. Ол оларға жақындағандарға қатаң шаралар қолдануды бұйырды. Дегенмен, ол Дон Хуанға құрметпен қарады және ашық қарсылықтан аулақ болды. Ол патшалық титулын ашық түрде талап етуден де бас тартты. Ол Валентені қолдады – оның позициясы 1958-1960 жылдары жаңа Шефе Делегадоға дейін ресми түрде нығайтылды – ынтымақтастыққа қарсы ішкі бүлікші күштерді жоюға және жаңа ашық сепаратистік топтармен күресуге тырысты. 20 жыл бұрын ол Франконың құрылымдарында орын алғандарды Коммунионнан қуған болса, алпыстың басында Дон Хавьер Кортеске бес карлисттің тағайындалуын ынтымақтастық саясатының табысы деп қарады, өйткені Франко режимі жаңа карлисттік заңды бекіністерге рұқсат берді және қозғалыс қоғамдық пікірталасқа ашық қатысты. 1961-1962 жылдары тағы бір маңызды оқиға болды. Біріншіден, Дон Хавьер символдық әрекет ретінде Хьюсті «Сан-Хайме герцогі» деп жариялады, бұл тарихи титул Альфонсо Карлостың иелігінде болды; содан кейін ол өзінің жақтастарына ханзаданы «патша» бейнесінде көруді тапсырды. Хьюс заңды түрде өзін «Карлос Уго» деп атады, Мадридке көшіп келді және жеке кеңесші органы – Секретариат құрды. Бірақ тарихында алғаш рет карлисттік мұрагер ресми түрде астанада тұрып, өзінің саясатын ашық түрде жүргізді. Осы сәттен бастап Дон Хавьер күнделікті істерді ұлына тапсырып, тек артқы орыннан жалпы бақылауды қамтамасыз етті. Карлос Уго біртіндеп әкесімен байланыс арналарын басқарып, оны Испаниядағы Парма Бурбон үйінің негізгі өкілі ретінде ауыстырды. Сонымен қатар, Дон Хавьердің үш қызы, барлығы 20 жастан асқан, әкесінің келісімімен испан халқының алдында ағасының беделін арттыру мақсатында науқандарға қатысты; Дон Хавьердің кіші ұлы Сиксте көп ұзамай солардың қатарына қосылды.

Патша, әке (19621969)

Карлос Уго және оның көмекшілері белсенді саясатқа кірісіп, жаңа бастамаларды іске қосты және жас ханзаданың ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарында танылуын арттырды. Саяси мазмұн жағынан топ қоғамды саясаттың құралы мен мақсаты ретінде қарастыратын гетеродокстық теорияларды алға тарта бастады. Стратегия тұрғысынан алғанда, 1960 жылдардың ортасына дейін олар әлеуметтік бағытталған, қатал фалангистік ядроға қарай ілгерілеуге ұмтылды; кейін олардың көзқарастарында марксистік элементтер көріне бастады. Православтық дәстүршілдер Карлос Угоның әлеуметтік бағытталған, қатал фалангистік ядроға қарайғы белсенді саяси ілгерілеуінен алаңдады, ол марксистік сипатқа ие болды. Олар Дон Хавьерді ескертуге тырысты. Бірақ Дон Хавьер оларға Карлос Угоға деген толық сенімін білдіріп отырғанын бірнеше рет қайталап айтты. 1967 жылы Дон Хавьер «Құдай, Отан, Фуэрос, Патша» деген карлист догмасына ештеңе қосудың қажеті жоқ екенін растады. Сонымен қатар, ол жаңа заман жаңа практикалық ұғымдарды талап ететінін де айтты. Ол кейінірек құрылымдық өзгерістердің толқындарын қолдады және жеке шешімдер қабылдады. 1960 жылдардың ортасында Дон Хавьер Коммунионды Карлос Уго мен оның жақтастарының бақылауына берді. 1965 жылғы «Пуххайм актісінде» Дон Хавьер алғаш рет өзін «патша» деп атады және осыдан бастап осы атақты үнемі пайдаланды. Жозеп Карлос Клементе және Фермин Перес Нивас Бордерас сияқты авторлар Дон Хавьер Карлос Уго бастаған карлизмнің трансформациясын толыққанды түсінген және оны толық қолдаған деп санайды, оған Артур Юнкоса Карбонелл сияқтылар көмектесті, бұл нағыз карлист ой-пікірін жаңарту және дәстүршіл бұрмалаулардан арылу мақсатында жасалған. Бірақ тағы бір топ ғалымдар қартайған Дон Хавьердің, сол кезде 70-тің соңында, испандық мәселелерден алыстап, Карлос Уго қолдаған саяси бағыттан мүлдем хабарсыз болғанын айтады. Олар оның ұлы мен екі қызының кіретін хаттарды ұстап алып, әкесінің шығарып жіберген хаттарын өңдеу арқылы оны манипуляциялағанын айтады. Тағы бір топ ғалымдар түсіндірме беруден аулақ болып, оқырмандарды хаттарға, мәлімдемелерге және жарияланымдарға сілтеме жасаумен шектеледі. 1966 жылға дейін Дон Хавьер Франкомен келісімге келді, бірақ 1967–1969 жылдар оның карлизм және Испаниямен қарым-қатынасын қайта анықтады. 1967 жылы ол атқарушы биліктегі соңғы дәстүршіл – Валиентенің отставкасын қабылдады және Коммунионның саяси басшылығын гугокарлистер басымдығымен құрылған коллегиялық органдарға тапсырды; бұл олардың ұйымды бақылау үшін күрестегі соңғы жеңісі болды. 1968 жылы Карлос Уго Испаниядан қуылды; оған қолдау көрсету мақсатында, бірнеше күннен кейін Дон Хавьер Мадридке ұшып барды және бес мәрте қуылды. Бұл оқиға режиммен ашық диалогтың аяқталуын және карлисттардың шартсыз оппозицияға өтуін білдірді. 1969 жылы Альфонсистердің ханзадасы Хуан Карлос де Борбон Франконың болашақ патшасы және мұрагері ретінде ресми түрде таныстырылды, оған Испания ханзадасы атағы берілді; бұл рәсім Бурбон-Пармалардың тәжге деген үмітінің толыққанды күйреуі болды. Франко 1975 жылы қайтыс болғанда, Хуан Карлос іс жүзінде Испанияның патшасы болды.

Ескі патша, бұрынғы патша (1969-1977)

Негізінен Линьерде тұратын Дон Хавьер, Карлдық жиындарда ұлы оқыған сирек шығарылатын манифесттер арқылы кері шегінді. 1972 жылы Дон Хавьер жол апатынан өміріне қауіп келген жарақат алды және барлық саяси билікті Карлосқа ресми түрде тапсырды. 1974 жылы жартылай інісі, Парма герцогы Роберт баласыз қайтыс болғаннан кейін, Дон Хавьер Парма Бурбондарының басшысы атанды және Парма герцогы атағын иеленді. Бір жағынан, ол отбасылық өмірдің қуанышын сезінді; төрт кіші баласы үйленбесе де, үлкен екеуі үйленді, нәтижесінде сегіз немересі дүниеге келді (1960-1974 жылдар аралығында туған). Екінші жағынан, отбасылық қарым-қатынастар саяси шиеленіске ұшырады. Карлос Уго, Мари Тереза, Сесиль және Мари де Нейж прогрессивті бағдарламаны ілгерілету үшін біріккен топ құрғанда, үлкен қызы Франсуаза Мари, кіші ұлы Сиксто және анасы Мадлен бұл бастамаға қарсы шықты. Испанияда Дон Сиксто деп танылатын Сиксто ағасына ашық қарсылық танытты; ол өзін дәстүршілдіктің жақтаушысы деп жариялады және жеке ұйымын құруға кірісті. 1975 жылы Дон Хавьер Карл патшасы тағынан бас тартып, билікті Карлос Угоға өткізді және бір дереккөзге сәйкес, шешімді мойындамағандық үшін Сикстоны Карлизмнен қуған болар еді. Испаниядағы басталып келе жатқан өзгерістерге қатысты оның пікірі белгісіз болды; 1976 жылғы Монтежурра оқиғасынан кейін ол қаза тапқандарды еске алды, Дон Сикстоның саяси көзқарастарынан ресми түрде бас тартты және Карлдық бірлікке шақырды. Алайда, жеке хатында Дон Хавьер Монтежуррада "карлистер революционерлермен кездесті" деп мәлімдеді, бұл Дон Хавьердің ойынша, Дон Сикстоның жақтастары нағыз карлистер екенін білдірді. 1977 жылдың наурыз айының басында жағдай шиеленісті болды. 4 наурыз күні ұлы Сикстомен бірге испан баспасөзімен сұхбаттасқанда, оның жауаптары Карлдық дәстүрге сәйкес келді. Сол күні ол Париж нотариусы куәландырған мәлімдеме жасады, онда оның атын "Карлизмдегі ауыр доктриналық қателікті" заңдастыру үшін пайдалануға қарсылық білдірді және Карлос Уго тарапынан ұсынылған саяси бағыттан бас тартты. Бұл мәлімдемені қорғау үшін Карлос Уго полицияға әкесі Сиксто тарапынан ұрланғанын хабарлады, бірақ Дон Хавьердің өзі бұл айыптауды жоққа шығарды және туындаған даудан қатты әсер етіп, ауруханаға түсуге мәжбүр болды. Одан кейін Дон Хавьер басқа Париж нотариусы куәландырған тағы бір мәлімдеме жасады, онда үлкен ұлын "менің жалғыз саяси мұрагерім және Карлизмнің басшысы" деп бекітті. Содан кейін Донья Мадалена күйеуінің Карлос Уго тарапынан дәрігердің кеңесіне де, өз еркіне де қарсы ауруханадан алып кетілгенін және Карлос Уго екінші мәлімдемеге қол қою үшін әкесіне қысым көрсеткенін мәлімдеді. Ақырында Дон Хавьер Швейцарияға ауыстырылды, бірақ көп ұзамай қайтыс болды. Жесірі оның өліміне үлкен ұлы мен үш қызын кінәлады.

Қабылдау және мұра

Испанияда Азамат соғысына дейін көңіл бөлмеген, кейін де Дон Хавьер көбіне танылмаған тұлға болып қалды, бұл ішінара цензураның салдары болды; Франко оны шетелдік ханзада деп есептеді. Еуропалық патшалықтар арасында ол құрметке ие болды, бірақ саяси тұрғыдан оқшауланды. Карлист әлемінде ол белгісіздіктен икона деңгейіне көтерілді, алайда 1950 жылдардың соңынан бастап оның саясатына наразы болған топтар оны тастап кетті. Дон Хавьердің қайтысынан кейін карлизмнің ыдырауы күшейді; Партидо Карлиста жалпы сайлауда бірде-бір орын жеңіп алмады, ал 1979 жылы Карлос Уго саясаттан бас тартты. Оның үш қарындасы да солай істеді, бірақ Мари Тереза саяси ғылымдар саласында ғалым болып, үшінші әлем елдерінің саясаткерлеріне кеңес берді. Сикст Испаниядағы екі дәстүршіл топтың бірі – Comunión Tradicionalista-ның басшысы, және карлисттік туды ұстануға талпынады. Дон Хавьердің ең үлкен немересі, Карл Хавьер, өзін карлист әулетінің басшысы деп жариялайды, ең қызығы, Испания тағына таласпайды. Францияда Lys Noir деп аталатын топ 2015 жылы оны «ертеңгі Францияның королі» деп атады. Кейбір бақылаушылар бұл топты оңшыл деп санайды, ал кейбіреулері оны Троцкий, Мао және Каддафимен байланыстырады. Партиялық пікірсайыстарда Дон Хавьер көбінесе жоғары бағаланады, бірақ солшыл Партидо Карлиста өкілдері мен оңшыл дәстүршілдер оның өте әртүрлі бейнесін ұсынады. Өздерін хугокарлист деп есептейтін авторлар Дон Хавьердің жастығынан демократиялық, прогрессивті идеяларды қадағалағанын және 1960 жылдары карлисттік ойды жаңартуға толық қолдау көрсеткенін айтады. Дәстүрлі ортодоксияда қалатын авторлар, оның көбінесе консервативті болғанын, бірақ 70 жасында денсаулығының нашарлауына байланысты, Ватикан II шатастырғанын, балаларының адастыруына ұшырағанын және осының салдарынан карлизмнің құлауына себепкер болғанын болжайды. Кейбіреулері одан да әрі барып, Дон Хавьер ұлының бағытын толық қолдағандығын көрсететін дәлелдер бар екенін айтады, олар «династияның дезертирлігі» туралы сөз қозғайды немесе «күдікпен» сатқындыққа сіңдіреді. Кейбіреулер, Дон Хавьердің көшбасшы ретіндегі қабілетсіздігі мен шешім қабылдаудағы тартымсыздығына көңілі қалғанмен, оны патшалық емес, қасиеттілікке үміткер деп санайды. Тарихнамада Ксавье ханзадасы туралы академиялық монография жазылмаған, жарық көрген кітаптар көбінесе агиографияға жатады. Сикст ісі, Шамбор соттары және Галифакс Шевалье келісімдеріне қатысты шағын еңбектерден басқа, ол Франко дәуіріндегі карлизмді зерттейтін әртүрлі еңбектерде маңызды тұлға ретінде талқыланады. Азамат соғысынан кейінгі карлизмді зерттейтін төрт докторлық диссертация бар, бірақ олардың қорытындылары өте қайшы. Бірі Дон Хавьерді бастапқыда күмәнді болған, бірақ ақырында Карлос Уго ұсынған өзгерістерді қабылдаған тұлға ретінде көрсетеді. Бірі оның «ерекше жағдайын» мұқият атап өтеді, бірақ сақтықпен, ол трансформацияны қолдауын жалғастырғанын мәлімдейді. Екеуі оның «қарама-қайшы тұлғасына» назар аударады және оның ұстанымы «шатастыратын сияқты көрінуі мүмкін» екенін мойындайды, бірақ оның көбінесе консервативті болғанын және дәстүрлі принциптерге адал болғанын айтады, Дон Хавьер адастырылып, манипуляцияға ұшыраған, ол шын мәнінде қолдамаған өзгерісті заңдастырған. Кейбір мәліметтер оның өзінің патшалыққа таласуын ешқашан ойламағанын және карлизмді француз легитимизмі үлгісіндегі рухани-мәдени қозғалыс ретінде басқарғанын көрсетеді. Кем дегенде 1957 жылдан бастап Дон Хавьер өзін құрмет беруші патша ретінде қарастырып, Валиенте, Фал және Заманильоға Легитимат Проскрита сияқты карлисттік ордендерді табыстады; 1963 жылы ол әйеліне сол орденнің Ұлы крестін берді. Дон Хавьер сонымен қатар бірқатар аристократиялық атақтар жасады және берді, бірақ бір ерекшеліктен басқа (Фаль Конде) тек отбасы мүшелеріне: Дон Карлос Уго үшін Мадрид герцогі және Сан-Хайме герцогі; Дона Сесилия үшін Поблет графы; Дона Мария де лас Нивес үшін Мота Кастильо де ла Мота графы; Дон Сиксто үшін Аранхуэс герцогі.

Балалар

Бурбон-Пармалық Мария Франсуаза, 1928 жылғы 19 тамызда туған, жасы: 95, ханзада Эдуард де Лобковичпен (1926–2010) үйленген және балалары болған. Карлос Гюго, Парма герцогы, 8 сәуір 1930 – 2010 жылғы 18 тамызда қайтыс болды (80 жасында), Нидерланды ханшайымы Иренге (1939 жылы туған) үйленді және балалары болған. Бурбон-Пармалық Мария Тереза ханшайым, 28 шілде 1933 – 2020 жылғы 26 наурызда қайтыс болды (86 жасында). COVID-19 жұқтырып қайтыс болды. Бурбон-Пармалық Сесиль Мария ханшайым, 12 сәуір 1935 – 2021 жылғы 1 қыркүйекте қайтыс болды (86 жасында). Бурбон-Пармалық Мария де Нейжес ханшайым, 1937 жылғы 29 сәуірде туған, жасы: 87. Бурбон-Пармалық Сикст Генри ханзада, 1940 жылғы 22 шілдеде туған, жасы: 83.

Көркем шығармаларда

"Жас Индиана Джонс хроникалары" телесериалында Ксавьер (Мэтью Уэйт сомдаған) және оның інісі Сикст (Бенедикт Тейлор сомдаған) Бірінші дүниежүзілік соғыста жас Индиана Джонсқа көмектесетін бельгиялық офицерлер болып көрсетілген.