Кіріспе

Бірiккен оқ атуға көмектесетін қару дулы. Бірiккен оқ ату дулы немесе бірiккен оқ атуға арналған дулы – жартылай автоматты қарудың кері соққысын пайдаланып, оқ-дәрi патрондарын жылдам кезекпен атуға көмектесетін қару дулы. АҚШ-та мұндай дулының заңдылығы күмәнді болды. Қару қолданған адам оларды қаруына орнатқан. Негізінде, бұл дулылар триггерді саусақпен тартып тұрмай, кері соққы арқылы итеріп (саусақтың триггерді тартуына қарамастан) жылдам атуға көмектеседі, соның нәтижесінде қарудың кері соққысы және екінші қолдың алға қарайғы қысымы триггерді іске қосады. Мұндай дулыларды AR немесе AK отбасысына жататын қаруларға орнатуға болады. Олар қарудың түріне байланысты минутына 400-800 оқтан астам атуға қабілетті. Slide Fire Solutions, бұл дулының ойлап табушысы, патент иесі және жетекші өндірушісі, 2017 жылы Лас-Вегастағы оқ жарылысынан кейін сатуды тоқтатты, бірақ бір айдан соң қайта бастады. 2018 жылдың 20 мамырында, Стоунмен Дуглас орта мектебіндегі оқ жарылысынан кейін 95 күн өткен соң, Slide Fire Solutions өнімдерін сатуды және өндіруді тоқтатты.

Регламенттің тарихы

2002 жылы Билл Акинс ойлап тапқан, алғашқы bump stock типті құрылғылардың бірі – Акинс акселераторы, АҚШ-тың Алкоголь, темекі, атыс қарулары және жарылғыш заттар бюросы (ATF) тарапынан "машина пішіні" емес деп танылды. Акинс акселераторы ішкі пружинаны пайдаланып, атыс қаруын алға қарай итеріп, алдыңғы оқтың кері соққысынан кейін, оның қағылтқышпен қайтадан жанасуын қамтамасыз етті. ATF "қағылтқыштың бір функциясы" дегенді "қағылтқыштың бір қозғалысы" деп түсіндірді, және қағылтқыш әр оқ атылғанда қозғалғандықтан, Акинс акселераторы машина пішіні емес деп шешілді. Көбінесе қол қозғалысы шектеулі адамдар үшін ауыстыру ретінде Slide Fire Solutions негізін қалаушы Джеремая Коттлмен жаңа бумп-стоктар ойлап табылды. Мұндай бумп-стоктарда ішкі пружина болмайды және үздіксіз оқ ату үшін атысшының қолдау қолымен мылтықтың алдыңғы бөлігіне тұрақты қысым жасауы қажет. Алайда, 2018 жылдың наурызында, 2017 жылғы Лас-Вегастағы оқ жарылысында бумп-стоктардың қолданылуына байланысты, президент Трамптың бұйрығымен АҚШ Әділет министрлігі қолданыстағы федералды заңнама бойынша бумп-стоктарды "машина пішіні" деп қайта жіктеу жоспарын жариялады, бұл оларды бүкіл ел бойынша тиімді түрде тыйым салды. Лас-Вегастағы оқ жарылысына дейін тек екі штат бумп-стоктарды тыйым салған. Әділет министрлігінің соңғы қаулысы 2018 жылдың 18 желтоқсанында жарияланды. Қазіргі таңда, 2019 жылға қарай, бумп-стоктар АҚШ-тың көптеген азаматтары үшін заңсыз, бірақ осы қаулыға қарсы бірнеше сот процесі келіп тұр. 2019 жылдың мамыр айында Ұлыбританиядағы Шабуылдық қарулар заңы бумп-стоктарды тыйым салды.

Қоғамдық пікір

2017 жылы Лас-Вегаста болған оқ жарылысынан кейін бірден тіркелген сайлаушылардың 72 пайызы, оның ішінде республикашылардың 68 пайызы және демократтардың 79 пайызы, жылдам ату құрылғыларын тыйым салуды қолдады. 2018 жылғы сауалнама көрсеткендей, американдық ересектердің 81 пайызы ±3,5% қателік шегімен жылдам ату құрылғыларын тыйым салуды қолдаған. Дәл сол кезде жүргізілген тағы бір сауалнамада американдық ересектердің 56 пайызы ±4% қателік шегімен жылдам ату құрылғыларын тыйым салуды қолдаған.

Федералды

ATF 2010 жылы bump stocks атыс қаруы ретінде қарастырылмағанын және оларды реттелмеген атыс қаруы бөлігі ретінде сатуға рұқсат бергенін мәлімдеді. 2017 жылы Лас-Вегастағы оқ ату кезінде оқиға орнынан он екі bump stock табылды. Ұлттық мылтық қауымдастығы 2017 жылдың 5 қазанында «Жартылай автоматты мылтықтарды толық автоматты мылтықтар сияқты жұмыс істеуге баптауға арналған құрылғылар қосымша реттеулерге жатауы керек» деп мәлімдеді және реттеушілерді «осы құрылғылар федералдық заңға сәйкес келе ме екенін дереу қарастыруға» шақырды. 2017 жылғы оқ ату оқиғасы bump stocks реттеуге қатысты екі партияның да қызығушылығын тудырды. 2017 жылдың 4 қазанында сенатор Дианна Файнштейн bump stocks-ты тыйым салу туралы заң жобасын енгізді.

Президент Дональд Трамп бұрынғы президент Барак Обаманы «bump stocks-ты заңдастырғаны» үшін айыптады, бұл ол «ЖАМАН ИДЕЯ» деп атады. Алайда, USA Today бұл мәлімдемені ішінара қате деп тапты. ATF-тің бұл шешімге қатысқан өкілі Обаманың тағы бас прокурор Эрик Холдердің де агенттікке оның шешімі туралы кеңес бермегенін, ал конституциялық құқық профессоры әкімшіліктің құрылғыларды сатуға тыйым салуға заңдық өкілеттігі болмағанын түсіндірді. 2018 жылдың 23 наурызында президент Трамптың сұрауымен ұсынылған ережеге қолдау білдіріп, 119 000-нан астам пікір келіп түсті, ал 66 000-нан астам пікір қарсылық білдірді. Соңғы ережеде «bump stock типті құрылғылар» Хьюз түзетуімен толықтырылған Қаруды бақылау заңына бағынатыны айтылды. Бұл түзету, шектеулі ерекшеліктерді қоспағанда, кез келген адамның 1986 жылға дейін заңды түрде иеленбеген автоматты қаруды беруін немесе иеленуін заңсыз етеді. Осы соңғы ережеге сәйкес келетін bump stock типті құрылғылар 1986 жылға дейін болмағандықтан, ереже күшіне енген кезде оларға тыйым салынады.

Мемлекет

2019 жылдың 26 наурызында күшіне енген федералдық тыйым салуға дейін, кейбір штаттар бұл аксессуарды иеленуді шектеу үшін дербес шаралар қолданған. 1990 жылдан бері Калифорнияда осы аксессуардың сатылуы заңсыз. Нью-Йорк штаты 2013 жылы NY SAFE Act қабылдағаннан бастап оған тыйым салды, ал 2019 жылдың басында бұл тыйым нақтырақ айқындалды. Коннектикут, Мичиган, Миннесота және Пуэрто-Рикода құрылғының құқықтық жағдайы белгісіз болып қалуда.

2017 жылғы Лас-Вегас атысынан кейін

2018 жылдың қаңтар айында губернаторлық лауазымындағы соңғы күні Нью-Джерси губернаторы Крис Кристи Нью-Джерсиде қаруға қосымша құрылғыны заңсыз ететін заңға қол қойды. Массачусетс штаты 2017 жылы Лас-Вегастағы оқ ату оқиғасынан кейін осы құрылғыға тыйым салды. Заңның осы құрылғыны тыйымдайтын бөлігі 2018 жылдың қазан айында күшіне енді; Флоридада осы құрылғыны иелену үшінші дәрежелі қылмыс болып саналады. Вермонт штаты 2018 жылы ұқсас заң қабылдады, ол 2018 жылдың қазанында күшіне енді; Вермонт штатында осы құрылғыны иелену – құқық бұзушылық. Делавэр, Гавай, Мэриленд, Вашингтон, Вашингтон (Колумбия округі) және Невада штаттары да осы құрылғыға тыйым салды. Осы құрылғыға тыйым салмайтын кейбір штаттарда оны тыйымдайтын жергілікті билік болуы мүмкін, мысалы, Нортбрук, Иллинойс (2018 жылдың сәуірінде); Боулдер, Колорадо (2018 жылдың мамырында); және басқалары.

Федералды сот іс-әрекеттері

Бірнеше қару қолдану құқығын қорғайтын ұйымдар федералдық регламентке шағымданып, сотқа жүгінді.

Американың қару иелері

2018 жылдың желтоқсанында Америкалық қару ұстаушылар федералды үкіметті Мичиган штатының Батыс округінің АҚШ округтік сотында сотқа шақырып, соққы қорына (bump stock) тыйым салуға қарсы шықты. 2019 жылдың 21 наурызында аудандық сот топтың алдын ала тыйым салу туралы өтінішін қабылдамады. АҚШ-тың Алтыншы апелляциялық округі мен АҚШ Жоғарғы Соты да апелляциялық шағым қаралатынша, регламенттің күшіне ену мерзімін тоқтатудан бас тартты. 2020 жылдың желтоқсанында ауызша жарысқаннан кейін, Алтыншы округтік алқа 2021 жылдың 25 наурызында талапкерлердің пайдасына 2–1 есебімен шешім шығарды. Көпшілік шешімді судья Алиса М. Батчелдер жазып, судья Эрик Э. Мерфи қол қойды. Шешімде мыналар айтылды: 1) агенттіктің қылмыстық заңға берген түсіндірмесіне Chevron ережесі қолданылмайды, 2) соққы қоры автоматты қару ретінде жіктеле алмайды, демек ATF ережесі заңның дұрыс түсіндірмесі емес, және 3) талапкерлер өз шағымдары бойынша жеңіске жетеді деп күтілуде, сондықтан аудандық сот тыйым салу туралы бұйрық беруі керек еді. Сот істі өзінің шешіміне сәйкес (яғни, тыйым салу туралы бұйрық беру үшін) іс жүргізуге аудандық сотқа қайтарып берді. Судья Хелен Уайт келіспей, Жоғарғы Соттың бұрын Бэббит пен Свит-Хоум арасындағы Орегон штатының үлкен қауымдастығы және АҚШ пен О’Хеган арасындағы істерде агенттіктің қылмыстық заңдарға берген түсіндірмесіне Chevron ережесін қолданғанын жазды және 2021 жылдың қазан айында ауызша жарысқа қатысты. 2021 жылдың 3 желтоқсанында сот 8–8 есебімен бөлінген шешім шығарды, осылайша аудандық соттың алдын ала тыйым салу туралы өтінішті қабылдамауы күшінде қалды. Жоғарғы Сот 2022 жылдың 3 қазанында бұл істі қараудан бас тартты.

Гведес (Оқ қару саясаты коалициясы) және Кодреа

Firearms Policy Coalition және басқа да қару-жарақ құқығын қорғаушы топтар Вашингтондағы федералды округтік сотқа шағымданып, тыйым салуды талап етті. 2019 жылдың ақпан айында АҚШ-тың аудандық судьясы Дабни Л. Фридрих атыс қарулары саясаты коалициясының тыйым салу туралы өтінішін қабылдамады, себебі топ тыйым салудың жарамсыз екендігін дәлелдейтін нақты заңдық аргументтер келтірмеген. АҚШ-тың округтік апелляциялық соты ереженің күшке ену мерзімін тоқтатты, бірақ бұл тек талапкерлер мен олардың мүшелеріне қатысты ғана болды. Жоғарғы Сот одан кең ауқымды тыйым салуды қабылдамады. 2019 жылдың 1 сәуірінде округтік апелляциялық сот, Chevron қағидасына сүйене отырып, per curiam шешімімен алдын ала тыйым салуды қабылдамағанын растады. Бұл шешім талапкерлерге тыйым салуға рұқсат берді. Төраға Карен Л. Хендерсон пікірін жартылай қолдап, жартылай қарсы дауыс берді. Жоғарғы Сот 2020 жылдың 2 наурызында кассациялық шағым (қайта қарау туралы өтініш) туралы өтінішті қабылдамады; Горсуч Жоғарғы Соттың қайта қарауына уақыт келмегенін мойындады, бірақ DC округінің позициясын сынап, "осы жағдайда Chevron қағидасының қолданылуы күмәнді болуы мүмкін" деп жазды. Содан кейін іс аудандық сотқа қайта жіберілді, ал 2021 жылдың ақпан айында сот Chevron қағидасын қолданып, үкіметтің пайдасына түйін белгіледі; ATF-тің NFA-дағы "машина пішінінің" анықтамасына bump құрылғыларын қосуға құқығы бар екендігі; және ATF-тің заң тілінің түсіндіруі орынды болды. Сот талапкерлердің "Мүлікті алу туралы" және "екі рет жазалау туралы" талаптарын, сондай-ақ негізгі заңдардың түсініксіздігі туралы талаптарын да қабылдамады. 2022 жылдың 9 тамызында DC округінің апелляциялық соты тыйым салуды қолдады, оны заңды дұрыс түсіну деп дәлелдеді және Chevron қағидасын қолданбады. 2023 жылдың 2 мамырында кеңейтілген отырыс өткізу туралы өтініш қабылданбады. Қазіргі уақытта бұл іс Жоғарғы Сотта қаралып жатыр.

Апошиан және Каргилл

2019 жылы қару-жарақ құқығын қорғаушы топ – Юта атыс спорты кеңесінің төрағасы У. Кларк Апошиан, АТФ-қа (ATF) Юта федералды округтік сотында акцияларға тыйым салуға қатысты шағым түсірді, ереже шығару АТФ-тың заңдық өкілеттігінен асып кеткенін мәлімдеді. Апошианның қорғауын Жаңа азаматтық бостандықтар альянсы жүзеге асырады. Аудандық сот 2019 жылдың наурызында талапкерлердің тыйым салуды тоқтату жөніндегі алдын ала өтінішін қабылдамады. 2019 жылдың наурызында АҚШ-тың 10-шы апелляциялық округтік соты талапкерге ғана қатысты уақытша тоқтату шешімі шығарды, бірақ соңында алдын ала тыйым салудан бас тартуды қолдады. 2019 жылдың сәуірінде 10-шы округтік сот екіге бөлінген пікірмен тоқтату туралы өтінішті қабылдамады, ал екіге бөлінген алқа аудандық соттың шешімін бекітті. Апелляциялық сот толық құрамында (яғни, барлық судьялардың қатысуымен) қайта қарауға рұқсат берді, бірақ кейіннен бұл шешімді дұрыс емес деп танып, күшін жойды, соның салдарынан алқаның шешімі (демек, акцияларға тыйым салу) күшінде қалды. Жоғарғы Сот 2022 жылдың 3 қазанында бұл істі қараудан бас тартты. 2023 жылдың 29 қыркүйегінде аудандық сот Chevron қағидасына сәйкес ереженің заңдылығын растады. Техас штатының Остин қаласындағы қару-жарақ құқығын қорғаушы Майкл Каргилл 2019 жылы Техастың Батыс округінің АҚШ округтік сотында АТФ-қа қарсы сотқа шағым түсірді, акцияларды заңсыз автоматты қару ретінде тану АТФ-тың өкілеттігінен асып түскенін мәлімдеді. Каргиллдің де қорғауын Жаңа азаматтық бостандықтар альянсы жүзеге асырады. Аудандық сот 2020 жылдың қарашасында бұл шағымды қабылдамады. 2022 жылдың 23 маусымында сот бұрынғы шешімді жойды және істі толық құрамында қарауға қабылдады. Ауызша жарыссөз 2022 жылдың 12 қыркүйегінде өтті. 2023 жылдың 6 қаңтарында соттың толық алқасы акциялар автоматты қарулар емес деген шешім шығарды және аудандық соттың шешімін өзгертті. Жоғарғы Сот 2023–2024 оқу жылында Каргиллдің ісі бойынша акцияларға тыйым салуды қарастыратын болады, бұл шешім 2022 жылғы "Нью-Йорк штатының мылтық және тапанша қауымдастығы" Брюэнге қарсы сот ісіндегі Екінші түзетуге қатысты маңызды шешіммен байланысты.

Алу шарттары бойынша сот іс-әрекеттері

2018 жылдың маусым айында Maryland Shall Issue тобы Мэриленд штатының федералды округ сотында топтық іс қозғау туралы талап арыз берді. Бұл талап арыз 2018 жылғы Мэриленд Сенатының 707 заңына, ол "жылдам ату триггерлерін" тыйым салған, қарсы бағытталған. Арыз берушілер тыйымның Конституцияға қайшы келетін мүліктік құқықтан айыру екенін және әділ өтемақы талап етілетінін, сондай-ақ басқа да наразылықтарды білдірді. 2018 жылдың қарашасында округ соты істі қараусыз қалдырды. 2020 жылдың маусым айында АҚШ Төртінші апелляциялық соты 2:1 дауыспен шешімді қолдады. 2021 жылдың мамыр айында Жоғарғы Сот істі қараудан бас тартты. АҚШ Федералдық талаптар сотында федералдық бамп-акцияларға тыйым салуға қатысты екі ұқсас сот ісі қозғалды – біреуі бамп-акция иелері (МакКатчен) тарапынан, екіншісі бамп-акция жеткізушілері (Modern Sportsman және RW Arms) тарапынан берілді. Екеуі де тоқтатылды. Соңғы істе сот АТФ-ның бамп-акцияларды тыйым салатын соңғы ереженің "қоғамдық қауіпсіздікті қорғау үшін полициялық өкілеттіктерге сәйкес қабылданғанын және сондықтан Конституцияның Бесінші толықтыруына сәйкес өтемақы талап етуге жатпайтынын" мәлімдеді. Техас Солтүстік округінің округ сотында қозғалған тағы бір істе үкімет істі тоқтатуға жетпеді, бірақ оған осы мәселені қайтадан қарау мүмкіндігі берілді. Алайда, қазіргі уақытта бұл іс МакКатчен және Modern Sportsman ісінің нәтижелерін күтіп тұр.

Хардин

Кентукки штатының Батыс округінің аудандық сотына келіп түскен тағы бір шағым қабылданбады. 2023 жылдың 19 қаңтарында Алтыншы апелляциялық сот осы істі қарап, 2023 жылдың 25 сәуірінде "бумп-акциялар" машиналық мылтық емес деген үкім шығарды.

Джон Доу

2020 жылдың маусым айында сот, АТФ ережесі өзгергенге дейін bump stock-тарды заңды түрде сатып алғандарға иммунитет беру туралы талаппен АҚШ-тың Иллинойс штатының оңтүстік округінің округтік сотындағы топтық сот ісін қанағаттандырмады. 2022 жылдың 31 қазанында АҚШ Федералдық апелляциялық соты бұл тыйымды күшінде қалдырды.

АҚШ-тың KALZAGH-қа қарсы

Әскери-теңіз күштері мен теңіз жаяу әскерлерінің қылмыстық істер жөніндегі апелляциялық соты 2021 жылғы 7 қыркүйекте бумп-стокты машиналық мылтықтың анықтамасына жатпайды деп шешім шығарды. Үкімет бұл шешімге шағым түсірген жоқ.

Флорида

Флорида штаты 2018 жылдың қазан айында автоматты ату жылдамдағыштарын (bump stocks) тыйым салды. Бұл тыйымды конституциялық емес деп шағымдаған топтық сот процесі 2019 жылдың мамырында Леон округінің аймақтық сотында, ал 2021 жылдың қаңтарында 1-ші апелляциялық сотта сәтсіз аяқталды. Бұл процесте, тыйым салған үшін әділ өтемақы талап етілген.

Патент бұзушылық туралы іс

Slide Fire Solutions компаниясы 2014 жылы Bump Fire Systems компаниясына қарсы оның bump stock дизайны бойынша патенттерін бұзуы туралы сотқа шағым түсірді. Шағымда Bump Fire Systems сегіз АҚШ патентін бұзғаны айтылды, мысалы, АҚШ № 6,101,918 "Жартылай автоматты қарудың циклдік атыс жылдамдығын арттыру әдісі және құрылғысы" және АҚШ № 8,127,658 "Жартылай автоматты қаруды ату әдісі". Сот ісі 2016 жылы келісіммен аяқталды, нәтижесінде Bump Fire Systems даулы өнімнің өндірісін тоқтатты.

Басқа да іс-қимылдар

2017 жылы Лас-Вегастағы атыстан аман қалғандар, Slide Fire Solutions компаниясын – осы оқиғаға себеп болған құрылғының патент иесі және өндірушісін – абайсыздық жасады және АҚШ-тың автоматты қаруды реттейтін заңдарын қасақана бұзуға тырысты деп айыптап сотқа берді: "Бұл қорқынышты шабуыл заңмен жүретін, жауапкершілікті сезінетін қару иелерінің аң аулау немесе өздерін қорғау үшін қолданатын дәстүрлі тапанша, мылтық немесе оқпанымен орын алмас еді".