Тшакос кодексі: 300 жылдық копт жазуы және Юда інілігінің жаңа құпиялары

Кіріспе

4 ғасырдағы копт қолжазбасы. Кодекс Тхакос – ежелгі египеттік копт папирусы, онда шамамен 300 жылға жататын алғашқы христиандық гностикалық мәтіндер бар: Петірдің Филипке хаты, Яковтың бірінші аянуы, Яһуда ішіндегі жақсы хабар және Аллоген кітабының бір бөлігі (немесе Бейтаныс кітабы; бұл бұрыннан белгілі Наг-Хаммади мәтіні Аллогеннен өзгеше). Кодекс Тхакос Яһуда ішіндегі жақсы хабардың сақталған ең алғашқы данасын қамтығандықтан маңызды. Бұл мәтін ерте христиан шіркеуімен қате саналып, 1700 жылға жуық уақыт бойы жоғалып кеткен. Яһуда ішіндегі жақсы хабар шіркеу әкесі Лиондық Иринейдің "Құмарлыққа қарсы" еңбегінде айтылып, мазмұны баяндалған. Бұл Яһуда ішіндегі жақсы хабарды кодекстен бұрынғы мәтін етеді.

Кодекс

Кодекс қайтадан 1970 жылдары (мүмкін 1978 жылы) Египеттің Эль-Миния қаласының жанынан табылды және антикварлармен көп тәжірибесі жоқ әртүрлі сатушылар оны әртүрлі ерекше тәсілдермен сақтады. Бірі оны сақтау жәшігіне салды, ал екіншісі құжаттарды мұздатты, бұл папирустың құммен шашылғандай етіп, ерекше және қиын зақымдануына себеп болды. (Архившілер бұл зақымды жоя алмайды, себебі ол папирустың сыртқы қабаттарының қабыршақтануынан және олармен бірге сияның кеулеуінен туындайды.) Ғалымдар 1980 жылдан бастап мәтін туралы әңгімелерді естіді, өйткені сатушылар оны уақыт-уақыт сатуға ұсынды (мәтіннің бөліктерін немесе мәтіннің бөліктерінің фотосуреттерін көрсету арқылы). 2001 жылы, қазіргі иесі Фрида Нуссбергер Тхакос оның нашарлап бара жатқанына алаңдап, оны Базельдегі (Швейцария) Мэйценас ежелгі өнер қорына тапсырғаннан кейін ғана тексеріліп, аударылды. Ол оны әкесі Димаратс Тхакостың құрметіне атады. 1970 жылдары ғалымдар көздерімен көріп, қысқаша танысқан түпнұсқа қолжазбаның шамамен он екі беті бүгін Кодексте жоқ; олардың сатушыларға құпия түрде сатылғаны күдік тудырады, бірақ ешкім олар туралы ақпарат берген жоқ. National Geographic сайтының хабарлауынша, кодекске жататын фрагменттер Огайо штатындағы антиквардың мүлігінде болуы мүмкін. 2006 жылдың сәуір айында National Geographic Society мәтіннің толық аудармасын, кеңейтілген түсіндірмелермен бірге жариялады: «Иуда Ілтебігі» (сәуір 2006). Сонымен қатар, қоғам 2006 жылдың 9 сәуірінде National Geographic арнасында екі сағаттық «Иуда Ілтебігі» атты деректі фильмін көрсетті. «National Geographic» журналының да арнайы саны «Иуда Ілтебігіне» арналды. 2007 жылы National Geographic Society Кодекс Тхакостың 26 бетінің толық, өмірлік көлемдегі түсті фотосуреттерін, копт тіліндегі мәтіннің қайта қарастырылған нұсқасын және кодекстің толық аудармасын қамтитын сындық басылымды шығарды. Сондай-ақ, команда кодекстің кім, қашан және қайда жасағанын анықтау үшін оның қаптамасын (кодекстің қаптамасын нығайту үшін қолданылатын қағаз тәрізді материал) зерттеуді жоспарлап отыр. (Тхакос кодексі Наг-Хаммади кітапханасының сақталған он екі кодексінен де көне болуы мүмкін.) Април Д. ДеКоник (Райс университетінің дінтану факультетінің Киелі кітаптарды зерттеу профессоры) «Оныншы елші: Иуда Ілтебігінің шын мәнісі» атты кітап жариялады, ол National Geographic-тің «Иуда Ілтебігінің» жариялануын және оның аудармасының дұрыстығын күмәндетеді. Ол National Geographic құзыретті ғалымдарға қол жеткізуден бас тартқанын және Кодекс Тхакосқа қол жеткізуге рұқсат етілген ғалымдарға қойылған шектеулер олардың жұмысын тиісті деңгейде атқаруға мүмкіндік бермегенін айтты, бұл айыптаулар Өлі теңіздің шиыршықтарын сақтаушыларға тағылған айыптауларға ұқсас. Ең бастысы, ол National Geographic-тің алғашқы аудармасы мәтіннің мағынасын өзгертетін «емес» деген сөзді жібергенін көрсетті. «Нью-Йорк Таймс» газетінде (2007 жылдың 2 желтоқсанында) жарияланған пікір мақаласында ол былай деп жазды: National Geographic аудармасына сәйкес, Иуданың қасиетті ұрпаққа көтерілуі қарғысқа ұшырайды. Бірақ транскрипциядан ғалымдардың копт тіліндегі түпнұсқаны өзгерткені анық, бұл түпнұсқа сөйлемнен жойылған теріс пікірді алып тастады. Шындығында, түпнұсқа Иуданың «қасиетті ұрпаққа көтерілмейтінін» көрсетеді. Кодекс Тхакостың маңыздылығы күмәнсіз, бірақ оның нақты ықпалын және шығу тегін түсіну бойынша жұмыс енді ғана басталды.

The codex was rediscovered near El Minya, Egypt, during the 1970s (possibly 1978), and stored in a variety of unorthodox ways by various dealers who had little experience with antiquities. One stored it in a safe deposit box and another actually froze the documents, causing a unique and difficult kind of decay that makes the papyrus appear sandblasted. (Archivists can do nothing to remedy this damage since it is caused by the outer layers of the papyrus flaking off—taking ink with them.) Scholars heard rumors of the text from the 1980s onward as dealers periodically offered it for sale (displaying portions of the text or photographs of portions of the text in the process.) It was not examined and translated until 2001 after its current owner, Frieda Nussberger Tchacos, concerned with its deteriorating condition, transferred it to the Maecenas Foundation for Ancient Art in Basel, Switzerland. She named it in honor of her father, Dimaratos Tchacos. Roughly a dozen pages of the original manuscript, seen briefly by scholars in the 1970s, are missing from the Codex today; it is believed that they were sold secretly to dealers, but none have come forward. According to National Geographic's website, fragments purported to be from the codex may also be part of an Ohio antiquities dealer's estate. In April 2006, a complete translation of the text, with extensive footnotes, was released by the National Geographic Society: The Gospel Of Judas (, April 2006). The Society also created a two hour television documentary, The Gospel of Judas, which aired worldwide on the National Geographic Channel on April 9, 2006. A special issue of National Geographic magazine was also devoted to the Gospel of Judas. A critical edition of the Codex Tchacos, including complete, near life sized color photographs of 26 pages, a revised transcription of the Coptic, and complete translation of the codex was published by National Geographic Society in 2007. The team also hopes to look at the cartonnage (a sort of paper mâché used to stiffen the codex's cover) in order to find clues about who made the codex and when/where. (As a book the Tchacos Codex may be older than the twelve surviving codices of the Nag Hammadi Library.) April D. DeConick (the Isla Carroll and Percy E. Turner Professor of Biblical Studies in the Department of Religious Studies at Rice University) has published a book, The Thirteenth Apostle: What the Gospel of Judas Really Says, questioning both the National Geographic's handling of the Gospel of Judas' publication and the veracity of its translation. She has argued both that National Geographic denied competent scholars access and that the scholars who were granted access to the Codex Tchacos were not able to go about their work properly due to the constraints put upon them, accusations similar to those leveled at the guardians of the Dead Sea Scrolls. Most notably, she points out that the first National Geographic translation omitted a "not," reversing the meaning of the text. In an opinion piece in The New York Times (December 2, 2007), she wrote:

According to the National Geographic translation, Judas's ascent to the holy generation would be cursed. But it's clear from the transcription that the scholars altered the Coptic original, which eliminated a negative from the original sentence. In fact, the original states that Judas will "not ascend to the holy generation". The importance of the Codex Tchacos is not in doubt, but work has only begun in understanding its true influence and origin.