Гренхен – Швейцарияның Солотурн кантонындағы қала. 16 мыңнан астам тұрғыны бар, сағат өнеркәсібімен және сәулеттік мұрасымен танымал. Wakker жүлдесінің иегері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гренхен – Швейцариядағы Солотурн кантонындағы Леберн ауданының муниципалитеті. Ол Юра тауларының етегінде, Солотурн мен Биль/Биен қалаларының арасында, Берн қаласының шамамен солтүстігінде орналасқан. 16 000-нан астам тұрғыны бар, ол Солотурн кантонының ірі қалаларының бірі. Бұл қала 150 жылдан астам тарихы бар сағат өнеркәсібімен әйгілі. Гренхен 2008 жылы архитектуралық мұрасы үшін Ва́ккер сыйлығына ие болды. Jura Sternwarte Grenchen Гренхен қаласында орналасқан.
Grenchen is a municipality in the district of Lebern in the canton of Solothurn in Switzerland. It is located at the foot of the Jura mountains between Solothurn and Biel/Bienne, approximately north of Bern. With over 16,000 inhabitants, it is one of the larger towns of the canton of Solothurn. The city is well known for its watch industry, that has been present for more than 150 years. Grenchen was the 2008 winner of the Wakker Prize for architectural heritage. Jura Sternwarte Grenchen is located at Grenchen.
Тарих
1000 жылы жергілікті барондар жергілікті жартасқа үш ғасыр бойы мекендеген қамал салған. Гренхен атауы алғаш рет 1131 жылы Граньчжун деп тіркелген. Салынған аумақтың жалпы көлемінде өнеркәсіптік ғимараттар 2,2%-ды, тұрғын үйлер мен ғимараттар 9,7%-ды, көлік инфрақұрылымы 6,8%-ды құрады. Ал саябақтар, жасыл белдеулер және спорт алаңдары 1,4%-ды құрады. Орманды жерлердің 38,5%-ы тығыз орманмен, ал 1,5%-ы жеміс бақтарымен немесе ұсақ ағаш тобымен жабылған. Егіс жерінің 25,8%-ы егін өсіруге, 6,0%-ы жайылымға, 5,3%-ы тау жайылымдарына пайдаланылады. Муниципалитеттегі барлық су ағып тұратын су.
Around 1000 AD, the local barons built a castle on the local cliff that was inhabited for three centuries. The name Grenchen was first documented in 1131 as Granechun. Of the built up area, industrial buildings made up 2.2% of the total area while housing and buildings made up 9.7% and transportation infrastructure made up 6.8%. while parks, green belts and sports fields made up 1.4%. Out of the forested land, 38.5% of the total land area is heavily forested and 1.5% is covered with orchards or small clusters of trees. Of the agricultural land, 25.8% is used for growing crops and 6.0% is pastures and 5.3% is used for alpine pastures. All the water in the municipality is flowing water.
Демография
Гренхеннің 2008 жылғы халық саны, 28,7% құрады, оның ішінде шетелдік азаматтар бар. Соңғы 10 жылда (1999–2009 жылдары) халық саны 1,3%-ға өзгерді. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәлімет бойынша) неміс тілінде сөйлейді (13 033 адам немесе 81,8%), екінші ең көп таралған тіл – итальян тілі (1 022 адам немесе 6,4%), үшінші орында француз тілі (460 адам немесе 2,9%) тұр. Романш тілінде сөйлейтін 16 адам бар. Муниципалитеттегі тұрғындардың 5 606-ы немесе 35,2%-ы Гренхенде туып, 2000 жылы сол жерде тұрған. Олардың 2 017-сі немесе 12,7%-ы сол кантонда, 4 258-і немесе 26,7%-ы Швейцарияның басқа аймақтарында, ал 3 433-і немесе 21,5%-ы Швейцариядан тыс жерде дүниеге келген. 2000 жылы муниципалитетте 5 771 үйленбеген адам болды. 7 679 адам үйленген, 1 264-і жесір немесе күйеуі қайтыс болған, ал 1 224-і ажырасқан. 2000 жылы муниципалитетте 7 409 жеке тұрғын үй болды, орташа есеппен әр үйге 2,1 адам шақырды. 2000 жылы муниципалитетте 8 639 пәтер болды. Ең көп таралған пәтерлер үш бөлмелі болды, олардың саны 2 925-ке жетті. 429 бір бөлмелі және 1 631 бес және одан көп бөлмелі пәтерлер болды. Осы пәтерлердің 7 267-сі (жалпы санының 84,1%) тұрақты түрде пайдаланылды, 584-і (6,8%) маусымдық, ал 788-і (9,1%) бос болды. 2010 жылы муниципалитеттегі бос пәтерлердің көрсеткіші 2,38% құрады.
Grenchen has a population of as of 2008, 28.7% of the population are resident foreign nationals. Over the last 10 years (1999–2009 ) the population has changed at a rate of 1.3%. Most of the population (as of 2000) speaks German (13,033 or 81.8%), with Italian being second most common (1,022 or 6.4%) and French being third (460 or 2.9%). There are 16 people who speak Romansh. Of the population in the municipality 5,606 or about 35.2% were born in Grenchen and lived there in 2000. There were 2,017 or 12.7% who were born in the same canton, while 4,258 or 26.7% were born somewhere else in Switzerland, and 3,433 or 21.5% were born outside of Switzerland. as of 2000, there were 5,771 people who were single and never married in the municipality. There were 7,679 married individuals, 1,264 widows or widowers and 1,224 individuals who were divorced. as of 2000, there were 7,409 private households in the municipality, and an average of 2.1 persons per household. In 2000, there were 8,639 apartments in the municipality. The most common apartment size was three rooms of which there were 2,925. There were 429 single room apartments and 1,631 apartments with five or more rooms. Of these apartments, a total of 7,267 apartments (84.1% of the total) were permanently occupied, while 584 apartments (6.8%) were seasonally occupied and 788 apartments (9.1%) were empty. The vacancy rate for the municipality in 2010 was 2.38%.
Көрікті жерлер
Гренхен ауылының барлығы Швейцарияның мәдени мұра ескерткіштерінің тізіміне енген. Бұрынғы төбедегі қамал Бёрг Гренхеннің қираған қалдықтары осы ауылдың үстінде орналасқан.
The entire village of Grenchen is part of the Inventory of Swiss Heritage Sites. The ruins of Burg Grenchen, also known as Bettleschloss, a former hill castle, are located above this village.
Саясат
2015 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия SVP болды, ол дауыстардың 32,9%-ын алды. Басқа партиялар: SP (22,6%), FDP (19,5%), CVP (9,1%), BDP 5,4%, glp 4,8%, Жасылдар 2,9% және DPS 1,0%.
In the 2015 federal election, the most popular party was the SVP which received 32.9% of the vote. The other parties were the SP (22.6%), the FDP (19.5%), the CVP (9.1%), BDP 5.4%, glp 4.8%, Greens 2.9%, and the DPS 1.0%.
Көлік
Гренхен шағын қала болғанымен, оның өз әуежайы – Гренхен әуе алаңы бар, ол жүк тасымалы үшін жабдықталған. Оны көбінесе жеке ұшқыштар мен парашютшілер пайдаланады, сондай-ақ іскерлік сапарлар үшін де қолданылады. Әуежайдың жанында А5 тас жолы және Гренхенге қосылатын жол өтеді. Екі теміржол станциясы (Базель-Биль және Женева-Цюрих бағыттарындағы) теміржол желісі арқылы қаламен жақсы байланыс қамтамасыз етеді. 1911-1915 жылдар аралығында салынған 8,5 шақырымдық Гренхен туннелі Швейцария жазығы мен Делемонт/Базельді байланыстырады. Туннель құрылысы Гренхенге көптеген шетелдік жұмысшыларды, негізінен Италиядан келгендерді тартты. Гренхеннің "BGU" деген жеке автобус компаниясы бар. Автобус бағыттары Гренхенді Беттлах, Ленгнау, Бюрен, Рути және Селзахпен байланыстырады.
Although Grenchen is a small city, it has its own airport, Grenchen Airfield, with facilities for the transport of goods. It is mostly used by private pilots and parachutists, but also for business travel. The freeway A5 and a connection to Grenchen lie in the vicinity of the airport. Two railway stations, ( on the Basel Biel line and on the Geneva Zürich line), provide an excellent connection to the city on the rail network. The Grenchen Tunnel, an 8.5 km long railroad tunnel that was built between 1911 and 1915, offers a connection between the Swiss plateau and Delémont/Basel. Construction of the tunnel attracted many foreign workers to Grenchen, coming mostly from Italy. Grenchen has its own bus company, "BGU". The bus lines connect Grenchen with Bettlach, Lengnau, Büren, Rüti and Selzach.
Экономика
2010 жылы Гренхеннің жұмыссыздық деңгейі 5,7% құрады. 2008 жылы бірінші экономикалық секторда 122 адам жұмыс істеді және осы секторда 36 кәсіпорын жұмыс істеді. Екінші секторда 5906 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 217 кәсіпорын жұмыс істеді. Үшінші секторда 4197 адам жұмыс істеді, 544 кәсіпорын осы секторда жұмыс істеді. 2000 жылы муниципалитетке 5261 жұмысшы келді, ал 3273 жұмысшы кетті. Муниципалитет жұмысшы күшінің таза импортері болып табылады, әрбір кеткен жұмысшыға шаққанда 1,6 жұмысшы муниципалитетке келеді. Жұмыс істейтін халықтың 13,8%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 52,8%-ы жеке көлікпен барады. Сол оқу жылында балабақшада 276 бала оқыды. Кантонның мектеп жүйесі студенттерден алты жылдық бастауыш білім алуды талап етеді, сондай-ақ кейбір балалар кішкентай, мамандандырылған сыныптарға қатысады. Муниципалитетте бастауыш мектепте 699 оқушы, ал арнайы, кішкентай сыныптарда 108 оқушы оқиды. Орта мектеп бағдарламасы үш жылдық міндетті білім беруден және содан кейін үштен бес жылға дейінгі қосымша, жоғары деңгейдегі білім беруден тұрады. Гренхенде 226 орта мектеп оқушысы білім алады. 2000 жылы Гренхенде 171 оқушы басқа муниципалитеттен келген, ал 267 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерге барған.
as of 2010, Grenchen had an unemployment rate of 5.7%. as of 2008, there were 122 people employed in the primary economic sector and about 36 businesses involved in this sector. 5,906 people were employed in the secondary sector and there were 217 businesses in this sector. 4,197 people were employed in the tertiary sector, with 544 businesses in this sector. In 2000, there were 5,261 workers who commuted into the municipality and 3,273 workers who commuted away. The municipality is a net importer of workers, with about 1.6 workers entering the municipality for every one leaving. Of the working population, 13.8% used public transportation to get to work, and 52.8% used a private car. During that school year, there were 276 children in kindergarten. The canton's school system requires students to attend six years of primary school, with some of the children attending smaller, specialized classes. In the municipality, there were 699 students in primary school and 108 students in the special, smaller classes. The secondary school program consists of three lower, obligatory years of schooling, followed by three to five years of optional, advanced schools. 226 lower secondary students attend school in Grenchen. as of 2000, there were 171 students in Grenchen who came from another municipality, while 267 residents attended schools outside the municipality.