Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Йемен патшалығы
Ancient Yemeni kingdom
Мина халқы – біздің заманымыздан бұрын 6 ғасырға жататын, қазіргі Йемендегі Маин патшалығының (мина тілінде: 𐩣𐩲𐩬 Maʿīn; қазіргі араб тілінде معين Maʿīn) тұрғындары болған. Ол ортағасырлық араб географтары Сайд деп атаған шөл жолағында орналасқан, қазір Рамлат әл-Сабатайн деп белгілі. Миналықтар – Ератосфен есімді грек ғалымы айтқан төрт ежелгі Йемен тайпасының бірі. Қалғандары – сабалықтар, хадрамиттер және қатабандар. Бұл тайпалардың әрқайсысының ежелгі Йеменде өзінің аймақтық патшалығы болған: Миналықтар солтүстік-батыста (Вади әл-Жауфта), сабалықтар олардан оңтүстік-шығыста, қатабандар сабалықтардан оңтүстік-шығыста, ал хадрамиттер одан да шығысқа қарай орналасқан.
The Minaean people were the inhabitants of the kingdom of Ma'in (Minaean: 𐩣𐩲𐩬 Maʿīn; modern Arabic معين Maʿīn) in modern day Yemen, dating back to the 6th century BCE. It was located along the strip of desert called Ṣayhad by medieval Arab geographers, which is now known as Ramlat al Sab'atayn. The Minaean people were one of four ancient Yemeni groups mentioned by Eratosthenes. The others were the Sabaeans, Ḥaḑramites and Qatabānians. Each of these had regional kingdoms in ancient Yemen, with the Minaeans in the north west (in Wādī al Jawf), the Sabaeans to the south east of them, the Qatabānians to the south east of the Sabaeans, and the Ḥaḑramites further east still.
Тарих
Солтүстік Йемен патшалығының ерте тарихы туралы ештеңе белгісіз. Кейін Ма’ин деп аталатын аймақ тарихта алғаш рет Саба мукаррибі Кариб’ил Ватар І заманында айқындалды. Ол кезде Сабаның өте күшті ықпалында болған бірнеше шағын қала-мемлекеттерден тұрды. Осы кезеңге жататын Ḥарам қала-мемлекетінің жазуларында Мина тілінің ерекшеліктерімен қатар, Сабаның маңызды әсері де байқалады. Ма’ин патшалығы б.з.д. VI ғасырда құрылды, бірақ одан кейін Саба билігіне бағынды. Тек шамамен б.з.д. 400 жылы ғана Миналықтар Ḥаḑрамұтпен одақтасып, Саба билігінен толықтай азаттыққа ие болды. IV ғасырда Ма’ин мен Ḥаḑрамұтты бір әулет басқарды, бірақ бұл жақын қарым-қатынас сол ғасырдың екінші жартысында (б.з.д. 350–300 жылдары) үзіліске ұшырады. Патшалықтың келесі астанасы Ятилл (қазіргі Баракиш) болды, ал кейін Қарнаву (қазіргі Ма’инге жақын). Патшалық өзінің алтын ғасырын б.з.д. III ғасырында Найран, ‘Асир және Ḥижазды бағындыру арқасында құлпыра бастады, бұл оларға құмыра жолы бойындағы ықпалын кеңейтуге мүмкіндік берді. Уақаһил Садық І заманынан бастап (көздер бұл алтын ғасырдың уақыты туралы екі ғасырға дейін пікірталас тудырады; Герман фон Виссманн б.з.д. 360 жыл деп санайды, ал Кеннет А. Китчен б.з.д. 190–175 жылдар шамасында деп көрсетеді) Мина билігі Деданға дейін жетті. Олардың алыс сауда байланыстарындағы ауқымын Мина саудагерлерінің Эгей теңізінде болуы да көрсетеді. Ма’иннің Қызыл теңізге дейін кеңеюі оларға теңіз саудасын дамытуға мүмкіндік берді. Б.з.д. II ғасырдың соңында Ма’ин Қатабан билігіне бағынды, бірақ бірнеше ғасырдан кейін Қатабан империясы құлағаннан кейін Мина патшалығы да құлдырады. Бұл аймақ Рим генералы Элий Галлдың б.з.д. 25/24 жылдары әскери науқан жүргізген кезде Саба билігінде болды.
Nothing is known about the early history of this north Yemeni kingdom. The region later to be known as Ma’īn first enters history at the time of the Sabaean mukarrib Karib’il Watar I, and at that time consisted of a number of small city states, which were under very strong Sabaean influence. The inscriptions from the city state of Ḥaram, which date from this time, exhibit Minaean linguistic features, alongside the significant Sabaean impact. The Kingdom of Ma’īn emerged in the 6th century BCE, but then found itself under the rule of Saba’. Only in about 400 BCE were the Minaeans able to ally themselves to Ḥaḑramawt and free themselves from direct Saba’ rule. In the 4th century both Ma’īn and Ḥaḑramawt were ruled by the same family, a close relationship that broke up again probably in the second half of the same century ( 350–300 BCE). The next capital of the kingdom was Yathill (modern Baraqish) and later Qarnāwu (near modern Ma’īn). The kingdom enjoyed its golden age in the 3rd century BCE when it was able to extend its influence all along the incense trail due to the conquest of Najrān, ‘Asīr and Ḥijāz. From the time of Waqah'il Sadiq I. (sources differ on when this golden age was, by as much as two centuries; Hermann von Wissmann has it a during 360 BCE, while Kenneth A. Kitchen dates it to c. 190–175 BCE) Minaean rule reached as far as Dedan. The extent of their long distance trade is also shown by the presence of Minaean merchants in the Aegean. With the expansion of Ma’īn as far as the Red Sea they were also able to carry out sea trade. At the end of the 2nd century BCE Ma’īn found itself under the rule of Qatabān, but after the collapse of the Qatabānian Empire a few centuries later, the Minaean kingdom fell too. The area was under Sabaean rule at the latest by the time the Roman general Aelius Gallus waged a military campaign in the area in 25/24 BCE.
Сауда
Минайлықтар, сол кездегі басқа да араб және Йемен патшалықтары сияқты, өте табысты дәмдеуіштер саудасына, әсіресе хош иісті заттар мен мирраға қатысты. Қанаудан табылған жазуларда сауда жолындағы маңызды кербен бекеттері, оның ішінде Ясриб (Медина) және Газа аталған; сондай-ақ, египеттіктер мен сириялықтар арасындағы соғыс сауданы біраз уақытқа тоқтатқандығы туралы қысқаша мәлімет бар. Минайлықтардың әлеуметтік құрылымы ежелгі Оңтүстік Арабияның қалған бөлігінен ерекшеленді. Олардың патшасы заң шығаруға жалғыз қатысты, сонымен қатар ақсақалдар кеңесі болды, ол Ма'инде дін қызметкерлерімен қатар жоғары әлеуметтік статустағы отбасыларын да өкілдік етті. Минайлықтар түрлі көлемдегі топтарға бөлінді, оларды екі жыл сайын тағайындалатын, бір немесе кейде барлық сауда бекеттеріне жауапты болатын кабир деп аталатын жоғары лауазымды шенеунік басқарды. Бұл әлеуметтік құрылымдағы айырмашылықтың себебі белгісіз.
The Minaeans, like some other Arabian and Yemenite kingdoms of the same period, were involved in the extremely lucrative spice trade, especially frankincense and myrrh. Inscriptions found in Qanāwu mention a number of major caravan stations along the trading route, including Yathrib (Medina) and Gaza; there is also a brief account of how war between the Egyptians and Syrians interrupted the trade for a while. The Minaeans had a different social structure to the rest of the Old South Arabians. Their king was the only one involved in lawmaking, along with a council of elders, who in Ma'īn represented the priesthood as well as families of high social class. The Minaeans were divided into groups of various sizes, led by a very high official called the kabīr, appointed once every two years, who was in charge of one or sometimes all of the trading posts. The reason for this difference in social structure is unknown.
Патшалар
Минай патшаларының мұрагерлік тәртібі және жеке-жеке патшалық мерзімдері өте белгісіз; келесі кестеде Кеннет А. Китчен жасаған реконструкция келтірілген. Алайда, Герман фон Виссманның реконструкциясы осыдан едәуір өзгеше екенін және оның да ықтималдығы бірдей екенін атап өткен жөн. Аты (бекітілген) күні Ескермелер'Әмитха НабатМінеядағы ең алғашқы патшалық жазудың авторыАбьяда I. Хуфн СадикИльяфа ЯфушАбьяда II. Итака. б.з.д. 343 жылСадық Итайл РиямСабаның вассалыТабба-КәрибХайюАбьяда III. РиямИльяфа ИттаАбьяда IV.Халкариб СадықҚарнаудағы Расф ғибадатханасын салғанХуфн ИттаИльяфа РиямДәуір бағыты бойынша билік құрған алғашқы дәлелХауфиататИльяфа ВакаВаках'ил Садық I. Деданнан жазулары бар бірінші патшаАбкариб III. ИттаӘкесімен бірге билеген, яғни ко-регенттікпен бастағанВаках'ил Садық II. Бір кездегі әрідегі патшасымен бірге билегенИльяфа ЯшурВаках'ил НабатДеданнан жазулары бар соңғы патшаХуфн РиямИтайил СадықВаках'ил Итаб.з.д. 25 жылдан бұрын Қатабан патшасы Шахр Игал Юхаргиб II-нің вассалыИльяфа Яшур
The order of succession and the dates of individual Minaean kings is extremely uncertain; the following table presents the reconstruction of Kenneth A. Kitchen. It should however be pointed out that the reconstruction of Hermann von Wissmann deviates from this considerably, and is just as probable. Name(Established) dateObservations'Ammyitha NabatAuthor of the first known Minaean royal inscriptionAbyada I. Hufn SadiqIlyafa YafushAbyada II. Yithaca. 343 BCEWaqah'il RiyamHufnAbkarib II. SadiqYitha'il RiyamVassal of Saba'Tubba'karibHayuAbyada III. RiyamIlyafa YithaAbyada IV.Ḫalkarib SadiqBuilt the Rasf Temple in QarnāwuHufn YithaIlyafa RiyamThe first evidence of rule over the incense routeHaufi'athatIlyafa WaqahWaqah'il Sadiq I. First king with inscriptions from DedanAbkarib III. YithaAt first coregent with his fatherWaqah'il Sadiq II. Coregent for a time with his predecessorIlyafa YashurWaqah'il NabatLast king with inscriptions from DedanHufn RiyamYitha'il SadiqWaqah'il Yithabefore 25 B. C. Vassal of the Qatabānian king Shahr Yigal Yuhargib II. Ilyafa Yashur