Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мұхаммед Уәли Мирза (1890–1988) – парсы қажар әмірзасы Әбдол-Хусейн Мирза Фарманфарма мен оның әйелі ханшайым Еззат Доулехтың үшінші ұлы болған.
Mohammad Vali Mirza (1890–1988) was the third son of Persian Qajar nobleman Abdol Hossein Mirza Farmanfarma and his wife Princess Ezzat Dowleh.
Өмір
Жас кезінен бастап Мұхаммед Вәли Иранның Әзірбайжан аймағында көп уақыт өткізді, онда ол көптеген жылжымайтын мүлікке ие болды. Сондықтан тілінде де ұлттық тіл саналатын парсы тілінен гөрі әзербайжан тілін артық көреді. Оның Иран Әзірбайжанымен байланысы 26 жасында Тәбриз қаласының өкілі ретінде Маджлес (Иран Парламенті) құрамына енгенде анық байқалды. Парламент арқылы жұмыс істеп, ол әскери, ауылдық қауіпсіздік жүйесін, жандармерияны және мемлекеттік қаржы секторын реформалауға көмектесу үшін американдық кеңесшілерді шақырды. Полковник Норман Шварцкопф және доктор Артур Миллспау сияқты көптеген кеңесшілер келді, Миллспау бұрын 1920 жылдары Иранға кеңесші болып келген еді. Өмірі бойы Мұхаммед Вәли әділ және шешім шығаруда шебер адам ретінде танылды. 1921 жылы Пахлави әулетін билікке әкелген төңкеріс кезінде әкесі мен бауырлары тұтқындалғанда Мұхаммед Вәли Мирза Бағдадқа қашып кетті. Кейін Реза Шах тұсында жасырын өмір сүруге оралды. Ол 92 жасында дүние салды.
Since his youth, Mohammad Vali had spent a great deal of time in Iranian Azerbaijan, where he owned considerable estates. Consequently, even in language, he preferred Azerbaijani to the nationally dominant Persian. His roots to Iranian Azerbaijan were revealed when at the age of 26, he earned a prominent position in the Majles (Iranian parliament) as the representative of Tabriz. Working through the Majles, he invited American advisors to help reform the military, rural security system, gendarmerie, and public financial sector. Many advisors came including Colonel Norman Schwarzkopf and Dr Arthur Millspaugh who had previously been an advisor to Iran in the 1920s. Throughout his life, Mohammad Vali built a reputation for being a fair person and an excellent mediator. When his father and brothers were imprisoned during the 1921 coup that brought the Pahlavi dynasty to power Mohammad Vali Mirza escaped to Baghdad. Afterwards, he returned to live in virtual seclusion under Reza Shah. He died at the age of 92.
Анекдот
Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда, Ресей коммунистері Әзірбайжандағы көптеген мүлікті тартып алған кезде Мұхаммед Уәли Мирза есептесу үшін Мәскеуге сапар шекті. Ол қайыршы кейпінде Түркия тауларынан солтүстікке қарай өтті, бірақ неміс жағында күресіп жатқан венесуэлалық генерал Рафаэль де Ногалес оны тұтқынға алып, тыңшы деп айыптап, атып тастауға асықты. Мұхаммед Уәли Мирза соңғы сәтте ғана құтылды, себебі ол генералмен француз тілінде сөйлесіп, Ногалес өзінің естеліктерінде жазғандай, генералды "Фарман Фарма әулетінен шыққан ханзада" екенін түсінуге мәжбүр етті. Содан кейін екеуі дос болып, Мұхаммед Уәли Мирза Ногалеске алғыс айтып медаль табыс етті. 1979 жылғы революциядан кейін ол отбасымен бірге Иранды тастап, Швейцарияның Женева қаласына көшіп кетті және 98 жасқа толғанша Иранға қайтып оралмады.
At the end of World War I, when the Russian Communists seized many properties in Azerbaijan, Mohammad Vali Mirza travelled to Moscow to settle accounts. Disguised as a beggar, he crossed the mountain passes of Turkey on his way north but was captured by a Venezuelan general named Rafael de Nogales, who was fighting on the German side and almost shot him as a spy. Mohammad Vali Mirza escaped only at the last minute because he spoke to the general in French, prompting the general to realize, as Nogales wrote in his memoirs, "that he was a prince of the lineage of Farman Farma." Afterward the two became friends, and Mohammad Vali Mirza later bestowed a medal on Nogales in gratitude. After the 1979 revolution he left Iran for Geneva, Switzerland with his family and not to return to Iran until he died at the age of 98.