Ирандық сәулетші Абдол Азиз Фарманфармаян: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Абдулазиз Фарманфармаян (парсы тілінде: عبدالعزیز فرمانفرمائیان; Бам, 1920 – 21 маусым, 2013 Барселона, Испания) – ирандық сәулетші, ирандық дворян Абдул Хосейн Мирза Фарманфарманың ұрпағы және Иранның Қажар әулетінің мүшесі. 1976 жылы «АФФА» (Абдол Азиз Фарман Фармаян және серіктестері) компаниясы Ариямехр стадионының жобасын жасау үшін құрылды, ал 1979 жылғы Иран революциясынан кейін ол Азадди стадионы деп аталды.

Өмірбаян

Абдул Азиз Фарман Фармаян 1920 жылы Ширазда, сол кезде Шираз провинциясының генерал-губернаторы болған ханзада Абдул Хосейн Мирза Фарманфарманың оныншы ұлы ретінде дүниеге келді. 1928 жылы 8 жасында Францияға оқуға жіберілді, онда 1938 жылға дейін Париждегі Мишель лицейінде бастауыш және орта білім алды. 1935 жылдың қысқа жаз айында Иранға жасаған қысқа сапары жасөспірім кезінде отбасымен алғашқы байланысын орнатты. 1938 жылы бакалавр дәрежесін алды. Абдул Азиз Фарман Фармаян мен оның үш ағайыны әкесі, ханзада Абдул Хосейн Мирзаның, оларға қамқоршы ретінде көрнекті француз философы және жазушысы Мистер Дезире Рустанды тағайындағаны үшін өте риза болды. Олар оған бақытты балалық шақ пен үйден шалқап, сапалы білім беруді қарыздар. Сәулет өнерін зерттеу École Spéciale d'Architecture мектебінде басталды, онда ол Beaux Arts мектебіне дайындала бастады. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы оқуын үзуге мәжбүр етті және 1940 жылы Иранға қайтуға тура келді, ол 1945 жылға дейін онда қалды. Әлемдік жағдайдың белгісіздігі кезеңінде ол Тегеран қалалық әкімдігі, Karnsaks және Мәдениет министрлігі (Везарат Пишехонар) сияқты әртүрлі жұмыстарда жұмыс істеді. 1942 жылы Лейла Гарагозлуға үйленіп, ұлдары болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Абдул Азиз Фарман Фармаян отбасымен бірге Парижге оқуын жалғастыру үшін оралды және әлемдік атақты Ecole des Beaux Arts мектебінде Мистер Никоның шеберханасына қабылданды, онда 1950 жылы дипломын алды. Дипломдық жұмысы ретінде ұсынылған соңғы жобасы – Иранның оңтүстігінде салынбақ заманауи керуенсарайдың дизайны болды. Бұл жоба жылдың үздік дипломдық жұмысы деп танылды. 1950 жылы Абдул Азиз Фарман Фармаян 1979 жылға дейін Тегеранға қайтып келді, онда ол Иранның ең маңызды қазіргі заманғы сәулет мұраларын жасады. Алғашқы жылдары – Размара кезеңі, одан кейін Моссадык жылдары – саяси және экономикалық тұрақсыздықпен ерекшеленді. Абдул Азиз Фарман Фармаян Тегеран университетінің құрылыс бөлімінде мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істей бастады, кейін бірнеше жылдан соң бөлім директоры болды. Сол кезеңде оған Тегеран университетінің сәулет мектебінде (Данешкаде Хонархаи Зиба) профессорлық қызмет берілді, онда ол 1957-1958 жылдарға дейін студенттерге сәулет өнерін оқытты. 1954 жылы Абдул Азиз Фарман Фармаянды жоспарлау ұйымы танылған кеңесші ретінде қабылдады. Осы кезде Абдул Азиз Фарман Фармаян өзінің туыстары, достары және клиенттері үшін көптеген жеке тұрғын үйлерді жобалады. Құрылған заңды тұлға Moassessehye Abdol Aziz Farman Farmaian деп аталды. 1976 жылы стадионды жобалау үшін және жоспарлау ұйымының талабына сәйкес, жас архитекторлармен бірлесіп жұмыс істеу мақсатында AFFA, Abdol Aziz Farman Farmaian and Associates компаниясы құрылды. Жаңа серіктестер – Реза Мадж және Фарук Хирбод, екеуі де бірінші сыныпты американдық университеттерді бітірген. AFFA серіктестері жылдар өте келе көбейді. 1980 жылы Фарман Фармаян Парижге, содан кейін Испанияға көшті, ол 93 жасында қайтыс болды. Ол сонымен қатар өзінің серіктесі Реза Мадждпен тығыз байланыста болды, ол соңғы кездерге дейін Испанияның Майоркадағы Пальма қаласында сәулет өнерімен айналысты.

Abdol Aziz Farman Farmaian was born is Shiraz in 1920 as the tenth son to Prince Abdol Hossein Mirza Farmanfarma, at the time Governor General of the province of Shiraz. In 1928, at the age of 8 he was sent to school in France, where he remained for his primary, and secondary school at Lycée Michelet in Paris until 1938. A brief trip to Iran during the short summer of 1935 was his first contact as an adolescent with his family. His Baccalaureate degree was received in 1938. Abdol Aziz Farman Farmaian and three other brothers were extremely lucky that their father, Prince Abdol Hossein Mirza, Had organized for them as guardian Mr. Desiré Roustan a leading French philosopher and writer. They in fact owe to him a happy childhood and excellent education away from home. Architectural studies were initiated in the École Spéciale d'Architecture, where he started to prepare for the Beaux Arts School. The onset of World War II broke the continuity of his studies and had to leave for Iran in 1940 where he stayed until 1945. During this period of worldwide uncertainty he worked at different jobs such as: Teheran Municipality, Karnsaks, and the Ministry of Culture (Vezarate Pishehonar). In 1942 he married with Leila Gharagozlou and formed a family having a son. After the end of World War II Abdol Aziz Farman Farmaian came back to Paris with his family to continue his studies and was admitted at the Atelier of Mr. Nicot at the world famous Ecole des Beaux Arts where he received his degree in 1950. The final project presented as his thesis was the design for a modern caravanserai to be situated in southern Iran. This project received the prize for the best thesis (diploma) of the year. In 1950 Abdol Aziz Farman Farmaian moved back to Teheran for good until 1979, where he proceeded to create one of Iran's most important modern day architectural legacies. The initial years—The Razmara period followed by the Mossadegh years—were marked by an unstable political and economic situation. Abdol Aziz Farman Farmaian started to work as a civil servant at the university of Teheran in the Department of Construction where he became departmental director after a few years. During the same period he was given a professorial chair at the Teheran University school of Architecture (Daneshkadeh Honarhaie Ziba), where he taught students architecture until 1957–58. In 1954 Abdol Aziz Farman Farmaian was admitted by the Plan Organization as a recognized consultant, At this time when Abdol Aziz Farman Farmaian designed numerous private residences for his extended relatives, friends and clients. The legal entity that was set up was known as Moassessehye Abdol Aziz Farman Farmaian. In 1976, the company known as AFFA, Abdol Aziz Farman Farmaian and Associates, was created for the design of the Stadium and in accordance with the directive of the Plan Organization to be associated with younger architects. The new associates were belonged to Reza Majd and Farokh Hirbod, both graduates from first class American universities. AFFA's associates increased with the years. Farman Farmaian permanently moved to Paris in 1980 and afterwards to Spain, where he died aged 93. He was also in close contact with his partner Reza Majd, who still practiced architecture until recently in Palma, Mallorca, Spain.

Жобалар тізімі

1975 жылы АФФА жобалық ұйымдар арасындағы рейтинг бойынша Иранда жобалау және инженерлік консультациялық ұйым ретінде бірінші орынды иеленді.

Тегеранның бас жоспары

Америкалық "Виктор Груен Ассошиэйтс" фирмасымен серіктес болған Фарманфармайан өзінің ең маңызды жобасын – Тегеран қаласының бас жоспарын ұсынды. 1968 жылы бекітілген бұл жан-жақты жоспарда қаланың негізгі мәселелері: жоғары тығыздық, жаңа қалашықтардың кеңеюі, ауа және судың ластануы, тиімсіз инфрақұрылым, жұмыссыздық және ауылдан қалаға көші-қон деп анықталды. Осы мәселелерді шешу үшін консорциум 25 жылдық жоспарлау кезеңін көздеді, ол Тегеран төңірегінде полицентрлік даму арқылы қала орталығының тығыздығы мен қауқасуын азайтуға бағытталды. Бірақ, 1979 жылғы Иран революциясы және одан кейінгі Иран-Ирак соғысы салдарынан жоспардың іске асуы тоқтатылды.