Кіріспе

R v Wong, [1990] 3 S. C. R. 36, – Канада Жоғарғы Сотының рұқсатсыз жүргізілген электрондық бейнебақылау арқылы алынған дәлелдерге қатысты маңызды шешімі. Сот бұл шешімде, адамдардың қонақүй бөлмесінде жеке өмірге қатысты ақылға қонымды үміттері бар екенін анықтады. Бұл үміт олардың заңсыз қызметпен айналысқанына байланысты емес. Сондықтан, азаматтар мемлекеттік органдардың рұқсатсыз бейнебақылау жүргізбейтініне сенуге құқылы. Рұқсатсыз электрондық бақылау Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартиясының 8-бабын бұзады. Алайда, осы нақты жағдайда Жоғарғы Сот полицияның ниетінің таза болғанын және қылмыстық әрекеттер жасалғанына сенуге жеткілікті негіз болғанын мәлімдеді. Рұқсатсыз бақылау түсініспеушіліктен туындаған. Осылайша, бақылауды дәлел ретінде қабылдау, Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартиясының 24-бабына сәйкес, әділеттіліктің беделін түсірмейді.

Фактілер

Полиция соттың алдын ала рұқсатынсыз видеокамера орнатып, "құпия" ойын үйін тергеу барысында шағымданушының атына тіркелген қонақ үй бөлмесіндегі іс-әрекетті бақылады. Олар рейд жүргізіп, Вонг мырзаның пайда тізімдері бар екенін анықтады. Олар ойынға қатысты заттар мен көп сомадағы ақшаны тәркіледі. Сот судьясы Вонг мырзаны жалпы ойын үйін ұстаудан ақтатты. Ол бейнебақылаудың Канаданың Құқықтар мен бостандықтар жарғысының 8-бабын бұзғанын және осы арқылы алынған дәлелдерді 24(2) бабына сәйкес қабылдамауға болатынын шешті. Апелляциялық сотта, Онтарио апелляциялық соты 8-баптың қорғауы қолданылмайды деген шешім қабылдады, себебі бөлмеде жоғары ставкаларымен заңсыз ойын ойнауға 30-35 адам шақырылғандықтан, жеке құпияға қатысты ақылға қонымды үміт болған жоқ.

Мәселелер

Вонг мырза жабық қонақүй бөлмесінде жеке өміріне қатысты ақылға қонымды үміттері болды ма?

Қатынасы

Сот Вильсон судьясының қарсылығымен апелляцияны қанағаттандырмау туралы шешім қабылдады. Дегенмен, көпшілік даустың негіздері бойынша келіспеді.

Ла Форест туралы үкім

Өз атынан жазған Диксон С. Дж., Л'Хеурекс-Дюбе және Сопинка судьялары, Ла Форест әділ судьясы, еркін қоғамдағы жеке өмірге қатысты ақылға қонымды үміттер мемлекеттік органдардың шектеусіз бейнебақылауымен күрт төмендеуі мүмкін деп мәлімдеді. Жеке өмірге қатысты үміттер орынды болды және ордерсіз бейне іздеу – заңсыз іздеу және тәркілеу болып табылады. Электрондық іздеуге түскен адамдардың жеке өмірге қатысты ақылға қонымды үмітінің болуы олардың заңсыз қызметпен айналысқан-айналыспағанына байланысты емес. Хартияның 8-бабында көзделген қорғау, осы баппен қорғалатын жеке өмірге қатысты ақылға қонымды үміттерге қарсы келетін, ордерсіз және рұқсатсыз бейнебақылаудан қорғайды.

Lamer CJ-нің шешімі

Өзінің және Маклачлин судьясының атынан жазған: Бас судья Ламер мемлекеттік агенттер жүргізген әрбір рұқсатсыз электрондық қадағалау Хартияның 8-бабын бұзбайды деп шешті. "R. v. Duarte" ісі барлық тараптардың келісімінсіз жеке хабарласуды жаздыру Хартияның 8-бабы мақсатында іздеу болып табылады деген қағиданы орнықтырады. Мұндай іздеу тек алдын ала сот рұқсаты болған жағдайда ғана заңмен сәйкес болуы мүмкін. Рұқсатсыз, жасырын электрондық қадағалау 8-бапты бұзады, егер қадағалау нысанының жеке өміріне қатысты ақылға қонымды үміті болса. Адамның жеке өміріне қатысты ақылға қонымды үмітінің болуы немесе болмауы тек қадағалаудың нақты жағдайларына қарай анықталады. Вонг мырзаның жеке өміріне қатысты ақылға қонымды күтімі болған жоқ, себебі ол бөлмеге жұртшылықты шақырған, демек, Хартияның 8-бабының мағынасында іздеу болған жоқ. Жасырын бейнебақылау Хартияның 1-бабымен негізделмеді. Алайда, Вонг мырза дәлелдің қабылдануы әділет әкімшілігін қорлайтынын 24(2)-баптың мақсатында дәлелдемеді. Полиция адал ниетпен әрекет етті және қылмыс жасалғанына сенуге жеткілікті және негізді себептер болды. Хартияны бұзу полиция қызметкерлерінің заңды түсінбеуінен туындады, олар басқа жолмен алуға болмайтын дәлелдерді алу үшін қандай қадамдар жасау керектігі туралы заң кеңесі алды.

Вильсонның үкімі

Судья Уилсон Ла Форест судьясымен 8-баптың бұзылуы туралы келісті, бірақ 24(2)-бап мәселесі бойынша келіспеді, себебі ол Хартияның 24(2)-бабындағы "барлық жағдайларды ескере отырып" деген сөздер Хартия құқықтары бұзылған кезде алынған дәлелдерді қабылдау мәселесін шешуде контекстің маңызды екенін көрсетеді. Видеожазба дәлелдерінің болуы 8-баптың бұзылуының тікелей нәтижесі болды және олар жақын арада жасалған мойындауға ұқсас, ал Хартияның бұзылуынан толыққанды тәуелсіз болмайтын дәлелдерден мүлдем өзгеше. Әділ сот процесінің қағидалары видеожазбаны дәлел ретінде қабылдамауға итермеледі. Полиция сымды тыңдауға рұқсат алуға тиіс болған, сол кезде олар рұқсат беруші судьяға бейнебақылауды аудиобақылаудан бөлек немесе оған қосымша пайдалану ниеттерін білдіре алатын еді. Олардың орнына, Вонг мырзаның Хартия құқықтарын толыққанды ескермей, оларды тікелей бұзды. Олардың әрекеттері әдейі жасалған және заңды дұрыс түсінбеуге негізделмеген. Осы дәлелдерді қабылдау, дәлелдердің сипаты, Хартияның бұзылуының ауырлығы және сотқа шағымданушыға тағылған айыптың аса ауыр саналмауы ескерілгенде, сот әділеттілігін жоққа шығаруы мүмкін. Дуарттағы қағиданы осы жағдайға қолдану 24(2)-баптағы "барлық жағдайларды ескере отырып" деген сөздерді толыққанды назарға алмау болып табылады.