Кіріспе

XVI ғасырдағы өнер қозғалысы

Романизм – өнер тарихшыларының XVI ғасырда Римге саяхат жасаған Төменгі елдерден шыққан суретшілерді атау үшін қолданатын термин. Римде олар Микеланджело, Рафаэль және оның шәкірттері сияқты көрнекті итальян суретшілерінің ықпалына түсті. Отанына оралғаннан кейін бұл солтүстік суретшілер (оларды «романшылар» деп атайды) итальяндық форма тілін сіңірген Ренессанс стилін жасады. Бұл стиль Барокко пайда болғанға дейін, XVII ғасырдың басына дейін өз ықпалын сақтап келді. Мифологиялық сюжеттерге сүйене отырып, романшылар гуманистік білімі бар қолдаушылардың қызығушылығы мен талғамына сай жаңа тақырыптарды солтүстік өнеріне енгізді. Романшылар көбінесе діни және мифологиялық туындыларды суреттеді, оларда күрделі композициялар қолданылып, жалаңаш адам денелері анатомиялық тұрғыдан дұрыс, бірақ қиын поздарда бейнеленді. Олардың стилі қазіргі көрерменге көбінесе күшпен жасалғандай және жасанды көрінеді. Дегенмен, суретшілер өздерінің бұл әрекеттерін формамен күресте қиын мәселелерді бейнелеу арқылы жасалған интеллектуалды сынақ ретінде қарастырды. Романизм термині қазір бұрынғыдай жиі қолданылмайды, себебі романшылардың құрамына кірген суретшілердің туындыларын жақсырақ түсіну олардың итальян өнеріне жауаптарындағы ортақ белгілерден гөрі әртүрліліктерді көрсетті.

Римдіктер

Римге қазіргі итальяндық өнерді және классикалық үлгілерді зерттеу үшін барған суретшілердің алғашқы тобына әдетте Ян Госсарт, Ян ван Скорль, Мартен ван Хеемскерк, Питер Коэк ван Аэльст, Ламберт Ломбард, Ян Сандерс ван Хемесен, Михель Кокси және Франс Флорис жатады. Бернард ван Орли де бұл топқа жиі қосылады, бірақ ол, мүмкін, Италияға ешқашан бармаған және тек Брюссельде тоқылған папалық кілемдеріне арналған Рафаэльдің эскиздері мен карикатуралары арқылы итальян стилімен танысқан. Ян Госсарт 1508/9 жылдары Римге сапар шеккен алғашқы голланд суретшілерінің бірі болды. Солтүстік Нидерландыға оралғаннан кейін ол негізінен мифологиялық сахналарды суреттеді. Ян ван Скорль 1522 және 1523 жылдары Римде жұмыс істеді, онда оған Микеланджело мен Рафаэль ерекше әсер етті. Питер Коэк ван Аэльст 1527 жылға дейін Италияда болған болуы мүмкін. Мехелендік Михель Кокси шамамен 1529 және 1538 жылдар аралығында Римде ұзақ уақыт болды. Ол Рафаэльдің ықпалына түсті (содан оның лақап аты «Фламанд Рафаэлі» болды) және оралғаннан кейін толыққанды итальяндық стилде жұмыс істеді. Мартен ван Хеемскерк шамамен 1532 жылы Римге сапар шегіп, классикалық мүсіндерден көптеген картиналар мен суреттер жасады. Солтүстікке оралғаннан кейін оның туындылары жалаңаш адам денесінің анатомиясына ерекше назар аударатын, өте итальяндық стильдің таралуына көмектесті. Льеждік Ламберт Ломбард 1537 жылы Римге сапар шегіп, классицизм туралы ықпалды теорияларды дамытты. Флорис шамамен 1540 жылдан бастап Римде болды және оған негізінен Микеланджело мен Джулио Романо әсер етті. Оралғаннан кейін ол Антверпендегі ең беделді «римдіктердің» біріне айналды, өзінің үлкен шеберханасы және көптеген шәкірттері мен ізбасарлары арқылы жаңа стильді таратуға көмектесті, олардың ішінде Криспин ван ден Броек, Франс Пурбус Ескі, Ламберт ван Нуорт, Антония Блокландт ван Монтфорт, Мартен де Вос және Амброзиус I мен Франс Франкен I аға-інілер болды. Бұл кейінгі буын суретшілері әдетте маньеристер деп аталады. Олар пропорцияға үлкен сезімталдық танытты және бірінші буын «римдіктерден» қарапайым формальды тіл қолданды.

Италиялық әсерлер

Романистерге ең маңызды әсер еткендер – Микеланджелоның (әсіресе Сикстин капелласындағы жұмыстары), Рафаэльдің (Рафаэль бөлмелеріндегі фрескалары) және Рафаэльдің шәкірттері: Джулио Романо, Полидоро да Караваджо және Перино дель Вага. Римдегі классикалық ескерткіштер мен заттар да Нидерланд суретшілері үшін маңызды зерттеу және шабыт көзі болды. Кейінірек, басқа итальян қалалары да маңызды тартымдылыққа ие болды, әсіресе Венеция, онда Доменико Тинторетто басты шабыт көзі болды. Россо Фиорентино, Вазари және түрлі мүсіншілер флоренциялық суретшілердің қатарында болды, олар солтүстік суретшілеріне ұнады, ал Эмилияда Пармиджанино мен оның ізбасарлары басым үлгі саналды.