Ели Жак Кан: Нью-Йорк қаласын безендірген архитектор

Кіріспе

Американдық сәулетші Эли Жак Канн (1 маусым 1884 – 5 қыркүйек 1972) – ХХ ғасырда Нью-Йорк қаласында көптеген көкжайларды жобалаған американдық коммерциялық сәулетші. Канның жобалары тек коммерциялық мақсаттағы ғимараттармен ғана шектелмей, архитектуралық бағдарламалардың барлық мүмкіндіктерін қамтыды, соның ішінде киноиндустриясы үшін арналған нысандар да бар. Ол 1916 жылғы аймақтық регламентке сәйкес жобалаған көптеген ғимараттарында ғимаратты рұқсат етілген "шеңберге" жақын ұстау үшін архитектуралық кері шегінулер (setbacks) қолданды; мұндай ғимараттар Бабил мұнарасының сатылы пішінімен салыстырылады. Кан автор Айн Рэндке кеңес бергенімен де белгілі.

Өмір және мансап

Кан Нью-Йорк қаласында, өркендеген австриялық және француз-американдық еврей отбасындағы жалғыз ұл ретінде дүниеге келді. Оның қарындасы Рена Розенталь Нью-Йоркке сату үшін Еуропадан дизайн бұйымдарын әкелді, бұл, мүмкін, оның дизайнпен алғашқы танысуына мүмкіндік берді. Эли Жак Кан Еуропаға саяхат жасады, онда архитектор Йозеф Хоффманның жұмысымен танысты. 1903 жылы Колумбия университетін бітірді, кейіннен Корнелл университетінде профессор болды. Кан «Нью-Йоркер» журналының белгілі жазушысы Эли Жак Канның әкесі және Ақ үйдің бұрынғы киберқауіпсіздік саясаты директоры Эли Жак Кан IV-тің арғы атасы болды. Канның Альберт Бухманмен серіктестігі 1917 жылдан 1930 жылға дейін жалғасты. Осы кезеңде оның жұмысы көркем өнерді кубизм, модернизм және арт-декомен үйлестірді. Мысалдары: 2 Park Avenue (1927), архитектуралық терракотты жарқын қырлармен және негізгі түстермен пайдаланған, Hell's Kitchen киноорталығы (1928–29) және Squibb ғимараты (1930), оны Кан өзінің ең жақсы жұмыстарының бірі деп есептеді. 1931 жылғы Beaux Arts Ball-да Кан өзінің Squibb ғимаратының кейпінде, ал басқа архитекторлар ғимараттар ретінде киініп, суретшілерге ұқсады. Ғимарат 1920-шы жылдардағы арт-деко стилінің сәндік заманауилығынан айқын түрде алшақтады: Льюис Мамфорд 1931 жылы оны «өткір оттықтардан, Кони аралындағы шудан, Манхэттендегі соңғы жылдары «модерн стиль» ретінде маскарацияланған театрлық әшекейлерден кейін үлкен жеңілдік» деп мақтады. Кан 1930 жылы Kahn & Buchman компаниясының толық бақылауын алғаннан кейін, Ely Jacques Kahn Architects ретінде, Бродвей мен Батыс 41-ші көшедегі 42 қабатты Continental Building (1931) сияқты дәстүрлі көлемдерді ең жақсы бөлшектерсіз жамылғымен біріктіретін бірнеше коммерциялық көкжайларды салды. 1940 жылы архитектор Гарри Аллан Джейкобстың ұлы Роберт Аллан Джейкобспен серіктестік құрды. Осы кезеңнің көрнекті жұмысы – Рейнер Банхамның ауа кондициялауды суреттеу үшін пайдаланған 1947 жылғы Universal Pictures ғимараты. Тағы бір мысал – 100 Park Avenue; фирма кейіннен Seagram ғимаратына көмектесті. 1944 жылы Кан мен Джейкобс FDR Drive-де 90-шы және 91-ші көшелер арасында орналасқан муниципалды асфальт зауытын төрт параболалық болат аркалары бар, жеке тұрған бетонды құрылым ретінде жобалады. Нью-Йорк қор биржасының ғимаратының 20 Broad Street-ке қосымшасы үшін Kahn & Jacobs 1956 жылы жоғарғы қабаттардағы ерекше зигзаг тәрізді жиектермен жобаланған қосымша нысандарды жасады. Канның екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жұмысы еврей дінімен тікелей байланысты болды. 1946 жылы ол Манхэттендегі Орталық синагоганың жөндеу жұмыстарын бастады. 1947 жылы ол «Заманауи синагога стилін жасау: енді көшірме жасаудың қажеті жоқ» деген мақаласында синагогаларды жобалау принциптері туралы жазды. 1948 жылы мүсінші Джо Дэвидсонмен бірге Кан АҚШ-та Холокост мемориалының алғашқы қоғамдық жоспарын жасады. Бұл жоба үшін таңдалған Риверсайд паркі кейін Персиваль Гудман мен Эрих Мендельсонның мемориалдық жобаларына орын берді. Кан бірнеше жыл бұрын зейнеткерлікке шыққанмен, Kahn & Jacobs фирмасы Канның қайтыс болғаннан кейінгі жылы, 1973 жылға дейін жалғасты. Канның кең ауқымды сәулеттік суреттері мен құжаттары, Buchman & Kahn және Kahn & Jacobs фирмаларының материалдары Колумбия университетінің Авери сәулет және көркем өнер кітапханасының Суреттер және мұрағаттар бөлімінде сақтаулы.

Kahn was born in New York, the only son of a prosperous Austrian and French American Jewish family. His sister Rena Rosenthal brought design wares from Europe to sell in New York, perhaps providing his earliest introduction to design. Ely Jacques Kahn traveled to Europe where he was aware of the work of architect Josef Hoffmann. He graduated from Columbia University in 1903 and later was a professor at Cornell University. Kahn was the father of noted New Yorker magazine writer Ely Jacques Kahn, Jr., and great grandfather of Ely Jacques Kahn IV, former Director of Cybersecurity Policy at the White House. Kahn's partnership with Albert Buchman lasted from 1917 until 1930. In this period his work alternated Beaux Arts with cubism, modernism, and art deco, of which examples are 2 Park Avenue (1927), using architectural terracotta in jazzy facets and primary colors, the Film Center Building in Hell's Kitchen (1928–29) and the Squibb Building (1930), which Kahn considered among his best work. In what has become an iconic photograph, Kahn masqueraded as his own Squibb Building with other architects dressed as buildings for the Beaux Arts Ball of 1931. The building moved decisively away from the decorative modernity of the Art Deco 20s: Lewis Mumford praised it in 1931 as “a great relief after the fireworks, the Coney Island barking, the theatrical geegaws that have been masquerading as le style moderne around Manhattan during the last few years.” where Kahn arranged for her to meet Frank Lloyd Wright. Kahn, who had taken full control of the practice of Kahn & Buchman in 1930, as Ely Jacques Kahn Architects, produced some commercial skyscrapers that combined traditional massing with a skin pared of all details, such as the 42 storey Continental Building (1931) at Broadway and West 41st Street. In 1940, he formed a partnership with Robert Allan Jacobs, the son of architect Harry Allan Jacobs. An exemplary work of this period is the Universal Pictures Building of 1947 which was used by Reyner Banham to illustrate air conditioning. Another is 100 Park Avenue; the firm later assisted on the Seagram Building. In 1944, Kahn and Jacobs rendered a prosaic program, the Municipal Asphalt Plant, at FDR Drive between 90th and 91st Street, as a free standing concrete structure with four parabolic steel arches. For the New York Stock Exchange Building annex into 20 Broad Street, Kahn & Jacobs created additional facilities in 1956 designed with their characteristic zig zag of setbacks in the upper stories. Kahn's work just after World War II had direct relevance to Judaism. In 1946, he began a renovation of Manhattan's Central Synagogue. In 1947, he wrote on the subject of design principles for synagogues in an article entitled, "Creating a Modern Synagogue Style: No More Copying." In 1948, with sculptor Jo Davidson, Kahn made the first public plan for a Holocaust memorial in the United States. The chosen site for this project in Riverside Park later bore other projects for memorials by Percival Goodman, and Erich Mendelsohn. Although Kahn retired some years earlier, the firm of Kahn & Jacobs lasted until 1973, the year after Kahn's death. Kahn's extensive architectural drawings and papers, including materials from the firms Buchman & Kahn and Kahn & Jacobs, are held in the Department of Drawings & Archives at the Avery Architectural and Fine Arts Library at Columbia University.