Кіріспе

Польша әскери-теңіз күші кемелерінің эвакуациясы (1939)

«Пекин жоспары» (немесе «Пекин операциясы») – 1939 жылдың тамыз айының соңы мен қыркүйек айының басында Польша әскери-теңіз күшінің үш эсминеці – «Блыскавица», «Гром» және «Хрибря» кемелері Ұлыбританияға эвакуацияланды. Оларға нацистік Германиямен соғыс жағдайында британдық Корольдік теңіз күшіне көмек көрсету үшін британдық порттарға бару бұйрығы берілді. Бұл жоспар сәтті орындалды және кемелер неміс басқындығы кезінде жойылмай немесе тұтқынға түспей қалды.

Өмірбаян

Бұл жоспар Польша Әскери-теңіз күштерінің Эсминецтер дивизиясын (Dywizjon Kontrtorpedowców) Балтық теңізіндегі операциялық аймақтан шығару мақсатымен жасалды. Kriegsmarine поляк Әскери-теңіз күштеріне қарағанда санда басым болды, және соғыс жағдайында поляк жоғары басшылығы Балтық теңізінде қалған кемелердің немістер тарапынан тез батырылуы мүмкін екенін түсінді. Сонымен қатар, Дания бұғаздары Kriegsmarine және Luftwaffe-нің операциялық радиусы шегінде болды, сондықтан жаулық әрекеттер басталғаннан кейін жоспарды іске асырудың мүмкіндігі аз болды. 1939 жылдың 24 тамызында британ үкіметі, британдық әскери миссиясының басшысы генерал-лейтенант сэр Адриан Картон Де Виарт арқылы, Польша күштерінің бас қолбасшысы маршал Эдвард Смиглы-Рыдзкеге флоттың ең заманауи бөлімдерін Балтық теңізінен эвакуациялауды ұсынды. Смиглы-Рыдз бастапқыда бұл идеяға қарсылық көрсеткенмен, ақырында келісім берді. Смиглы-Рыдздің мұндай шешім қабылдауының бір себебі – Румыниялық плацдарм идеясы еді. Польша күштері елдің оңтүстік-шығысында, Румыниямен ортақ шекараға жақын аймақта, франко-британдық шабуыл күтілгенге дейін тұруға үміттенген. Батыс елдері Румыния порттары мен теміржолдары арқылы қару-жарақ пен оқ-дәрі жіберуге мүмкіндік алатын, ал Польша Әскери-теңіз күштері осы көмекті Румыния порттарына жеткізетін кемелерді сүйемелдейтін еді.

Эдинбургке қону

Польша мен Германия арасындағы шиеленістердің артуына байланысты, Польша флотының қолбасшысы, контр-адмирал Йозеф Унруг 1939 жылғы 26 тамызда, поляк-британ ортақ қорғаныс шарты қол қойылғаннан кейін бір күн өткен соң, операцияға бұйрық берді. Бұйрық мөрленген конверттерде кемелердің басшылығына жеткізілді. 29 тамызда флота поляк бас қолбасшысы, маршал Смиглы-Рыдзден "Пекин, Пекин, Пекин" деген сигнал алды: "Пекин операциясын орындау". Сағат 12:55-те кемелер сигналды сигналдық жалаулар немесе радио арқылы Оксюведегі сигнал мұнарасынан қабылдады. Кемелердің тиісті командирлері конверттерді ашып, сағат 14:15-те Командор поручник Роман Станкевичтің басшылығымен жолға шықты. "Блыскавица" кемесіне командир-поручник Влодзимиер Кодренбский, "Бурза" кемесіне командир-поручник Станислав Нахорский, ал "Гром" кемесіне командир-поручник Александр Хулевич басшылық етті. Кемелер Балтық теңізі арқылы түн ортасынан кейін Оресундқа кірді. Сапар барысында олар неміс жеңіл крейсері "Кёнигсбергті" және эсминецті кездестірді, бірақ соғыс әлі басталмағандықтан, ешқандай қақтығыс болған жоқ. Содан кейін поляк кемелері Каттегат пен Скагеррак арқылы өтті. 31 тамызда кемелерді неміс барлау ұшақтары байқап, олардың соңынан ерді, ал топ түнде ізденуден қашу үшін Норвегияға қарай бағытын өзгертті, кейін Ұлыбританияға қарай бастапқы бағытына қайта оралды. Кемелер Солтүстік теңізге кірді және 1 қыркүйекте сағат 09:25-те Польшаға неміс басқыншылығы туралы білді. 12:58-де олар британдық флоттың эсминецтерімен кездесіп, байланыс офицерін алды. 17:37-де олар Лейтке, Эдинбург портына жетті.

Достасқан күштердегі салдары

Пекін жоспары Польшада қырқыстар туғызды, бірақ ол сақ жоспар болды. Кемелер мен олардың экипаждары соғыс бойы Корольдік теңіз күштерімен бірге қызмет етті (ORP Burza және ORP Błyskawica соғыстан аман қалды, ал ORP Grom 1940 жылғы 4 мамырда Норвегия кампаниясы кезінде Нарвик маңындағы Ромбакен фиордында батты). Ал Польша теңіз күштерінің Балтық теңізінде қалған барлық басқа су үстіндегі кемелері 1 қыркүйекте Гданьск шығанағындағы шайқастан бастап неміс теңіз күштерімен қақтығысып, батып не тұтқындалды. Немістер болса, 30 тамызда Пекін жоспарына жауап ретінде, оларға қарсыласуға жіберілген тактикалық топты – вице-адмирал Герман Денш басқаратын «Нюрнберг», «Кёльн» және «Лейпциг» жеңіл крейсерлерін Балтық теңізінен қайтарды.