Микеланджелоның «Дони Тондо» суреті – сақталған жалғыз аяқталған панельдік туындысы. Флоренциядағы Уффици галереясында орналасқан, Ренессанс кезеңінің шедевры.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Микеланджелоның суреті
Painting by Michelangelo
Дони Тондо немесе Дони Мадонна – есейген Микеланджелоның сақталған жалғыз аяқталған паннолық суреті. (Тағы екі паннолық сурет, жалпы Микеланджелоның туындысы деп есептелетін, бірақ аяқталмаған "Қоршау" және "Манчестер Мадоннасы" екеуі де Лондонның Ұлттық галереясында сақтаулы.) Қазір Италияның Флоренция қаласындағы Уффици галереясында орналасқан және бастапқы жақтауында сақталған Дони Тондоны, Агноло Дони өзінің қуатты тосканалық отбасының қызы Маддалена Строцциге үйленгенін еске алу үшін тапсырыс берген болуы мүмкін. Сурет итальян тілінде "дөңгелек" деген мағына беретін тондо нысанында жасалған, бұл пішін Ренессанс дәуірінде жиі үймен байланысты болған. Бұл туынды, шамамен, 1503 немесе 1504 жылы Донидің үйленгеннен кейін, ал 1508 жылы Сикстин капелласының төбесіне фрескалар салына бастағанға дейін жасалған болуы мүмкін. Дони Тондо алдыңғы жоспарында Киелі Отбасыны (бала Иса, Мәриям және Жүсіп) бейнелейді, ортаңғы жоспарында Жақия Шомылдырушы (Иоанн Креститель) көрсетілген, ал фондық бөлігінде бес жалаңаш ер адамның суреті бар. Бұл жалаңаш суреттердің мағынасы түрліше түсіндіріледі.
The Doni Tondo or Doni Madonna is the only finished panel painting by the mature Michelangelo to survive. (Two other panel paintings, generally agreed to be by Michelangelo but unfinished, The Entombment and the so called Manchester Madonna, are both in the National Gallery in London.) Now in the Uffizi in Florence, Italy, and still in its original frame, the Doni Tondo was probably commissioned by Agnolo Doni to commemorate his marriage to Maddalena Strozzi, the daughter of a powerful Tuscan family. The painting is in the form of a tondo, meaning in Italian 'round', a shape which is frequently associated during the Renaissance with domestic ideas. The work was probably created during the period after Doni's marriage in 1503 or 1504, and before the Sistine Chapel ceiling frescoes were begun in 1508. The Doni Tondo portrays the Holy Family (the child Jesus, Mary, and Joseph) in the foreground, along with John the Baptist in the middle ground, and contains five nude male figures in the background. The inclusion of these nude figures has been interpreted in a variety of ways.
Сипаттама
Мәриям – композициядағы ең көрнекті тұлға, суреттің орталық бөлігінің көп бөлігін алып тұр. Ол жерге тікелей, өзі мен шөптің арасына жастық салмай отырады, жермен байланысын жақсырақ көрсету үшін (?). Жозеф суретте Мәриямнан жоғарырақ орналасқан, бірақ бұл Киелі Отбасы бейнелерінде сирек кездесетін ерекшелік. Мәриям оның аяқтарының арасында отыр, ол оны қорғап тұрғандай, оның үлкен аяқтары бір қалпында тақ сияқты. Мәриямның баласын Жозефтен алғаны ма, әлде керісінше Жозеф баласын Мәриямға бергені ма, деген пікірталас бар. Флоренцияның қасиетті покровительі – Иоанн Креститель, Флоренциядағы Мадонна мен Бала суреттерінде жиі кездеседі. Ол суреттің ортаңғы жағында, Киелі Отбасы мен фон арасында орналасқан. Көрініс ауылдық жерді бейнелейтіндей, Киелі Отбасы шөпте демалып, арттағы, көрінбейтін, байланысы жоқ топтан төмен қабырғамен бөлінген. Сурет әлі де бастапқы жақтауында, Микеланджело оған әсер еткен немесе жобалауға көмектескен болуы мүмкін. Жақтау өте әсем өрнектелген, және бес бас бейнесі кеңістікке үш өлшемді түрде шығып тұрады, бұл сирек кездесетін ерекшелік. Артқы жақтағы жалаңаш бейнелер сияқты, осы бастардың мағынасы да әртүрлі болжамдарға себеп болған. Жақтауда жарты ай, жұлдыздар, өсімдіктер және арыстан бастарының бейнелері де бар. Бұл символдар, мүмкін, Дони және Строцци отбасыларына сілтеме, олардың әрқайсысының елтаңбаларынан алынған. Суретте көрсетілгендей, "айлар арыстанмен байланысқан ленталармен біріктірілген", бұл екі отбасының некесін білдіруі мүмкін. Артқы жақта бес жалаңаш бейне бар, олардың мағынасы мен функциясы көп пікірталас пен болжамдарға ұшыраған. Олар бізге, көрермендерге, жақын болғандықтан, Киелі Отбасы артқы жақтағы жалаңаш бейнелерден әлдеқайда ірі көрінеді, бұл екі өлшемді суретте кеңістік иллюзиясын жасауға көмектесетін тәсіл. Иоанн Крестительдің артында жартылай дөңгелек тізбек орналасқан, оған Сикстин капелласындағы жалаңаш бейнелер сүйеніп тұр немесе отыр. Бұл жартылай шеңбер суреттің дөңгелек пішінін көрсетеді және негізгі топтың (Киелі Отбасының) тік пішініне қарсы қояды. Мәриям мен Жозеф Мәсіхке қарайды, бірақ артқы жақтағы жалаңаш бейнелердің ешқайсысы оған тікелей қарамайд. Алыстағы фон атмосфералық перспективада бейнеленген таулы ландшафты қамтиды.
Mary is the most prominent figure in the composition, taking up much of the center of the image. She sits directly on the ground without a cushion between herself and the grass, to better communicate the theme of her relationship to the earth (?). Joseph is positioned higher in the image than Mary, although this is an unusual feature in compositions of the Holy Family. Mary is seated between his legs, as if he is protecting her, his great legs forming a kind of de facto throne. There is some debate as to whether Mary is receiving the Child from Joseph or vice versa. Saint John the Baptist, the patron saint of Florence, is very commonly included in Florentine works depicting the Madonna and Child. He is in the middle ground of the painting, between the Holy Family and the background. The scene appears to be a rural one, with the Holy Family enjoying themselves on the grass and separated from the curiously (seemingly) unrelated group at the back by a low wall. The painting is still in its original frame, one that Michelangelo might have influenced or helped design. The frame is ornately carved and rather unusual for the five heads it contains which protrude three dimensionally into space. Similar to the nudes of the background, the meanings of these heads has been the subject of speculation. The frame also contains carvings of crescent moons, stars, vegetation, and lions' heads. These symbols are, perhaps, references to the Doni and Strozzi families, taken from each one's coat of arms. As depicted on the frame, "the moons are bound together with ribbons that interlock with the lions", possibly referring to the marriage of the two families. The background figures are five nudes, whose meaning and function are subject to much speculation and debate. Because they are much closer to us, the viewers, the Holy Family is much larger than the nudes in the background, a device to aid the illusion of deep space in a two dimensional image. Behind Saint John the Baptist is a semi circular ridge, against which the Sistine ignudi are leaning, or upon which they are sitting. This semi circle reflects or mirrors the circular shape of the painting itself and acts as a foil to the vertical nature of the principal group (the Holy family). Mary and Joseph gaze at Christ, but none of the background nudes looks directly at him. The far background contains a mountainous landscape rendered in atmospheric perspective.
Техника
Дони Тондо – Микеланджелоның көмекшілерсіз салған жалғыз панельдік суреті деп саналады; және оның «Манчестер Мадоннасы» мен «Жасылған денесі» (екеуі де Лондонның Ұлттық галереясында) сияқты, оның авторлығы ешқашан күмәнді болған емес. Ашық түстердің үйлесімі Микеланджелоның кейінгі Сикстин капелласының фрескаларындағы түс қолданысын болжайды. Киімдердің бүктемелері анық бейнеленген, ал фигуралардың пішіні айқын мүсіндей, олардың орташа сапалы мәрмәрден қашалғандай сезім береді. Микеланджело пигментті белгілі бір тәсілмен қолдану арқылы фонға «бұлыңғыр» әсер, ал алдыңғы планға нақты егжей-тегжейлерді қосты. Ең жарқын түс – Мәриямның киімінде, ол оның суреттегі маңыздылығын көрсетеді. Мәриямның еркек сипаты Микеланджелоның әйелдерді бейнелеу үшін еркек модельдерді пайдалануымен түсіндірілуі мүмкін, бұл Сикстин капелласында да жасалған. Микеланджело қорғасын ақ, азурит, вердигрис және басқа да бірнеше пигменттерден тұратын шектеулі палитраны қолданды. Ол сары тондардан аулақ болды және қызыл түсті өте аз қолданды.
The Doni Tondo is believed to be the only existing panel picture Michelangelo painted without the aid of assistants; and, unlike his Manchester Madonna and Entombment (both National Gallery, London), the attribution to him has never been questioned. The juxtaposition of bright colors foreshadows the same use of color in Michelangelo's later Sistine Ceiling frescoes. The folds of the drapery are sharply modelled, and the modelling of the figures is distinctly sculptural, suggesting they are carved in medium marble. By applying the pigment in a certain way, Michelangelo created an "unfocused" effect in the background and focused detail in the foreground. The most vibrant color is located within the Virgin's garments, signifying her importance within the image. The masculinity of Mary could be explained by Michelangelo's use of male models for female figures, as was done for the Sistine Chapel. Michelangelo used a limited palette of pigments comprising Lead White, Azurite, Verdigris and a few others. He avoided ochres and used very little vermilion.
Әсерлер
Композиция, әрине, ішінара Леонардо да Винчидің «Бейбикесі мен Баласы және Әйел Сент-Анна» картинасының алдын ала суретінен (кейінгі кезеңдегі егжей-тегжейлі дайындық суретін білдіретін термин) әсер алған. Микеланджелоның қасиетті отбасы бейнелеудің ортасындағы алдыңғы жоспарда тығыз, бөлек топты құрайды, ал Мәриямның бейнесі әдеттегі Ренессанс пирамидасы немесе үшбұрыш құрайды. Микеланджело 1501 жылы Флоренцияда «Давид» жұмысын жасап жатқанда осы суретті көрген. Микеланджело, бұл туынды мен оның идеяларын білген болуы мүмкін, және ол осы идеяларды өзінің жұмысына енгізгісі келген. Синьореллидің «Мадонна» картинасы да дөңгелек (tondo) пішінде жасалған, фондық жалаңаш еркек тұлғалары бейнеленген, ал Мәриям жерде тікелей отырған күйде көрсетілген. Әйел Сент-Аннаның оң жағындағы, Жозефтің артындағы жалаңаш тұлғаның позы, «Лаокоон» мүсініндегі жыланның қармағына түскен тұлғалардың қисық қимылдарынан әсерленген сияқты көрінеді (егер осылай болса, онда «Дони Тондо» картинасының жасалу мерзімі бірнеше жылға ығысуы мүмкін). Сонымен қатар, картина шегіне енгізілген бес бас мотиві жиі Флоренция баптистериясының қола есіктері – Гибертидің «Порта-дель-Парадизо» картинасындағы ұқсас мотивке сілтеме ретінде қарастырылады, ал Микеланджело оған зор қызығушылық танытқан. Анемон гүлі – Құдайдың үш бірлігі мен Мәсіхтің құрбандыққа шалынуын бейнелейді.
The composition is, most likely, partially influenced by the cartoon (a term referring to a detailed later stage preliminary drawing) for Leonardo da Vinci's The Virgin and Child with St. Anne. Michelangelo's Holy Family forms a tight, separated group in the centre foreground of the image, with the Virgin's figure constructing a typical Renaissance pyramid or triangle. Michelangelo saw the drawing in 1501 while in Florence working on the David. Michelangelo probably knew of the work and its ideas, and he wanted to incorporate those ideas into his own work. Signorelli's Madonna similarly uses a tondo form, depicts nude male figures in the background, and displays the Virgin sitting directly on the earth. The pose of the nude figure in the background immediately behind Saint Joseph, to our right, appears to have been influenced by the twisting contortions of the figures captured by the serpent in the Laocoön (again, if this were so, it would alter the date of the Doni Tondo by several years). Furthermore, the inclusion of the five protruding heads in the paintings frame is often seen as a reference to a similar motif found on Ghiberti's Porta del Paradiso, the bronze doors of the Florence Baptistry which Michelangelo is known to have greatly admired. The anemone plant represents the Trinity and the Passion of Christ.
Ғылыми теориялар
Бұл туындының әртүрлі бөліктеріне көптеген интерпретациялар бар. Көптеген түсіндірулер қасиетті Отбасы мен фондық фигуралар арасындағы қатынасты анықтауда өзгешеліктерді көрсетеді. Барольский өзінің тезисінің көп бөлігін Джорджио Вазаридің «Италияның ең көрнекті суретшілері, мүсіншілері және сәулетшілерінің өмірбаяны», Цимабуэден бастап біздің заманымызға дейін атты еңбегінде қолданған тілге негіздейді. Оның сенім идеясын қолдауы картинада Мәсіхтің сый ретінде бейнеленуінен туындайды, ол картинаның демеушісімен байланысты, себебі итальян тіліндегі «сыйлық» деген сөз – «донар» және демеушінің аты – Дони (италиян тілінде «сыйлықтар» деген мағынаны білдіреді) деген сөздердің арасындағы ойынға ұқсас. Мәриямның Мәсіхті ұстауы Мәсіхтің сыйлық ретіндегі метафорасын күшейтеді, ол мисса кезінде шарап тостағанының көтерілуімен байланысты. Мирелла Леви Д’Анкона бұл бейне Микеланджелоның қасиетті Отбасы мүшелерінің адамзат құтқарылуындағы және жанның мәңгілігіндегі рөлдері туралы көзқарасын көрсетеді деп санайды. Құдай анасының орналасуы мен маңыздылығы оның адамзатты құтқарудағы рөліне байланысты. Сонымен қатар, оларды жеке топтар ретінде қарастыра отырып, ол Мәриямның оң жағындағы екі фигура Мәсіхтің адамдық және құдайлық жаратылысын, ал сол жағындағы үш фигура – Құдайдың үш қырын бейнелейді деп ұсынады. Хаюм бұл пікірді Микеланджелоның Сикстин капелласының суреттерінде бейнеленгендей, Жүсіп пен Нұх арасындағы тікелей байланысты мойындау арқылы нығайтады. Нұхқа жасалған сілтеме фондық жалаңаш фигураларға да түсіндірме береді, олардың формалары Нұхтың мастығындағы ұлдарына ұқсас болуы мүмкін. Нұх туралы әңгімеге сілтеме жасау крещение суы тақырыбын көтеріп, Д’Анконаның интерпретациясына ұқсас жалаңаш фигуралардың түсіндірілуіне әкеледі: «Жақиядан крещение күтіп отырған катехумендер», оның «ұңғыр сияқты кеңістіктегі оқшаулануы» оның крещение рәсімін өткізуші ретіндегі ерекше рөлін көрсетеді. Суреттің «жақсы неке» бейнелеуінің бір жолы – Жүсіп пен Мәриямның Исаны ұстауындағы көрінетін «өзара әрекет». Жүсіптің киімдерінің түсіне ерекше мән беріледі: сары, отбасының құдайлық сипатын және «ақиқатты» білдіреді, ал күлгін – Дәуіт үйінен басталатын патшалық текті білдіреді. Суреттің жақтауында да крещение тақырыбы ұсынылады, мүмкін, Гибертидің «Жұмақ есігіне» сілтеме арқылы – Флоренциялық крещениешілік шіркеудің үш есігінің бірі (оның екеуі Гибертидің туындылары) – мүсіндік бөлшектері крещение рәсіміне тікелей сілтеме жасайды, бұл Дони үшін және олардың жақсы некенің нәтижесі ретінде балаға ие болу тілегі үшін маңызды болды, бұл қасиетті Отбасымен бейнеленген, мүмкін, туындының тапсырылуының бір себебі.
There is a multitude of interpretations for the various parts of the work. Most interpretations differ in defining the relationship between the Holy Family and the figures in the background. Barolsky bases much of his thesis on the language used by Giorgio Vasari in his work Lives of the Most Excellent Italian Painters, Sculptors, and Architects, from Cimabue to Our Times. His support for the idea of devotion comes from Christ being presented in the painting like a gift, which he links to the painting's patron due to a perceived pun on the Italian word for "gift", donare, and the patron's name, Doni (meaning literally, in Italian, 'gifts'). Furthering the Christ as gift metaphor, Mary's holding of Christ in the painting is seen to reference the elevating of the host during mass. Mirella Levi D'Ancona argues that the image reflects Michelangelo's views on the roles of the members of the Holy Family in human salvation and the soul's immortality. The Virgin's placement and emphasis is due to her role in human salvation. Additionally, in looking at them as separate groupings, she suggests that the two figures on Mary's right represents the human and divine natures of Christ, while the three on her left represent the Trinity. Hayum further supports this by acknowledging the direct link between Joseph and Noah as depicted in Michelangelo's Sistine Ceiling paintings. This link to Noah also gives an explanation to the nudes in the background, whose forms may have inspired the sons in the Drunkenness of Noah. The allusion to the Noah story also brings up themes of baptismal water, thus giving rise to an interpretation of the nudes similar to D'Ancona's: "catechumens awaiting baptism" from John the Baptist, whose "isolation within a pit like space" indicates his special role as baptizer. One of the ways in which the painting depicts a "good marriage" is by the seemingly "reciprocal action" of the handling of Jesus between Joseph and Mary. Much importance is given to Joseph by way of the colors of his clothes: yellow, indicating the divine aspect of the family as well as "truth", and purple, standing for royal lineage tracing from the House of David. The theme of baptism is also suggested on the painting's frame through a possible reference to Ghiberti's Porta del Paradiso – being one of the three sets of doors of the Florentine Baptistry (two of which by Ghiberti) – the sculpted details indirectly referring to the rite of Baptism, important for the Donis and their desire for a child as the product of a good marriage, exemplified by the Holy Family, perhaps one reason behind the commissioning of the work.