Кіріспе

1854 жылы Мексикадан АҚШ сатып алған жерлер: Аризона және Жаңа Мексика.
Жыл басы = 1853 жыл.
Жыл соңы = 1854 жыл.
Іс-шара бастамасы = Месилла шарты бойынша АҚШ Мексикадан сатып алған, қазіргі оңтүстік Аризона мен оңтүстік-батыс Жаңа Мексиканың 29 640 шаршы мильді (76 767 км²) аймақ. Бұл сатып алуда Гила өзенінің оңтүстігінде және Рио-Гранде өзенінің батысындағы жерлер кірді, АҚШ осы аймақта терең оңтүстік бағытында трансконтиненталдық темір жол салуды жоспарлаған, оны кейіннен 1881–1883 жылдары Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы аяқтады. Сатып алу мақсаты басқа шекаралық мәселелерді де шешу болды. Алғашқы жобаға 1853 жылдың 30 желтоқсанында АҚШ-тың Мексикадағы өкілі Джеймс Гадсден және Мексика президенті Антонио Лопес де Санта-Анна қол қойды.

Оңтүстік трансконтиненттік темір жол желісіне деген тілек

Темір жол дәуірі дамыған сайын, кәсіптік бағытталған оңтүстікшілдер Оңтүстікті Тынық мұхитының жағалауымен байланыстыратын темір жол сауда мүмкіндіктерін кеңейтетінін түсінді. Олар бастапқы шекара сызығының оңтүстік бөлігінің таулы болуы тікелей бағытқа мүмкіндік бермейтінін ойлады. Жоспарланған оңтүстік темір жолдары шығысқа қарай жылжу келесінде солтүстікке қарай бұрылуға бейімделген, бұл солтүстік темір жолдарымен байланыс орнатуға және солтүстік теңіз порттарына артықшылық беретін еді. Оңтүстікшілдер тауларды айналып өту үшін оңтүстік-шығысқа қарай созылатын бағыттың оңтүстікке қарай бұрылуы мүмкін екенін түсінді, бұл әлі де Мексиканың территориясы болатын. Президент Пирстің әкімшілігі, Миссисипиден шыққан Соғыс министрі Джефферсон Дэвистің күшті ықпалымен, темір жол үшін жер алуға, сондай-ақ солтүстік Мексикадан маңызды аумақтарды қоса беру мүмкіндігін көрді. Сол жылдары АҚШ-тағы құлдық мәселесі көптеген басқа да пікірталастарға араласты, себебі жаңа территорияны қоса беру оның құлдар мекендейтін немесе еркін болып жарияланатындығын анықтау мәселесін тудырды. Осы жағдайда құлдық туралы пікірталас 1880-ші жылдардың басына дейін оңтүстік трансконтинентальдық темір жол құрылысын тоқтатты, бірақ басымдық берілген жер елдің бір бөлігіне айналды және Азамат соғысынан кейін мақсатқа сай пайдаланылды.

Оңтүстік сауда конвенциялары

1845 жылдың қаңтар айында Нью-Йорк тұрғыны Аса Уитни АҚШ Конгресіне трансконтиненталдық темір жол салудың алғашқы жоспарын ұсынды. Конгресс оның ұсынысын қарастырмағанымен, 1845 жылы Мемфисте өткен сауда конгресі бұл мәселені көтерді. Конгреске қатысқандардың ішінде Джон Кэлхун, Клемент Клэй, Джон Белл, Уильям Гвин және Эдмунд П. Гейнс болды, бірақ Оңтүстік Каролинадан шыққан Джеймс Гадсден ұсынылып отырған темір жолдың оңтүстік бағытын қолдауға ықпал етті. Бұл бағыт Техас штатынан басталып, Сан-Диего немесе Масатлан қаласында аяқталуы тиіс еді. Оңтүстік штаттарының өкілдері мұндай жол оңтүстікке даму мен гүлденуді әкеледі деп үміттенді, сонымен қатар "Батысты оңтүстік әсері мен қоныстануына" мүмкіндік береді деп санады. Тынық мұхиты маңындағы темір жолға, жалпы темір жолдарға деген оңтүстік штаттарының қызығушылығы 1848 жылы Мексика-Америка соғысы аяқталғаннан кейін күшейді. Соғыс кезінде топографиялық офицерлер Уильям Эмори мен Джеймс В. Эберт Эль-Пасо немесе Арканзас штатының батысынан басталып, Сан-Диегоде аяқталатын темір жол салудың мүмкіндігін көрсеткен зерттеулер жүргізді. "Дебоудың шолуы" журналының редакторы Дж.Д.Б. Дебоу мен Гадсден оңтүстік аймақтарында осы темір жолды салудың артықшылықтарын жариялады. Гадсден 1839 жылы Оңтүстік Каролина каналы және темір жол компаниясының президенті болды; шамамен он жылдан кейін компания Чарльстоннан батысқа қарай 219 километр (136 миль) темір жол салды, бірақ 3 миллион доллар (қазіргі шақтағы құны) қарызы болды. Гадсден оңтүстік штаттарының барлық темір жолдарын бірыңғай секциялық желіге біріктіруді қалады. Ол Солтүстікте темір жол құрылысының қарқынының артуы ағаш, ферма және өндіріс тауарлары саудасын Огайо және Миссисипи өзендеріне негізделген дәстүрлі солтүстік-оңтүстік бағытынан оңтүстікті айналып өтетін шығыс-батыс бағытына ықпал ететініне алаңдады. Ол сондай-ақ өзінің туған қаласы Чарльстонның теңіз порты ретіндегі маңыздылығының төмендеп бара жатқанын байқады. Сонымен қатар, оңтүстік штаттарының көптеген бизнес өкілдері солтүстік трансконтиненталдық бағыттың оңтүстікті Шығыспен саудадан мүлдем шеттетуінен қорқып, алаңдады. Басқа оңтүстік штаттарының өкілдері оңтүстік банкирлеріне тәуелді болмау үшін плантациялық экономикадан басқа салаларға көшуді ұсынды. 1849 жылдың қазан айында оңтүстік штаттарының өкілдері Мемфисте темір жолдарды талқылау үшін конгресс өткізді, бұл сол күзге дейін Сент-Луисте өткен конгреске жауап ретінде ұйымдастырылды, онда солтүстік бағыт талқыланды. Мемфис конгресі сол жерден басталатын, Техас штатының Эль-Пасо қаласынан Калифорния штатының Сан-Диего қаласына дейінгі темір жол желісін салуды толық қолдады. Қаржыландыру мәселесінде ғана келіспеушіліктер туды. Конгресс президенті Вирджиниядан шыққан Мэтью Фонтейн Мори қатаң жеке қаржыландыруды жөн көрді, ал Джон Белл және басқалары темір жол салушыларға федералды жерлерді беру қажет деп ойлады.

Джеймс Гадсден және Калифорния

Гадсден 1831 жылы күшін жоюды қолдады. 1850 жылы Калифорния еркін штат ретінде одаққа қабылданғанда, ол Оңтүстік Каролинаның бөлінуін жақтады. Гадсден құлдықты "әлеуметтік игілік" деп, ал құлдыққа қарсы шығушыларды "ұлттың ең зор апат" деп есептеді. Бірнеше айдан кейін Гадсден және Оңтүстік Каролина мен Флоридадан келген 1200 болашақ қоныс аударушы Калифорния заң шығарушы органына тұрақты азаматтық алу және "екі мыңнан кем емес африкалық қызметкерлермен" шаруашылық жүргізетін ауылдық округ құруға рұқсат беру туралы петиция ұсынды. Петиция қызу пікірталас тудырды, бірақ соңында комитетте қарастырылмай қалды.

Стивен Дуглас және жер гранттары

1850 жылғы келісім Юта және Нью-Мексико территорияларын құрды, бұл батыс жағалауына оңтүстік бағытты жеңілдетті, себебі теміржол үшін барлық аумақ қазір ұйымдастырылған еді, сондай-ақ қаржыландыру шарасы ретінде федералды жер гранттарына жол ашты. Иллинойс штатының сенаторы Стивен Дуглас және Миссури штатының сенаторы Томас Харт Бентон қолдаған солтүстік немесе орталық бағыттар бәсекелес болғанымен, олар әлі де ұйымдастырылмаған территориялар арқылы өтуі керек еді. Миллард Филлмор федералды жер гранттарын пайдалануға қадам жасады, Дуглас ұсынған заңға қол қойып, оңтүстіктен солтүстікке, Мобилден Чикагоға дейінгі теміржолдың "желжол құрылысының нақты мақсаты үшін федералды жер гранттарымен" қаржыландырылуына мүмкіндік берді. Оңтүстік штаттардың федералды қолдаумен ішкі жақсартулардың жалпы қағидасына қарсылығын басу үшін, жер гранттары бірінші кезекте тиісті штаттық немесе аумақтық үкіметке берілді, ол одан кейін жеке дамытушыларға берілуін қадағалайтын еді. Алайда, 1850 жылға қарай Оңтүстіктің көп бөлігі трансконтиненталдық теміржол немесе жалпы теміржолдарды дамытудағы өз артықшылықтарын пайдалануға қызығушылық танытпады. Экономикалық әртараптандыруды жақтаған Гадсден сияқты кәсіпкерлер азшылықта болды. Оңтүстік экономикасы мақта экспортқа негізделген, ал ағымдағы көлік желілері плантациялық жүйенің қажеттіліктерін толыққанды қанағаттандырды. Оңтүстік ішіндегі саудаға ішкі нарық аз болды. Қысқа мерзімді перспективада капиталды арналарға, теміржолдарға, жолдарға салық салуға немесе өзендерді тереңдетуге емес, құлдар мен жерге инвестициялау тиімдірек болды. Тарихшы Джере В. Роберсон былай жазды:

Оңтүстік 1850 жылғы жер гранты заңы бойынша көп пайда көре алатын еді, егер олар күштерін біріктіргенде. Бірақ федералды көмекке қарсылық, филибюстерлік, ынтасыз президент, «Жас Америка» рухы және Орталық Америка мен Мексикадағы Техуантепек мойынында теміржолдар мен каналдар салуға жасалған әрекеттер олардың күштерін бөліп, Тынық мұхиты теміржолына уақыт берді. Сонымен қатар, 1850 жылғы келісім оңтүстікке қарсыластарын ашу арқылы теміржол дауын қайта жандандырудан аулақ болуға кеңес берді. |Джере В. Роберсон| "Оңтүстік және Тынық мұхиты теміржолы, 1845–1855"

Гваделупе-Идальго келісім-шарты

Гуадалупе Идальго шарты (1848) мексика-американ соғысын аяқтады, бірақ екі тарапқа да қатысты, әлі де шешілмей қалған мәселелер болды: Мессилла аймағының меншігі, Мексиканы үнді шабуылдарынан қорғау және Техуантепек мойыны арқылы транзит құқығы.

Месилья аңғары

Келісім бойынша, Америка Құрама Штаттары мен Мексика арасындағы соңғы шекараны анықтау үшін әр елден бір геодезист және комиссардан тұратын бірлескен комиссия құрылды. Келісімде шекара теңізден Рио-Гранде өзенінің бойымен өтіп, Эль-Пасодан солтүстікке қарай 8 миль (13 шақырым) жерде орналасқан өзеннен батысқа қарай бұрылады деп көрсетілген. Келісім 25 жыл бұрынғы картаның (Диструнелл картасы) 1847 жылғы көшірмесіне негізделген, ол келісімге қосылған болатын. Алайда, жүргізілген зерттеулер Эль-Пасоның картада көрсетілгеннен 36 миль (58 шақырым) оңтүстікке және 100 миль (161 шақырым) батысқа қарай орналасқанын көрсетті. Мексика картаны жақтады, бірақ Америка Құрама Штаттары зерттеу нәтижелеріне сенім артты. Даулы аумақ бірнеше мың шаршы мильді және шамамен 3000 тұрғынды қамтыды; одан да маңыздысы, ол Месилла алқабын қамтыды. Рио-Гранде өзенінің жанында орналасқан алқаптың солтүстіктен оңтүстікке дейін шамамен 50 миль (80 км), ал шығыстан батысқа дейін 200 миль (322 км) болатын жазық шөлді жерлерден тұратыны анықталды. Бұл алқаптың оңтүстік бағытты пайдаланатын трансконтиненталдық темір жол құрылысы үшін өте маңызды екені есептелді. АҚШ-тың келіссөзшісі, Род-Айленд штатының Джон Бартлетт, Мексикаға Месилла алқабын сақтауға рұқсат беруге келісті, бұл үшін шекара Рио-Гранде өзенінен батысқа қарай 32° 22′ солтүстік ендігінде басталады. Бұл нүкте Американың талап еткен 31° 52′ солтүстік ендігінен солтүстікке қарай және оның ең шығыс бөлігінде Мексика талап еткен 32° 15′ солтүстік ендігінен де солтүстікке қарай орналасқан (екеуі де Рио-Гранде өзенінде). Бартлетттің 32° 22′ солтүстік ендігіне келісімі, қазіргі Нью-Мексиконың шығысында орналасқан Санта-Рита-дель-Корб тауларын (кейде Корб таулары деп аталады) қамту үшін өзеннен батысқа қарайғы шекараны 110° батыс ұзындығына дейін солтүстікке бұрмай алмастыру шартымен жасалды. Бұл аймақта бай мыс кен орындары, сондай-ақ әлі игерілмеген күміс пен алтын кендері бар деп саналды. Оңтүстік штаттарының өкілдері Мексиканың Месилла алқабын сақтауына темір жол құрылысына қатысты салдарынан қарсы болды, бірақ президент Филлмор оны қолдады. Конгресстегі оңтүстік штаттарының өкілдері осы жеке шекаралық келісімді мақұлдауға қатысты кез келген әрекеттің алдын тоқтатып, даулы шекаралық аймақты зерттеуге қосымша қаржыландыруды тоқтатты. Темір жол саясаткері Роберт Б. Кэмпбелл (Алабама штатынан) кейін Бартлетттің орнын басты. Мексика комиссия мүшелерінің шешімдерінің дұрыс екенін мәлімдеп, ратификацияланбаған келісімді күшіне енгізу үшін әскер жіберуге дайын екенін көрсетті.

Американың жергілікті тұрғындары шабуыл жасады

Гуадалупе-Идальго шартының XI бабында АҚШ-тың жергілікті команч және апач тайпаларының шекарадан тыс шабуылдарын болдырмау арқылы мексикалықтарды қорғауға кепілдік берілген. Шарт ратификацияланған кезде, Мемлекеттік хатшы Джеймс Бьюкенен АҚШ-тың осы уәдені орындауға міндеттемесі мен ресурстары бар деп сенген. Дегенмен, тарихшы Ричард Клюгер бұл міндеттің қиындықтарын сипаттады: Команч, апач және басқа да тайпалық жауынгерлер үш ғасыр бойы испан, мексикалық және американдық шапқыншыларды өздерінің шұғылалы отанына жазалап келді және оларға кісі өлтіруші қарақшылық пен тонауды, әсіресе жылқы ұрлауды тоқтатуға ешқандай ынталандыру берілмеді. АҚШ әскері оңтүстік-батыс шекарасында 11 000 сарбаздың 8 000-ын орналастырды, бірақ олар аймақтағы 75 000-ға жуық көшпелілердің жылдам шабуылдауынан және дөңестер, төбелер мен арналар арасында жасырынуынан тоқтата алмады. Олардың жаулары жиырма немесе отыздан астам шақырым қашықтықтан көрінетін ландшафтта олар тығырылған. 1849 жылы Мемфис қаласында өткен сауда-саттық конгресі АҚШ-қа таран-истмустық жолды пайдалануды ұсынды, өйткені трансконтинентальдық темір жолдың жақын арада салынуы күмәнді көрінді. Луизиананың мүдделері бұл нұсқаға ерекше берік болды, өйткені олар кез келген трансконтинентальдық темір жол коммерциялық трафикті Миссисипи мен Нью-Орлеаннан басқа жаққа бұрады деп сенді және олар кем дегенде оңтүстік бағытты қамтамасыз етуді қалады. Сондай-ақ, Нью-Йорк пен Вера-Круз арасында импорт-экспорт бизнесін жүргізген Нью-Йорктік Питер А. Харгус қызығушылық танытты. Харгус маршрутқа құқықтарды 25 000 долларға сатып алды (1849 жылы 25 000 долларға тең, бұл соңғы жылдары шамамен <есептелген сома>), бірақ гранттың Мексика мен АҚШ үкіметтері қолдамаса, құндылығы аз екенін түсінді. Алайда бұл келісім ешқашан жасалмады. АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы Клейтон-Булвер шарты 1850 жылы сәуірде жасалды, ол мұндай каналдың бейтараптығына кепілдік берді. Мексикалық келіссөзшілер келісімнен бас тартты, өйткені ол Мексиканың АҚШ пен Ұлыбританияны бір-біріне қарсы ойнату мүмкіндігін жояды. Олар АҚШ-тың біржақты әскери араласу құқығын жойды. 1851 жылдың басында АҚШ Сенаты келісімді мақұлдады, бірақ Мексика Конгресі келісімді қабылдаудан бас тартты. Осы арада Харгус келісім-шарт ақырында мақұлданғандай әрекет етті. Джуда П. Бенджамин және Нью-Орлеан бизнесмендерінің комитеті Харгусқа қосылды және Луизиана заң шығарушы органынан Техуантепек теміржол компаниясын құру туралы жарғыны алды. Жаңа компания акцияларын сатты және Мексикаға зерттеу топтарын жіберді. Харгус Мексиканың заң шығарушы органы келісімді қабылдамағанымен, жерді сатып ала бастады, бұл қадам мексикалықтардың Харгустың келісімін бұзуына әкелді. Харгус өзінің шығындарын 5 миллион долларға (шамамен $) деп бағалап, АҚШ үкіметінен араласуды өтінді. Президент Филлмор бұған келіспеді.

Сатып алу туралы шарттың соңғы келіссөздері мен ратификациясы

1853 жылғы наурыз айында билікке келген Пирс әкімшілігінің оңтүстікке бейімділігі және экспансиялық көзқарасы зор болды. Ол Луизиана сенаторы Пьер Соулені Кубаны сатып алу мәселесі бойынша келіссөздер жүргізу үшін Испанияға жіберді. Пирс экспансионист Джон И. Мейсонды (Вирджиниядан) және Солон Борлендті (Арканзастан) сәйкесінше Франция мен Никарагуа елдеріне министрлер етіп тағайындады. Пирстің соғыс министрі Джефферсон Дэвис бұдан бұрын-ақ құрлықарлық темір жолдың оңтүстік бағытын жақтаған болатын, сондықтан оңтүстік темір жолдарының жақтастары жігерленуге толық негіздері болды. Дегенмен, оңтүстік штаттары арасында келіспеушіліктер сақталды. 1853 жылдың қаңтар айында Техас сенаторы Томас Джефферсон Раск екі темір жол құрылысын қарастыратын заң жобасын ұсынды: біреуі солтүстік бағытта, екіншісі оңтүстік бағытта, Миссисипи өзеніндегі Мемфис қаласының төменгі ағысында басталатын болады. Раск заңына сәйкес, президент нақты аялдамалар мен бағыттарды, сондай-ақ темір жол құрылысын жүзеге асыратын мердігерлерді таңдауға уәкілеттік алатын еді. Бірақ, кейбір оңтүстік өкілдері солтүстік және орталық аймақтардың құрылыс саласында алға шығуы мүмкін деп алаңдады және конституциялық негізде жекеменшік дамытушыларға тікелей көмек көрсетуге қарсы болды. Басқа оңтүстік өкілдері тасмос (перешеялық) жобаларын артық көрді. Раск заңына тікелей көмек көрсетуге тыйым салатын түзету енгізілді, бірақ оңтүстік өкілдері Конгресте дауысқа бөлініп, түзету қабылданбады. Бұл қабылданбау Калифорниядан Уильям Гвин мен Огайодан Салмон П. Чейз бастамасымен, теміржол мүдделерінің қолдауымен, мүмкін болатын бағыттарды зерттеу үшін жаңа зерттеулер жүргізуге қатысты заңнамалық талаптарға әкелді. Гвин оңтүстік бағытының мақұлданғанын күтті – оны Дэвис пен бұрынғы қазына министрі Роберт Уокер де қолдады. Екеуі де Техас штатына байланыс құруды жоспарлаған, Виксбургте орналасқан темір жол акционерлері болды, бұл оңтүстік бағытына қосылуы тиіс еді. Дэвис оңтүстік бағытының болашақта Мексикамен туындауы мүмкін қиындықтар кезінде маңызды әскери мақсатта қолданылатынын айтты.

Гадсден және Санта-Анна

1853 жылғы 21 наурызда Мексикада Филлмор әкімшілігі бастаған, Слоо грантына Мексика мен АҚШ-тың бірлескен қорғауын қамтамасыз ететін келісімге қол қойылды. Осы келісім Вашингтонға жеткен кезде Пирс Нью-Мексико аумақтық губернаторы Уильям К. Лейннің Месилла аңғарының Нью-Мексико құрамына кіретінін жариялаған жарлық шығарғанын білді, бұл Мексика тарапынан наразылық тудырды. Пирс сондай-ақ Сан-Францискодағы консулы арқылы Мексиканың Сонора штатын сатып алуға тырысқан Францияның әрекеттерінен хабардар болды. Пирс Лэйнды мамыр айында қайтартып алып, оның орнына Кентуккиден Дэвид Меривезерді тағайындады. Меривезер Мексикамен келіссөздер аяқталғанша Месилла аңғарына бармауға бұйрық алды. Дэвистің ықпалымен Пирс Джеймс Гадсденді Мексикадағы елші етіп тағайындады, оған Мексикамен қосымша аумақтарды сатып алу туралы келіссөздер жүргізуді тапсырды. Мемлекеттік хатшы Уильям Л. Марси Гадсденге нақты нұсқаулар берді: ол Месилла аңғарын теміржол салу үшін қамтамасыз етуі, Мексиканы АҚШ үнді шабуылдарына қарсы бар күшін салғанына көндіруі және Техуантепек бұғазы арқылы канал немесе теміржол салуға америкалық азаматтардың күш-жігерін қолдау үшін Мексиканың ынтымақтастығын алуы керек еді. Нұсқаулардың ішінде Слоо мүдделерін қолдау көзделмеген. Гадсден 1853 жылғы 25 қыркүйекте Мехико қаласында Санта-Аннамен келісім шарттарын талқылады. Марси мен Пирс жаңа нұсқаулар жіберді. Гадсденге алты учаскенің кез келгенін сатып алуға рұқсат берілді, әрқайсысының бағасы белгіленді. Бұл бағаға үнділер келтірген барлық зиянды өтеу және Мексиканы қорғау бойынша АҚШ-тың болашақ міндеттемелерінен босату кірді. 50 миллион доллар (қазіргі шақтағы құны $) Баха-Калифорния түбегі мен Мексиканың солтүстік-батыс штаттарының көп бөлігін сатып алуға жетерлік болса, 15 миллион доллар ($) теміржол жобалары үшін қажетті 38000 шаршы миль (98,420 км²) шөлді сатып алуға арналды. Мексика президенті Уильям Уокердің 50 сарбазбен Баха-Калифорнияны басып алып, Сонораны аннексиялауға тырысуынан қорқыныш білдірді. Гадсден Уокерге үкімет тарапынан қолдау көрсеріліп жатқанын жоққа шығарды, ол АҚШ-қа қайтып, қылмыскер ретінде сотталды. Санта-Анна АҚШ Мексика аумағына қарсы жаңадан шабуылдарға жол беретінінен қауіптенді. Санта-Аннаға мүмкіндігінше аз аумақ үшін көп ақша алу қажет болды. Санта-Анна 1853 жылғы 30 желтоқсанда Джеймс Гадсденмен бірге келісімге қол қойды. Содан кейін келісім АҚШ Сенатына бекіту үшін ұсынылды.

Ратификациядан кейінгі дау

Бастапқыда көзделгендей, сатып алу аумағы әлдеқайда кеңірек болар еді, оңтүстікке қарай қазіргі Мексиканың Баха-Калифорния, Баха-Калифорния-Сур, Коауила, Чиуауа, Сонора, Нуэво-Леон және Тамаулипас штаттарының көп бөлігін қамтитын. Мексика халқы мұндай шекараға қарсы болды, сондай-ақ құлдыққа қарсы американдықтар да қарсылық білдірді, олар бұл сатып алуды құлдар мекендейтін жаңа аумақтарды қоса беру деп қарады. Тіпті салыстырмалы түрде шағын жердің сатылуы да Мексика халқының наразылығын тудырды, олар Санта-Аннаның әрекеттерін өз еліне жасалған сатқындық деп есептеді. Олар оның сатып алудан түскен қаражатты бекерге жұмсап жатқанын үлкен қайғымен бақылады. Қазіргі мексикалық тарихшылар осы келісімді жағымсыз бағалайды және ол америка-мексика қарым-қатынасын зиянды бағытта анықтады деп санайды.

Әскердің бақылауы

Бұл аймақтың тұрғындары толық АҚШ азаматтығын алды және келесі жарты ғасыр ішінде америкалық өмірге біртіндеп сіңісті. Аймақтағы қоныс аударушылар мен саяхатшылардың тыныштығы мен қауіпсіздігіне ең басты қауіп – апачи үндістерінің шабуылдары болды. АҚШ әскері 1854 жылы сатып алынған жерлерді бақылауға алды, бірақ қиын аймаққа әскерлер 1856 жылға дейін орналастырылмады. 1857 жылдың маусым айында Соноита аңғарының бастауында, Гила өзенінің оңтүстігінде Бьюкенен бекінісі салынды. Бұл бекініс 1861 жылдың шілдесінде эвакуацияланып, қиратылғанға дейін аймақты қорғады. Жаңа тұрақтылық кеншілер мен мал өсірушілерді әкелді. 1850 жылдардың соңына қарай кен лагерлері мен әскери бекеттер Аризонаның ауылдық жерін өзгертіп қана қоймай, сонымен қатар Мексиканың Сонора штатымен жаңа сауда байланыстарын дамытты. Сонораның Магдаленасы Тубакқа жабдықтармен қамтамасыз етті; жақын орналасқан Кукурпеден келген бидай Бьюкенен бекінісіндегі әскерлерге азық болды; ал Санта-Круз қаласы солтүстікке бірнеше шақырым жердегі Моури кендерін қолдады.

Азаматтық соғыс

1861 жылы Америка Азамат соғысы кезінде Америка Конфедерациясы Аризона Конфедеративтік аумағын құрды, оның құрамына жаңа аумақта негізінен Гадсден сатып алу арқылы алынған жерлер кірді. 1863 жылы солтүстіктен оңтүстікке дейінгі бөлініс сызығын пайдаланып, Одақ Нью-Мексико аумағының батыс жартысынан өз Аризона аумағын жасады. Жаңа американдық Аризона аумағына Гадсден сатып алуымен алынған жерлердің көп бөлігі де кірді. Бұл аумақ 1912 жылдың 14 ақпанында Аризона штаты ретінде Одаққа қабылданды, және ол Төменгі 48 штаттың мемлекеттік мәртебе алған соңғы аймағы болды.

Әлеуметтік даму

Гадсденді сатып алғаннан кейін Оңтүстік Аризонаның әлеуметтік элитасы, соның ішінде Эстеван Очоа, Мариано Саманиего және Леопольдо Карилло отбасылары 1880 жылдары темір жол келгенше негізінен мексикалық-американдықтар болып қала берді. "Sonora Exploring and Mining Company" компаниясы Оңтүстік Аризонада күміс кендерін ашқанда, кендерді басқару үшін жұмыс этикасы мен басшылық қабілеттерін бөлісетін білімді, орта тапқа жататын американдықтарды жұмысқа алуға тырысты. Шамамен 200 қызметкердің өмірбаяндық талдауы, олар капиталистер, менеджерлер, жұмысшылар және жалпы қызметкерлер ретінде жіктеліп, нәтижесінде жұмыс күшіне еуропалықтар, американдықтар, мексикалықтар және үндістер кіргенін көрсетті. Бұл құрамдық араласу Гадсденді сатып алудан Азамат соғысына дейінгі жылдарда формалды әлеуметтік, саяси және экономикалық ұйымның болмауынан туындаған шалғай аймақты тұрақтандыруға жеткіліксіз болды.

Экономикалық даму

1840-шы жылдардың соңынан 1870-ші жылдарға дейін Техас малшылары өздерінің мүйізді малын Техас-Калифорния жолымен Оңтүстік Аризона арқылы айдап әкелді. Техас тұрғындары Аризонаның Гадсден сатып алынған жеріндегі жайылым мүмкіндіктеріне әсерленді. Ғасырдың соңғы үштен бірінде олар мал басын Аризонаға көшіріп, онда ірі қара мал шаруашылығын құрды. Техас тұрғындары Аризонаның жаңа шөбі бар жеріне өздерінің тәжірибелі мал өсіру әдістерін әкелді, бірақ өздерінің проблемаларын да алып келді. Техас қарақшылары заңсыздыққа, нашар басқаруға, малдың артық көбейіп кетуіне және салғырттыққа себеп болды, осының салдарынан зиянды аурулар тарады. Бірақ бұл қиындықтар Аризонадағы заңдар мен бірлестіктерді оларды шектеуге және шешуге мәжбүр етті. Аризонадағы аңгло-американдық малшы шекарасы Техас тәжірибесінің жалғасы болды. 1863 жылы Аризона территориясы Нью-Мексико территориясының оңтүстік бөлігінен құрылғанда, Пима округі, ал кейіннен 1881 жылдың қаңтарында Пима округінің шығыс бөлігінен құрылған Кочис округі, шекараға қатысты дау-жанжалдарға ұшырады. Аймақ тез өсіп келе жатқан дамыған қалалармен, апачи шабуылдарымен, АҚШ-Мексика шекарасы арқылы контрабанда және мал ұрлаумен, мал шаруашылығының өсуімен және тау-кен өндірісі, теміржол және телекоммуникация салаларындағы жаңа технологиялардың дамуымен сипатталды. 1860-шы жылдары апачилар мен американдықтар арасындағы қақтығыс ең жоғары деңгейге жетті. 1886 жылға дейін Мексика шекарасына жақын аймақта дерлік үздіксіз соғыс жүрді. Заңсыз мал шаруашылығы шекара маңындағы аймақтарда ет бағасын төмендетіп, шағын мал шаруашылықтарына көмектесетін арзан малмен қамтамасыз етті. Көптеген ертедегі Томбстоун, Аризона тұрғындары тоналанғанда "тек мексикалықтар" тоналса, көз жұматын. "Ковбойлар" деп аталған қарақшылар жиі пошта вагондарын тонап, күн батқанда мал ұрлап, мал бағып жүрген малшыларды қорқытып жіберетін. Бандиттер АҚШ пен Мексика арасындағы шекараны бір бағытта шабуыл жасап, екінші жағында паналаған. 1878 жылдың желтоқсанында және келесі жылы мексикалық билік "Ковбой" қарақшыларының мексикалық мүйізді малы мен Аризонада қайта сатқанына наразылық білдірді. Аризонаның "Citizen" газеті АҚШ және Мексика бандиттерінің Санта-Крус аңғарынан жылқы ұрлап, Сонорада сатқанын хабарлады. Аризонаның аумақтық губернаторы Фремонт мексикалық үкіметтің айыптауларын тергеп, оларды заңсыздықтарға Сонораны Аризонаға шабуыл жасау үшін база ретінде пайдалануға рұқсат бергені үшін айыптады. 1870-ші және 1880-ші жылдары аймақта ауылдық тұрғындар арасында, көбінесе ауыл шаруашылығымен айналысатын Оңтүстік штаттарынан шыққан демократтар, және қала тұрғындары мен бизнес иелері арасында, көбінесе өнеркәсіптік Солтүстік-Шығыс және Орта Батыстан шыққан республикашылар арасында айтарлықтай шиеленіс болды. Бұл шиеленіс Кочис округіне қатысты дау-жанжалға және Эрп-Клэнтон даусына әкелді, ол О.К. Корралдағы тарихи атыспен және Уайетт Эрптің кек алу сапарымен аяқталды. Гадсден сатып алу Тохоно О'Одхам ұлтын және олардың ата-бабаларының жерін жаңа халықаралық шекарамен бөліп алды. Бұл олардың дәстүрлі көші-қон жолдарын, руханияттарына, экономикасына және дәстүрлі мәдениетіне қажетті материалдар мен тауарларды тасымалдауды бұзды. Бұл шекараның мексикалық жағында тоғыз қауым орналасқан. Конфликттер негізінен 21-ші ғасырда шекарада кедендік заңдарды күшейтіп орындау арқылы туындады.

Темір жолды дамыту

1846 жылы Оңтүстік Каролина темір жолының президенті Джеймс Гадсден Атлантика мен Сан-Диегодағы Тынық мұхитын байланыстыратын трансконтиненталдық темір жол салуды ұсынды. Лейтенант Джон Г. Парк пен Эндрю Б. Грей жүргізген федералдық және жеке зерттеулер оңтүстік трансконтиненталдық бағыттың мүмкіндігін көрсетті, бірақ аймақтық шиеленістер мен Азамат соғысы ұсынылған темір жол құрылысын кешіктірді. Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы 1877 жылы Лос-Анджелестен Аризона штатының Юма қаласына, 1880 жылдың наурыз айында Аризона штатының Тусон қаласына, 1880 жылдың желтоқсанында Нью-Мексико штатының Деминг қаласына және 1881 жылдың мамырында Эль-Пасо қаласына жетті – бұл Гадсден сатып алу арқылы өтетін алғашқы темір жол болды. Сонымен қатар, 1879–1881 жылдары Атчисон, Топека және Санта-Фе темір жолы Нью-Мексико штатында салынып, 1881 жылдың 7 наурызында Нью-Мексико штатының Деминг қаласында Оңтүстік Тынық мұхитымен кездесті, екінші трансконтиненталдық темір жолын аяқтады (алғашқы, орталық трансконтиненталдық темір жолы 1869 жылдың 10 мамырында Юта штатындағы Промонтори Саммитте аяқталған еді). Санта-Фе темір жолы Демингтен Бенсонға дейінгі SP-ге трасса құқығын сатып алып, Гуаймас, Сонора, Мексикаға дейін солтүстікке қарай желі салды, ол 1882 жылдың қазанында Тынық мұхитына алғашқы шығу жолы ретінде аяқталды. Бұл желі кейіннен Оңтүстік Тынық мұхитына сатылды. Оңтүстік Тынық мұхиты Эль-Пасодан шығысқа қарай құрылысын жалғастырып, 1881 жылдың желтоқсанында Техас және Тынық мұхитымен қосылды, ал 1883 жылы ақырында өзінің оңтүстік трансконтиненталдық темір жолын, Сансет жолын, Калифорниядан Нью-Орлеанға, Атлант мұхитынан Тынық мұхитына дейін аяқтады. Бұл темір жолдар 1880-жылдардың басында Томбстоун (Аризона), Бисби (Аризона) және Санта-Рита (Нью-Мексико) сияқты жерлерде кен өндірісінің өркендеуіне себеп болды, соңғы екеуі әлемдік деңгейдегі мыс өндірушілер еді. Бисбиден Гадсден сатып алу арқылы үшінші субконтиненттік трансконтиненталдық темір жол, Эль-Пасо және Оңтүстік-Батыс темір жолы 1905 жылы Эль-Пасоға дейін, содан кейін Рок-Айленд желісімен байланысып, Алтын мемлекет жолын құрады. EP&SW 1920 жылдардың басында Оңтүстік Тынық мұхитына сатылды. Аризонадағы Оңтүстік Тынық мұхитының бөлігі бастапқыда Гадсден сатып алуында болған, бірақ батыс бөлігі кейіннен Финикс қаласына қызмет көрсету үшін Гила өзенінің солтүстігіне қайта бағытталды (EP&SW сатып алу туралы келісімнің бөлігі ретінде). Нью-Мексикодағы бөлік Мексика мен АҚШ арасында Гвадалупе Идальго келісімі күшіне енгеннен кейін және Гадсден сатып алу уақытынан бұрын дау тудырған аумақ арқылы өтеді. Санта-Фе теміржол компаниясы сонымен қатар 1883 жылдың тамызында Холбрук, Уинслоу, Флагстафф және Кингман арқылы Солтүстік Аризона арқылы темір жолды аяқтады. Бұл екі трансконтиненталдық темір жол, Оңтүстік Тынық мұхиты (қазіргі Унион Тынық мұхиты темір жолының бөлігі) және Санта-Фе (қазіргі BNSF бөлігі) АҚШ-тағы ең көп жүретін темір жол желілерінің бірі болып табылады. ХХ ғасырдың басында Гадсден сатып алуында Ажо, Сильвербелл, Твин Баттс, Кортленд, Глисон (Аризона), Шекспир (Нью-Мексико) және басқа да шахталар орналасқан жерлерде шахталық өркендеулермен байланысты бірқатар қысқа желілер салынды. Бұл темір жолдардың көпшілігі тасталып кетті. Гила аңғарының қалған бөлігі 1899 жылы Аризона шығыс темір жолымен, ал 1904 жылы Мыс бассейні темір жолымен өтетін болды. Сан-Карлос апачилер резервациясындағы 32 шақырымдық (20 миль) бөлігі, бүгінгі Сан-Карлос көлінен Сан-Педро өзенінің сағасына дейінгі Винкельманға дейін, Игл'с-Эйр даласын қоса алғанда, алынып тасталды. АҚШ-тың 60-шы магистрал бөлігі Superior және Майами арасындағы 32 шақырымды (20 миль) Top of the World арқылы (бұл жол бөлігі Феникс қаласының шығысында, Тонто ұлттық орманында таулы аймақтан өтеді) Магма Аризона темір жолы мен Аризона шығыс темір жолының темір жолдарының арасындағы әр жағында баламалы бағыт (17,4 шақырым жол) алады. Бұл тас жол Гадсден сатып алудан солтүстікке қарай орналасқан. Осы үш орынның биіктігін ескере отырып, соңғы ретке келтірудің орнына осы жерде салынған рельстер үшін кем дегенде 3% -дық еңіс қажет болар еді; теміржолдар жақсы жұмыс істеу үшін 1% немесе одан аз еңіске ие болуды қалайды. Гила өзенінің үстіндегі бұл қиын жерлер оңтүстік трансконтиненталдық темір жол үшін Гадсден сатып алудың инженерлік, техникалық даналығын растайды. 1840–1850 жылдары аймақты зерттеген АҚШ армиясының топографиялық инженерлер корпусының Уильям Х. Эмори үшін бұл «Тынық мұхитына» жақсы бағыт болды.

Аризона

Аризона штатындағы көптеген округтердің шекаралары Гадсден сатып алуының солтүстік шекарасына сәйкес келмейді, бірақ Аризонадағы алты округтің халқының көп бөлігі Гадсден сатып алуының аумағында орналасқан. Олардың төртеуі Гадсден сатып алуынан солтүстікке қарай да аумақтарға ие, бірақ бұл аймақтарда халық тығыздығы төмен, Апач-Жанкшн және Флоренс қалаларын қоса алғанда, солтүстік-шығыс Пинал округінен басқа. Марикопа округі де Гадсден сатып алуы аймағына оңтүстікке қарай созылады, бірақ бұл аймақта да халық сиректеу. Тусон – Гадсден сатып алуының ең ірі қаласы.

Округ орталығы. Аумағы (миль2) Аумағы (км2)
Кочиз – Бисби 131,346 6,219 шаршы миль (16,107 км2)
Грэм – Саффорд 37,220 4,641 шаршы миль (12,020 км2)
Пима – Тусон 980,263 9,189 шаршы миль (23,799 км2)
Пинал – Флоренс 375,770 5,374 шаршы миль (13,919 км2)
Санта-Крус – Ногалес 47,420 1,238 шаршы миль (3,206 км2)
Юма – Юма 195,751 5,519 шаршы миль (14,294 км2)
Барлығы 1,767,770 32,180 шаршы миль (83,346 км2)

Гадсден сатып алуының ең солтүстік нүктесі, сондай-ақ 1848–53 жылдар аралығындағы ұлттық шекараның бойында, Финикстен оңтүстік-батысқа қарай шамамен 30 миль (48 км) қашықтықтағы Гудэйрде орналасқан.

Жаңа Мексика

Санленд-Парк (2010 жылы 14 267 адам), Техас штатының Эль-Пасо қаласының маңындағы, Нью-Мексико штатының Дона-Ана округіне қарасты қала, Гадсден сатып алуындағы Нью-Мексиконың ең ірі қауымдастығы болып табылады. Лордсбург, Нью-Мексико (2010 жылы 2 797 адам), Хидальго округінің орталығы, Гадсден сатып алуға дейін даулы аймақта орналасқан, ал Деминг, Нью-Мексико, Луна округінің орталығы, Гадсден сатып алуға дейін Мексика мен АҚШ-тың жер талаптарының солтүстігінде жатқан. Алайда, 1851 жылғы Бартлетт-Конд келісімі Демингті Мексика құрамында қалдыруды көздеген. Одан да анығырақ айтсақ, Гадсден сатып алу бойынша жүргізілген келіссөздер Мексикамен шекаралық дауларды шешіп, осы жерді АҚШ-қа өткізді.

Шығын тиімділігі

1969 жылы геолог Гарольд Л. Джеймс Гадсденді сатып алу туралы былай деді: «Шекаралық даудан ешқандай сабақ алынбаса немесе ешқандай ой-толғам пайда болмаса да, ол өте құнды аумақты сатып алуға себеп болды, және ол кейіннен пайдалы қазбалар мен ауыл шаруашылығы ресурстары арқасында өзін ақтады. Қателіктердің, хаостың және түсініспеушіліктердің барлығына қарамастан, Оңтүстік-Батыс осыған риза болуы керек».

Танымал мәдениетте

Гадсденді сатып алудың аймақта тұратын мексикалықтар мен үндістер үшін салдары «Кочистің жаулауы» (Колумбия, 1953) фильміндегі оқиғаның тұғырнамасын құрайды. АҚШ пошта бөлімі 1953 жылдың 30 желтоқсанында Гадсденді сатып алудың 100 жылдығына арналған пошта маркасын шығарды. 2012 жылы Гадсденді сатып алу туралы «Late Night with Jimmy Fallon» бағдарламасында бөлім көрсетілді. Стивен Кингтің 2021 жылғы «Билли Саммерс» романындағы бір қанатын қолдайтын кейіпкер «Гадсден Дрейк» деп аталды.