Кіріспе

Шотландтық гэль тіліндегі ақын Доннадд Бан Мак ан т Саоир, ағылшын тілінде Дункан Бан МакИнтайр (20 наурыз 1724 – 14 мамыр 1812) – шотландтық гэль тіліндегі ең белгілі ақындардың бірі. Ол 18 ғасырдағы Шотландиядағы гэль поэзиясының алтын ғасырының маңызды бөлігі болды.

Өмір

Глен Орхидегі Друйм Лиагартта туған ол әр түрлі кәсіптерде жұмыс істеді, соның ішінде Аргилл полкіндегі жауынгер, орманшы және Эдинбург қалалық күзетінің констеблі болды. Аргилл полкінің сарбазы болған кезінде ол 1745-6 жылғы Якобит көтерілісі кезінде Ганновер күштері үшін шайқасты. Ол Фолкирк шайқасына жергілікті азамат Арчибальд Флетчердің орнына қатысты және шайқас барысында қылышын жоғалтып алды – бұл оқиға кейіннен шайқас туралы әзілді өлең жазуға себеп болды. Шайқастан оралғаннан кейін, МакИнтайр жоғалған қылышы үшін оны өзінің орнына соғысуға шақырған азаматтан жалақы алудан бас тартты, сонда Дункан аталған өлеңді жазды, онда ол азаматты және оның жоғалған қылышын сатиралады. Дункан 1767 жылы Эдинбургке көшіп келді және 1806 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін өмірінің қалған бөлігін Бридалбейн Фенсиблдері және қалалық күзетпен бірге өткізді. Ол өмір бойы сауатсыз болды және өзінің туындыларын жадында сақтап жүрді. Дункан Банның поэзиясын кейіннен Хью МакДиармид, Дерик Томсон және Иэн Крайтон Смит сияқты белгілі тұлғалар ағылшын тіліне аударды. Оның поэзиясының көп бөлігі сипаттамалық болып табылады және оның замандасы Аласдер МакМайстер Аласдердің ықпалы оның көптеген туындыларында байқалады. Өмірінде Шотландияны шарпыған Якобит көтерілістеріне қарамастан, оның поэзиясына ең үлкен әсер еткені – Аргилл герцогының қызметінде Аргилл және Пертширде аңшылық күзетшісі болып жұмыс істеген тәжірибесі болды. Оның ең маңызды туындысы – «Моладх Бейн Добрайн» осы кезеңде жазылған. Дункан Банның табиғат тақырыбындағы поэзиясының маңыздылығы соншалық, ол Аласдер МакМайстермен бірге «гель тіліндегі табиғат поэзиясының шыңы» деп сипатталды.

Еске алу

Ол 1812 жылғы 14 мамырда Эдинбургте қайтыс болды. Ол Эдинбургтегі Грейфрайрс зиратында жерленген. Бірнеше жыл өткен соң оның есіміне ескерткіш орнатылды.

2019 жылы Роял Майлдан жақын жердегі Роксбург Клоузде оның есіміне тақта орнатылды, бірақ ол осы жерде тұрғандығын растайтын ешқандай құжаттамалық дәлел жоқ. 20 ғасырдың шотланд гэль әдебиетіндегі маңызды тұлға, расизмге және колониализмге қарсы күрескен ақын Дункан Ливингстонға анасы Джейн МакИнтайр (Sine nighean Donnchaidh mhic Iain) (1845-1938), Балахулиштен шыққан, Дункан Бан МакИнтайрдың шөбересі екені айтылып өсті.