Кіріспе

Портреттік фотосурет – адам немесе адамдар тобының есімдік белгілерін көрнекілеуге бағытталған фотосурет түрі.

Портреттік фотосурет, немесе портреттеу – адамның немесе адамдар тобының тұлғасын тиімді жарықтандыру, фон және позалар арқылы бейнелеуге арналған фотосурет түрі. Портреттік фотосурет көркем немесе клиникалық сипатта болуы мүмкін. 19-ғасырдың ортасында дагеротиптің салыстырмалы түрде төмен құны және модельдің түру уақытының қысқаруы (қазіргіге қарағанда әлдеқайда ұзақ болғанымен) кескіндеме портреттерінен портреттік фотосуреттердің танымалдылығының артуына әкелді. Бұл ерте туындылардың стилі ұзақ экспозиция уақытына байланысты техникалық қиындықтарды және сол кездегі кескіндемелік эстетиканы көрнекіледі. Балаларды тыныштандырып, оларды қозғалмай отыру үшін кадрға жасырылған аналары бейнеленген «жасырын ана» фотосуреті осы қиындықтан туындады. Модельдер көбінесе қарапайым фонға қарсы отырғызылып, жоғарыдағы терезеден келетін жұмсақ жарықпен жарықтандырылып, айналармен шағылыстырылатын қосымша жарық көздері қолданылатын. Дагеротиптен кейінгі фотосурет технологиясының жетістіктері фотографтарға қысқа экспозиция уақытында сурет түсіруге және студиядан тыс жерде жұмыс істеуге мүмкіндік берді.

Портретті суретке арналған жарықтандыру

Субъектінің бетін жарықтандырудың көптеген техникалары бар.

Үш нүктелі жарықтандыру

Үш нүктелі жарықтандыру – ең көп қолданылатын жарықтандыру схемаларының бірі. Әдетте ол студияда қолданылады, бірақ фотографтар оны табиғи жарықпен бірге, тікелей ортада да пайдалана береді. Бұл схемада үш жарық қолданылады: негізгі жарық, қосымша жарық және контржарық, олар нысанның бейнесін толыққанды көрсетуге және оның көлемділігін айқындауға мүмкіндік береді.

Кілт жарығы

Негізгі жарық, сонымен қатар кілт жарық деп те аталады, нысананың бетіне солға, оңға немесе жоғары орналастырылады, әдетте камерадан 30-60 градус бұрышта. Кілт жарықтың мақсаты – нысананың пішінін беру және нақты ерекшеліктерін көрсету. Кілт жарықтың камерадан қашықтығы жарықтың күшін әлсіретуін және көлеңкелердің тереңдігін анықтайды.

Жарық толтыру

Толтырушы жарық, сондай-ақ қосымша негізгі жарық деп те аталады, әдетте негізгі жарыққа қарама-қарсы орналастырылады. Мысалы, егер негізгі жарық камераның сол жағында 30 градусқа орналасса, толтырушы жарық камераның оң жағында 30 градусқа орналасады. Толтырушы жарықтың мақсаты – негізгі жарықтан пайда болатын күшті көлеңкелерді азайту. Толтырушы жарықтың күші негізгі жарықпен бірдей болуы мүмкін, осылайша көлеңкелерді толық жоюға болады, немесе көлеңкелерді ғана жеңілдету үшін одан әлсіз болуы мүмкін. Кейде, толтырушы жарықтың қызметін нақты жарық емес, шағылыстырғыш атқаруы мүмкін.

Арқадағы жарық

Арқадағы жарық, сонымен қатар шаш жарығы деп те аталады, нысанды фоннан бөліп тұруға және шашты ерекшелеп көрсетуге көмектеседі. Кейбір жағдайларда фотографтар шаш жарығын объективте жарқырау немесе басқа да көркемдік эффекттер жасау үшін пайдаланады.

Жоғары деңгейдегі

Жоғары кілтті жарықтандыру – бұл суретте көлеңкелердің көп бөлігі болмауына және нысаннан гөрі фонның жарық болуына қол жеткізу үшін қолданылатын техника. Жоғары кілтті жарықтандыру әдетте үш нүктелі жарықтандыру схемасындағы барлық үш жарықты (немесе одан да көп) пайдалануды қамтиды.

Төменгі деңгейде

Төмен деңгейлі жарықтандыру – суретке түсірілген нысанның тек бір бөлігі ғана жарықтандырылып, күңгірт көлеңкелер мен нысаннан қараңғырақ фонға ие болуын қамтамасыз ететін техника. Әдетте, төмен деңгейлі жарықтандыру үш нүктелі жарықтандыру схемасында бір жарық көзін (кейде екі) пайдалануды қамтиды.

Көпшілік жарықтандыру

Көбелек тәрізді жарықтандыруда екі ғана шам қолданылады. Басты шам субъектінің алдына, камерадан жоғарырақ (немесе бір жағына қарай) орналастырылады, үш шамды жарықтандыру схемасында басты шамнан сәл биік болады. Екінші шам (көбінесе нақты шам емес, керісінше, жарық қайтаратын айна) камераның астына (немесе сәл қарсы жағына) қосымша жарық ретінде орналастырылады. Бұл жарықтандыруды маңдайға, мұрын көпіріне, беттің үстіңгі бөлігіне түсетін күшті жарықтан және мұрынның астындағы көбелекке ұқсайтын айқын көлеңкеден тануға болады, соның арқасында осы жарықтандыру техникасы осылай аталады. Бұл жарықтандыру әйгілі голливудтық портрет суретшісі Джордж Харреллдің сүйіктісі болған, сондықтан бұл стильді Paramount жарықтандыру деп те атайды.

Басқа жарық беру жабдықтары

Қазіргі фотосуреттерде қолданылатын көптеген жарықтардың көпшілігі қандай да бір түдеме болып табылады. Портреттік суретке түсіру үшін жарық көбінесе қолшатырдың ішкі жағынан немесе жұмсақ қорапша арқылы таратылады. Жұмсақ қорап – фототүсіргіштің басын қоршап тұратын матадан жасалған қорап, оның бір жағы мөлдір матадан құралған. Бұл портреттерге жұмсақ жарық береді және көбінесе ашық түсіргіштерден шығатын қатал жарықтан гөрі әдемірек саналады. Шаш пен фондық жарықтар көбінесе таратылмайды. Суретке түсірілетін нысанның басқа бөліктеріне жарық шашырауын бақылау маңыздырақ. Сноуттар, қора есіктері және жалаулар немесе гоболар фотографқа қажетті жерге жарықты бағыттауға көмектеседі. Фондық жарықтар кейде түрлі-түсті фон жасау үшін жарықтың алдына түсті фильтрлер қойылып қолданылады. Фотосуретке, бейнеге және кинематографияға қолданылатын, жарық көзінен шығатын жарықты қалыптастыруға, басқаруға, өзгертуге, бағыттауға, тоқтатуға, қараңғылатуға немесе әсер етуге арналған құрылғылар, құралдар немесе керек-жарақтар жарық модификаторлары деп аталады. Жарықтың сапасын, бағытын, қарқындылығын, түсін және басқа да қасиеттерін өзгерту арқылы жарық модификаторлары фотографтарға суреттерінде белгілі бір әсерлерге немесе көңіл-күйге қол жеткізуге және жарықты өзгерту мүмкіндігі болмаса түсіруге болмайтын жерлерде және уақытта суретке түсіруге мүмкіндік береді. Жарық модификаторлары әртүрлі санаттар мен түрлерге бөлінеді, олардың әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері мен қолданылу салалары бар. Оларды тұрғыза да, штативке орната да, қолға ұстап, іліп қоя да, тіпті камера линзасына бекіте де болады. Модификаторлар жиналмалы және тасымалданатын немесе қатты және тұрақты болуы мүмкін.

Терезе жарығы портреті

Терезелер портреттер үшін жарық көзі ретінде жасанды жарық көздері ойлап табылғанға дейін ондаған жылдар бойы қолданылып келген. Артур Хаммондтың айтуынша, портретті жарықтандыру үшін әуесқой және кәсіби фотографтарға екі нәрсе ғана қажет: терезе және рефлектор. Тәрезе жарығы портреттік фотосуретте жасанды жарыққа қарағанда мүмкіндіктерді шектесе де, әуесқой фотографтарға тәжірибе жасауға кең мүмкіндік береді. Субъектінің бетінің көлеңкелі жағына жарық түсіру үшін орналастырылған ақ рефлектор контрастты теңестіреді. Жабыққа жылдамдық әдеттегіден баяу болуы мүмкін, сондықтан үш аяқты қолдану қажет, бірақ жарық өте жұмсақ әрі бай болады. Терезе жарығымен портрет түсіруге ең қолайлы уақыт – күнінің ерте және кеш сағаттары, терезеде жарық күштірек болатын кезде. Жұмсақ жарық беру үшін перделер, рефлекторлар және жарықтың қарқындылығын азайтатын экрандар қолданылады. Айналар мен шынылар жоғары жарықтандыру үшін пайдаланылуы мүмкін. Кейде портретке қажетті түс эффекттерін беру үшін түрлі түсті шынылар, сүзгілер және жарқыраған заттар қолданылады. Көлеңкелер мен жұмсақ жарықтың үйлесімі терезе жарығымен түсірілген портреттерге жасанды жарықтан жасалған портреттерден өзгеше ерекше эффект береді. Терезе жарығын пайдаланғанда, камераның орналасуын қалаған эффект алу үшін өзгертуге болады. Мысалы, камераны субъектінің артына қою адамның силуэтін жасаса, жанына қою көлеңкелер мен жұмсақ жарықтың үйлесімін береді. Ал субъектіге жарық көзінен қарап тұрғанда жарық көп болып, көлеңке азаяды.

Портреттік стильдер

Портреттік фотосуретке түсірудің көптеген әдістері бар. Көбінесе модельдің көзін және бетін анық фокусқа түсіру қажет, ал қалған маңызды емес элементтерді жұмсақ фокусқа түсіруге болады. Кейде композицияның негізгі бөлігі жеке ерекшеліктердің суреті болуы мүмкін, мысалы, қолдар, көздер немесе модельдің денесінің бір бөлігі. Бас суреттері портреттік фотосуретке түсіруде, әсіресе ойын-сауық индустриясында кең таралған стильге айналды, онда актердің немесе модельдің бет пішіні мен мінез-қалпын көрсету үшін қолданылады.

Портретті суретке қатысты тәсілдер

Фотопортретте негізінен төрт тәсіл бар: конструкционистік, орталық, кездейсоқ және шығармашылық. Әрқайсысы уақыт өте келе техникалық, көркемдік немесе мәдени себептермен қолданылып келді. Конструкционистік тәсілде фотограф суретшінің айналасына идея құрады. Бұл тәсіл көбінесе студиялық және әлеуметтік фотосуретте қолданылады. Сондай-ақ, жарнама мен маркетингте идеяны жеткізу қажет болғанда кеңінен қолданылады. Орталық тәсіл суретшіні оның ортасында бейнелейді. Олар көбінесе суретшіге тікелей қатысы бар нәрсені істеп жатқанда көрсетіледі.

Кездейсоқ тәсілде адамдар өздерінің күнделікті істерімен айналысып жатқанда, олардың білместен суретке түсіріледі. Папарацци қолданған бұл тәсіл сынға ұшыраса да, кем инвазивті және пайдаланушылық емес кездейсоқ фотосуреттер соңғы ғасырда адамдардың әртүрлі жағдайлардағы және орындардағы маңызды суреттерін ұсынды. Дойсноу мен Картье-Брессонның париждіктерге түсірген суреттері осы тәсілді көрсетеді. Орталық фотосурет сияқты, кездейсоқ фотосурет те адамдар туралы тарихи ақпараттың маңызды көзі болып табылады. Шығармашылық тәсілде соңғы нәтижені өзгерту үшін суретті өңдеу қолданылады.

Линзалар

Портреттік фотосуретке қолданылатын линзалар классикалық түрде жарық өткізгіш, орташа телефото линзалар болып табылады, бірақ көркемдік мақсаттарға байланысты кез келген линза қолданылуы мүмкін. Осы стильдегі Canon линзалары үшін Canon EF портреттік линзаларын қараңыз; басқа өндірушілер де ұқсас ассортимент ұсынады. Бірінші арнайы портреттік линза 1840 жылы Йозеф Петцваль жасаған Петцваль линзасы болды. Оның көрініс бұрышы 30 градусқа тең, фокус арақашықтығы 150 мм және f саны ƒ/3.3–3.7 диапазонында болды. Классикалық фокус арақашықтығы 135 мм пленка форматында 80–135 мм диапазонында, ал үлкен форматта шамамен 150–400 мм, бұл фотосуреттегі алғашқысы болып саналады. Мұндай көрініс бұрышы, егер нысанның басы мен иығы шеңберге сыйып тұрса, перспективаның тегістелуіне әкеледі. Кең бұрышты линзалар (қысқа фокус арақашықтығы) портреттің көлемін сақтау үшін жақыннан түсіруді қажет етеді, ал нәтижесіндегі перспективалық бұрмалау мұрынды үлкен, ал құлақтарды кішкентай көрсетеді, бұл жағымсыз және күлкілі деп есептеледі. Көркемдік эффекттер үшін, әсіресе карикатуралық суреттер жасау үшін кең бұрышты линзалар – тіпті балық көзі линзалары да – қолданылуы мүмкін. Керісінше, ұзын фокус арақашықтығы перспективаны одан да тегістейді, себебі олар алыстан қолданылады. Бұл байланысты қиындатады және жақындық сезімін азайтады. Дегенмен, олар, әсіресе сән фотосуретінде қолданылуы мүмкін, бірақ модельмен немесе көмекшілермен байланыс үшін динамик немесе рация қажет болуы мүмкін. Бұл диапазон ішінде 85 мм және 135 мм арасындағы перспективалық бұрмалау айырмашылығы өте шамалы; мысалдар мен талдау үшін қараңыз. Жарқылығы жағынан, кең диафрагмасы бар жарық өткізгіш линзалар артықшылыққа ие, себебі олар фонды бұлыңғыр етуге мүмкіндік береді (тереңдік тереңдігін азайтады), бұл нысанды фоннан оқшаулауға және оған назар аударуға көмектеседі. Бұл әсіресе нысанның артында фон болмаған және фон алаңдатуы мүмкін жағдайларда пайдалы. Сонымен қатар, бұлыңғырлықтағы боке сапасы да маңызды; мысалы, Nikon компаниясының "DC" (Defocus Control) типтегі линзалары фотографқа боке сапасын ғана өзгертетін қосымша сақина арқылы осы аспекті басқаруға мүмкіндік береді (осылайша, бұл жұмсақ фокус емес). Алайда, өте кең диафрагмалар жиі қолданылмайды, себебі олардың тереңдік тереңдігі өте шамалы, сондықтан нысанның беті толығымен фокусқа түспейді. Керісінше, қоршаған орта портреттерінде, нысан ортасынан оқшауланбаған жағдайда, фонды бұлыңғыр етуге қажеттілік болмайды және кең бұрышты линзалар көбірек контекст көрсету үшін қолданылуы мүмкін. Соңында, жұмсақ фокус (сфералық аберрация) кейде қалаған эффект болып табылады, әсіресе сұлулық фотосуретінде, онда "түманды" көрініс жағымды деп есептеледі. Canon EF 135mm 2.8 with Softfocus – жұмсақ фокус мөлшерін басқаруға мүмкіндік беретін линзаның мысалы. Көбінесе прайм линзалар қолданылады, себебі масштабтау поздалған кадрлар үшін қажет емес (және прайм линзалар жеңіл, арзан, жарық өткізгіш және сапалы), сондай-ақ зум линзалары жағымсыз геометриялық бұрмалау (бочка тәріздес немесе жұлдыз тәріздес бұрмалау) енгізе алады. Дегенмен, зум линзаларын да қолдануға болады, әсіресе спонтанды кадрларда немесе шығармашылық кадрларды жасау үшін. Портреттік линзалар көбінесе салыстырмалы түрде арзан, себебі оларды қарапайым жасауға болады және олар қалыпты диапазонға жақын. Портреттік линзалардың ең арзандары – кесілген сенсорда қолданылатын қалыпты линзалар (50 мм). Мысалы, Canon EF 50mm f/1.8 II – ең арзан Canon линзасы, бірақ 1.6× кесілген сенсорда қолданғанда 80 мм эквивалентті фокус арақашықтығын береді, бұл портреттік линзалардың кең диапазонына жатады.

Мобильді портрет

«I Am Chicago» деректі фильмі – табиғи жарық пен жылжымалы жүк көлігін студия ретінде пайдалана отырып, толық дене портретін түсірудегі жаңа тәсіл. Жобаның мақсаты – өнерге қол жеткізудің дәстүрлі шектеулерін бұзу.

Ағалардың портреттері

Солтүстік Америкада жоғары сынып түлектерінің портреттері – жоғары сыныпты аяқтаған оқушылардың соңғы жылында түсірілетін ресми суреттер. Мұндай портреттер көбінесе бітіру туралы хабарламаларға қосады немесе достары мен туыстарына сыйлайды. Олар сондай-ақ жылнамаларда қолданылады, әдетте кіші сынып оқушыларының суреттерінен үлкенірек болып келеді және жылнаманың көп бөлігі қара-ақ түспен басылған болса да, көбінесе түрлі түстерде шығарылады. Кейбір мектептерде фотографты таңдауға немесе портрет стиліне қатысты қатаң талаптар бар, тек дәстүрлі стильдегі суреттер ғана қабылданады. Көптеген мектептер жылнамаға суреттер түсіру үшін бір фотографпен келісімшарт жасайды, ал кейбір мектептер көптеген фотографтарға жылнамаға суреттер ұсынуға рұқсат береді. Жоғары сынып түлектерінің портреттері АҚШ-та мәдени дәстүрге айналды, жас адамның өміріндегі маңызды жетістікті көрсетеді және олардың мектеп жылдарын есте сақтауға арналған материалдық естелік ретінде қызмет етеді.

Дәстүрлі

Формалды аға портреттердің тарихы кем дегенде Америкада 1880 жылдарға дейін жетеді. Кейбір дәстүрлі аға портреттерге түсу кезінде шапан мен мантақ, сондай-ақ түрлі киімдер, портрет стилі мен поздар қолданылады. Кейбір мектептерде жылдық кітапқа арналған барлық аға портреттерінің поздары мен стилінің ұқсас болуын қамтамасыз ету үшін портрет студиясы шақырылады, сондай-ақ осы портреттерді өздері сатып ала алмайтын немесе сатып алуды қаламаған студенттердің жылнамада басқа студенттермен бірдей болуы үшін шаралар қабылданады. Басқа мектептер студенттерге студияны өздері таңдап, портреттерді өздері тапсыруға рұқсат береді.

Қазіргі заманғы

Қазіргі заманғы түлектердің портреттеріне әдептілік шегінде кез келген поза мен киім таңдау кіруі мүмкін. Оқушылар көбінесе үй жануарларымен суретке түседі, студент-спортшылар латтеман жакеттерінде немесе ойын формаларында бейнеленеді, ал көптегендер сән фотосуретін таңдайды. Түлектер үшін көрнекті немесе маңызды орындардағы сыртқы суреттер танымал. Суреттердің нұсқаларын әдетте келесі күні онлайн көруге болады, олар төмен сапалы, өңделмеген және көбінесе студияның су таңбасымен жабдықталған.