Кіріспе

Толтекайотл – науатль тіліндегі сөз, ол "tōltēcatl" сөзінен туындаған. Науастар бұл сөзді Мексика алқабында олардан бұрын болған толтек цивилизациясының мүшелерін атау үшін, сондай-ақ "шебер" деген жалпы мағынада қолданған.

Қазіргі заманғы қолданысы

Бұл атаудың академиялық әлемге енуі мен таралуы антрополог Мигель Леон Портиллаға байланысты, ол 1980 жылы «Науатль мәдениетінің аспектілері» атты кітап жариялады. Леон Портилланың Толтекайотл ұғымын түсіндіруі ауызша дәстүрде сақталған дәстүрлі кеңестер мен басқа да құжаттарды қамтитын «Хуэуэхталатолли» немесе «көне сөздер кітабында» жиналған қағидалар жиынтығына негізделген. Олардың бастылары:

Терминнің қолданылуын сынға алу

Толтектік – бұл тольтека білімінің жалпы атауы, немесе Толан Xicocotitlan Tula ("Tollan Xicocotitlan") (Хидалго, Мексика) ежелгі тұрғындары қалдырған білім. Университеттерде және археологиялық талдауларда қолданылмайды (Мигель Леон Портилланың "Tōltēcayōtl, Nahuatl мәдениетінің аспектілері" еңбегін қараңыз), ол антрополог және мексикалық тарихшы, сондай-ақ ой және әдебиет саласындағы жетекші сарапшы. 1988 жылдан бері Мексика Ұлттық Автономиялық Университетінің зейнеткер зерттеушісі. Толтектің тарихи дұрыстығы күмәнді, тарихшылар тіпті Толтектердің қай қаласы белгілі болғаны туралы да келіспейді. Тула ("Чико" деп аталатын елді мекені) әдетте 550 жылға дейін негізгі орталық деп есептеледі және Кетцалькоатль тарихымен тығыз байланысты. Төрт түрлі шығу тегі бар, бірақ барлығы оның Миккоатл мен Чималманың ұлы, патша екендігіне келіседі, кейін ол құдай ретінде құлшылыққа алынды және Анауактың маңызды құдайларының біріне айналды. Толтектер Тула немесе Толан ("Tōl + tlan" = Астана) деп аталатын аңыздық қаланың негізін қалады, ал Толтектердің қаласының нақты аты "Xicocotitlan" болды.

Толтектердің дереккөздері

Толтектер – Мезоамериканың барлық тұрғындарына қолданылған жалпылама атау. «Төл» түбірінен шыққан, бастапқыда «сабақ, қамыс» деген мағынаны білдірген, Тула қаласының немесе «Толлан» («қамысы көп жер») атауын берген. Толтек қаласының мәдени дәстүріне байланысты (бастапқыда «Тула тұрғыны») «білімді адам» деген мағынаға ие болды. Толтек идеялары «тольтекайотл» – «толтектік» деп аталды және мезоамерикалық космовизияны көрсететін діни, көркемдік және ғылыми формулалардан тұрды. Толтектерді тарихи немесе этникалық топ ретінде анықтау 1941 жылы өткен дөңгелек үстелдегі зерттеушілермен расталған факт. Қазіргі уақытта жаңа дәуір топтары толтектер терминін жергілікті қолдануды ақтау үшін түрлі талаптар қойып жүр: Қазіргі уақытта «толтек» термині әртүрлі жаңа дәуір топтары мен нео-нагуальдық тәжірибешілер қолданады. Екінші жағынан, ұлттық сананы қайта жаңғыртуды мақсат тұтқан топтар, дәлелсіз түрде бұл атаудың бастапқы мағынасын қалпына келтіргендерін айтып, оны Толтек өмірлік қағидаларын ұстанатын кез келген адамға қолданады; мұндай пікірлер Поппердің жалғыстыру принципімен расталмайды.

Неошаманизм

Неошамандық топтардың идеясы, автор Карлос Кастанедадан туындаған, өмірді қарттарға құрметпен қарап, білім алу және оны ешкімге зиян келтірмей сақтау арқылы өткізуге негізделген. Неошамандық қозғалысы тұрғысынан, Кен Игл өзінің кітабында Карлос Кастанеда сияқты мәселелерді қозғайды, алайда Кастанеда бастапқыда қолданған "Следопыты" (Stalkers) терминінің орнына, АҚШ армиясының (Рейнджерлер) элементтерімен байланыс жасайды. Кітапта толтектер жолында басқа планеталық байланыстар сияқты көрінетін жағдайлар да сипатталған, бұл терминнің тарихи маңыздылығын төмендетіп көрсетеді. Карлос Кастанеда "Биліктің екінші сақинасы" кітабында толтектерді "жасырын сақтаушылар" деп атаса, соңғы жылдары бұл қозғалыс екіге бөлінді: бір жағынан Дон Мигель Руиздің кітаптары, олар идеялар мен моральдық принциптер жиынтығын ұсынады, екінші жағынан – "Жаңа дәуір" стиліндегі курстар, олар түбірлерге оралуды үйренуді насихатайды.