Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей білім министрі Иван Иванович Шувалов (Иван Иванович Шувалов; 1 қараша 1727 – 26 қараша 1797) – Ресей ағартушылығының меценаты (қамқоршысы), Ресейдегі алғашқы білім министрі және белсенді жеке кеңесші (1773). Оның тікелей қатысуымен Ресейде алғашқы театр, университет және өнер академиясы ашылды. Ресей императрицасы Елизавета Петровнаның жақын досы; ғалым М.В. Ломоносовпен дос болған.
Russian minister of education
Ivan Ivanovich Shuvalov (Иван Иванович Шувалов; 1 November 172726 November 1797) was called the Maecenas (patron) of the Russian Enlightenment, the first Russian Minister of Education and Active Privy Councillor (1773). Russia's first theatre, university, and academy of arts were instituted with his active participation. A favorite of Elizaveta Petrovna of Russia; friend of the scientist M. V. Lomonosov.
Императрицамен махаббат
Ол Мәскеуде туған, Иван Меньшой Шуваловтың жалғыз ұлы, әкесі – он жасында қайтыс болған әскери капитан, анасы – Татьяна Родионовна. 1741 жылы Елизавета Петровнаның Иванның қуатты туыстары Петр Шувалов пен Александр Шуваловтың көмегімен Ресей тағына отыруы Шуваловтар отбасының бағын түбірінен өзгертті. Келесі жылы он төрт жасар Иван императорлық сарайда паж ретінде қызметке орналасты. 1749 жылғы шілдеде Иван қарындасының күйеуі, князь Галицинге Мәскеу маңындағы поместьесіне қонаққа барғанда, Шувалов ағайындылары оның императрицамен кездесуін ұйымдастырды, ол қасиетті Сабба монастырына қажылық сапар жасап бара жатқан еді. Шуваловтардың есебі дұрыс шықты: 40 жастағы императрица өзінен 18 жас кіші, әдемі пажға назар аударып, оны Жаңа Иерусалим монастырына жорыққа бірге аттануға шақырды. Үш айдан кейін Шувалов "Күзеттегі джентльмен" қызметіне тағайындалды, сонымен қатар императрицамен қарым-қатынасы басталды. Ағайын-туыстары оны сарайдағы интригаларында пайдалануды жоспарлағанмен, Шувалов олардың араздасуларына араласудан бас тартты. Оның өмірбаясын жазғандар Шуваловтың "барлығына мейірімді және жомарт" болғанын, сондай-ақ "ешқандай жауы болмағанын" атап көрсетеді. Елизаветаның денсаулығы нашарлаған жылдары оның беделі артып, бұрынғы сүйіктісі және күйеуі болған деп айтылатын Алексей Разумовскийді басып, оның өтініштерін қабылдаушы адамға айналды. 1760 жылы генерал шеніне көтерілген Шувалов императрицаның оған сыйлағысы келген көптеген құрметтерден, соның ішінде граф титулынан бас тартты.
He was born in Moscow, the only son of Ivan Menshoi Shuvalov, an army captain who died when the boy was ten, and Tatiana Rodionovna. The Shuvalov family fortunes changed drastically in 1741, when Empress Elizabeth Petrovna ascended to the Russian throne with help from Ivan's powerful cousinsPeter Shuvalov and Alexander Shuvalov. The following year, they had the fourteen year old Ivan attached to the imperial court as a page. In July 1749, when Ivan was visiting his brother in law Prince Galitzine at his country estate near Moscow, the Shuvalov brothers arranged his meeting with the Empress, who was making a pilgrimage to the Monastery of St. Sabbas. The Shuvalovs were not disappointed in their calculations: the 40 year old Empress took notice of the handsome page, who was 18 years her junior, and bid him accompany her in the upcoming pilgrimage to the New Jerusalem Monastery. Three months later, Shuvalov was appointed a Gentleman In Waiting , and his liaison with the Empress began. Although the cousins planned to use him as a pawn in their court intrigues, Shuvalov refused to get enmeshed in their machinations. As his biographers like to point out, Shuvalov was "mild and generous to all" and "had no enemies whatsoever". His position at court grew stronger during Elizabeth's declining years, when he served as a virtual master of petitions to her, eclipsing her previous favourite and rumoured husband, Aleksey Razumovsky. Promoted general in 1760, Shuvalov refused most other honours that the Empress wished to bestow upon him, including the title of count.
Ломоносовтың қамқорлығы
Екатерина Ұлының жеке мүддесін көздейтін сүйіктілерінен өзгеше, Шувалов өзінің сәттілігін елдегі білім беруді және көркем өнерді дамыту үшін пайдалы жасайтындыққа бекінді. Ағартушылыққа ұмтылған сарай адамының үлгісі болған ол француз ойшылдары Хельвеций, д’Аламбер, Дидро және Вольтермен хат алмасып жүрді. Ол соңғысына "Пьер Ұлының билігі астындағы Ресей империясының тарихы" еңбегі үшін қажетті материалдармен қамтамасыз етті және кейін оны Ресейде жариялауға көмектесті. Шуваловтың қызметі оны Ресейде университет ашуға ниеттенген орыс ғалымы Михаил Ломоносовпен жақындастырды. Ломоносов Шуваловта адал демеуші тапты және оған бірнеше одалар мен "толғауларын" арнап, оның еңбектеріне құрмет көрсетті. 1755 жылдың 23 қаңтарында – Шуваловтың анасы Татьяна Родионовнаның туған күнінде – императрица "әр түрлі әлеуметтік топтарға арналған" Императорлық Мәскеу университетін құру жобасын бекітті. Татьяна күні Ресейде әлі де "Студенттер күні" ретінде тойланады (қазір Юлиан және Григориан күнтізбелері арасындағы айырмашылықтың ұлғаюына байланысты 25 қаңтарда тойланады). Шувалов университеттің алғашқы кураторы болып тағайындалды және ең білікті ғалымдарды оқытуға шақырды. Ол университет баспасынан шығатын "Московские ведомости" газетін құру идеясын ұсынды, ол да Шуваловтың бастамасымен құрылды. Мәскеу университетімен байланысты екі колледжден басқа, ол Мәскеуден тыс алғашқы орыс колледжін ашуға да көмектесті. 1758 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды.
Unlike the self seeking favourites of Catherine the Great, Shuvalov determined to put his good fortune to constructive use for the advancement of education and the promotion of fine arts in his country. A model of the enlightened courtier, he maintained correspondence with the leading French thinkersHelvetius, d'Alembert, Diderot, and Voltaire. He supplied the latter with materials necessary for his Histoire de l'empire de Russie sous Pierre le Grand and was later instrumental in publishing it in Russia. Shuvalov's activity brought him in touch with Mikhail Lomonosov, a Russian scholar who aspired to establish a university in Russia. Lomonosov found a loyal patron in Shuvalov and paid tribute to his accomplishments in his dedication of a couple of odes and "meditations" to him. On 23 January 1755the name day of Shuvalov's mother Tatiana Rodionovnathe Empress endorsed their project to set up the Imperial Moscow University "for all sorts and conditions of people". Tatiana Day is still celebrated in Russia as "Students Day" (now falling on 25 January because of the increased difference between the Julian and Gregorian calendars). Shuvalov became the university's first curator and attracted the finest scholars to teach there. He came up with the idea of establishing The Moscow News (Московские ведомости), a newspaper published by the university press, which was also founded at Shuvalov's instigation. Apart from two colleges affiliated with Moscow University, he also helped establish the first Russian college outside Moscowin Kazan. He was elected a Fellow of the Royal Society in 1758.
Өнер академиясы
1757 жылы Шувалов Санкт-Петербургтегі өзінің сарайында Үш асыл өнер академиясын құру жобасын Үкімет Сенатына ұсынды. Бұл оқу орны кейін Императорлық өнер академиясы деп аталды. Ол қоғамның барлық топтарынан келген ең дарынды балаларды тәрбиелеу үшін жоспарланған. Бастапқыда академияға түсу үшін ешқандай ресми емтихан қабылданбады; тіпті Федор Рокотов және Федот Шубин сияқты шаруа балалары да Шуваловтың жеке ұсынысымен қабылданып алынды. Шувалов 1763 жылға дейін Академияның бірінші президенті болды, содан кейін оның орнына Иван Бетской келді. 1758 жылы ол Академияға өзінің батыс суреттері мен картиналарынан тұратын жинағын сыйлады, ол көркем өнердің құнды қорларының бастауы болды. Сол кезде оның сарайында Федор Волков пен Иван Дмитриевский басқарған Ресейдің алғашқы театр труппасының өнер көрсетулері де өтті. Елизавета қайтыс болғаннан және Екатерина II таққа отырғаннан кейін Шувалов денсаулығын жақсарту үшін Еуропаға аттанды. Он төрт жылдық шетел саяхаты барысында ол Академия мен Эрмитаж мұражайы үшін құнды өнер туындыларын сатып алды. Сонымен қатар, ол Рим, Флоренция және Неаполь қалаларындағы ең танымал римдік мүсіндердің көшірмелерін жасауға тапсырыс берді және кейіннен оларды Өнер академиясына табыс етті.
In 1757, Shuvalov submitted to the Governing Senate his project for establishing the Academy of Three Noble Arts at his own palace in Saint Petersburg. This institutionlater transformed into the Imperial Academy of Artswas envisioned by him for the education of the most gifted boys from all strata of society. At first no formal examination was required to enter the Academy; even peasants' childrenlike Fyodor Rokotov and Fedot Shubinwere admitted on Shuvalov's personal recommendation. Shuvalov served as the Academy's first president until 1763, when he was succeeded by Ivan Betskoy. In 1758, he donated to the Academy his own collection of Western drawings and paintings, which formed the nucleus of its formidable holdings of fine art. At the time, his palace also hosted performances by Russia's first theatrical troupe, led by Fyodor Volkov and Ivan Dmitrievsky. Upon Elizabeth's death and the ascension of Catherine II, Shuvalov set off for Europe, ostensibly with the purpose of improving his frail health. During fourteen years of foreign travels, he acquired choice works of art for the Academy and the Hermitage Museum. He also commissioned copies of the finest Roman sculptures in Rome, Florence and Naples and later presented these to the Academy of Arts.
Кейінгі жылдар
Саясатта Шуваловтың шетелдегі өмірі мансабының бұрынғы кезеңімен салыстырғанда қызықты болмады. Екатерина II-нің өтінішімен ол дипломатиялық жұмыстарды атқарды; осылайша ол Папа Пий VI-ны Варшавадағы Ресейге жаулы нунци Дюриниді, одан да ыңғайлы граф Джузеппе Гарампимен алмастыруға көндірді. 1777 жылы Ресейге оралғанда Державиннің танымал хаты жазылды, ал императрица оны Жоғарғы камерагер етіп тағайындады. Шуваловтың үйіне ресейлік зиялылардың жаңа буыны жиі келіп тұратын: Екатерина Дашкова, Денис Фонвизин, Михаил Херасков, Иван Дмитриев және Александр Шишков – олардың көпшілігі оның құрған университетінің түлектері еді. Ол сарайында тұрғанда ақын Ермил Костров "Илиаданың" алғашқы орыс тіліне аудармасын жасады. Императорлық сүйіктісінің қайтысынан кейін Шувалов ешқашан үйленбеді және балалары болмады. Ол 1797 жылдың 14 қарашасында Санкт-Петербургтегі Шувалов үйінде қайтыс болды. Оның қабірі Александр Невский монастырының Благовещен шіркеуінде орналасқан. 2003 жылы Санкт-Петербургтегі Көркемсурет академиясының ішкі ауласында Шуваловтың ескерткіш мүсіні ашылды. Оның мүсіншісі – Шувалов құрған Академияның қазіргі президенті Зураб Церетели. 2004 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің кітапханасының алдына тағы бір ескерткіш орнатылды.
As regards politics, Shuvalov's life abroad was not as exciting as the previous period of his career. On Catherine II's request, he would go on diplomatic errands; thus it was he who persuaded Pope Pius VI to replace Durini, a Russophobic nuncio at Warsaw, with the more pliant Count Giuseppe Garampi. His eventual return to Russia in 1777 occasioned Derzhavin's well known epistle, while the Empress made him High Chamberlain. Shuvalov's mansion was to be frequented by the new generation of Russian intellectuals: Ekaterina Dashkova, Denis Fonvizin, Mikhail Kheraskov, Ivan Dmitriev, and Aleksandr Shishkovmany of them products of the university he had established. While living at his palace, the poet Ermil Kostrov produced the first Russian translation of the Iliad. After his imperial lover's demise, Shuvalov never married and had no children. He died at the Shuvalov Mansion in Saint Petersburg on 14 November 1797. His tomb is in the Annunciation Church of the Alexander Nevsky Monastery. In 2003, a memorial statue of Shuvalov was unveiled in the inner court of the Academy of Arts in St. Petersburg. Its sculptor is Zurab Tsereteli, the current president of the Academy that Shuvalov founded. Another commemorative statue was erected in front of the Moscow State University Library in 2004.