Променадалық концерттер: тарихы, 18-19 ғасырлардағы Лондон бақтары, музыкалық өнер, Proms фестивалі. Классикалық музыка және ойын-сауық туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Музыкалық өнер орындаушылығы
1950 жылдардағы канадалық телесериал
Musical performance
the 1950s Canadian TV series
Променад концерттері – 18 және 19 ғасырлардағы Лондонның ойын-сауық бақтарында өткізілген музыкалық өнер орындаушылығы, онда тыңдаушылар музыканы тыңдап серуендеуге мүмкіндік алған. Бұл термин француз тіліндегі "ser promener" – "серуендеу" деген сөзден шыққан. Бүгінде променад концерттері термині көбінесе 1895 жылы Роберт Ньюман және дирижер Генри Вуд құрған жазғы классикалық музыка концерттері сериясымен байланысты.
Promenade concerts were musical performances in the 18th and 19th century pleasure gardens of London, where the audience would stroll about while listening to the music. The term derives from the French se promener, "to walk". Today, the term promenade concert is often associated with the Proms summer classical music concert series founded in 1895 by Robert Newman and the conductor Henry Wood.
XVIII ғасыр
Сегізінші ғасырда Лондонға кіру үшін шағын төлем қабылдап, түрлі ойын-сауықтар ұсынатын ойын-бақтар өте танымал болды. Музыка оркестрлерден (оркестрлер) немесе тұрақты ғимараттардан орындалды және көбінесе халыққа кең таралған түрлері болды: балды билер, квадриллер (медли), корнет солистары және т.б. Басқа ойын-сауықтардың ішінде фейерверктер, маскарадтар мен акробатикалық көрсетулер бар еді. Музыкамен айналысқан 38 бақ белгілі. Олардың ең танымалдары Темза өзенінің оңтүстігінде орналасқан Воксхолл бақтары (1661–1859) еді. Алғашқыда «Жаңа көктем бақтары» деп аталған бұл орын күнделік жазушылар Сэмюэл Пепис пен Джон Эвелиннің сүйікті мекені болды. Хэндлдің музыкасы XVIII ғасырда өте танымал болды, тіпті 1738 жылы Хэндл лирада ойнап тұрған мүсіні орнатылды. Бақтарды 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында Фанни Берни мен Уильям Таккерей сәнді деп сипаттады. Аристократия мен патшалар қарапайым халықпен араласты. 1749 жылдың 21 сәуірінде он екі мың адам Хэндлдің Воксхолл бағында «Патшалық фейерверкі үшін музыкасын» репетициялауын тыңдау үшін әрқайсысы 2 шиллинг 6 пенни төледі, бұл Лондон көпірінде үш сағаттық кептеліске әкелді. Музыка патшаның тапсырысымен Акс-ла-Шапель келісімін мерекелеу үшін жазылған. Алты күннен кейін Грин-парктегі қойылым, әсіресе ғимарат өртенгенде, одан да әсерлі болды. Композитор доктор Томас Арн 1745 жылы Воксхолл бақтарының композиторы болып тағайындалды. Оның көптеген әндері осы жерде үлкен танымалдылыққа ие болды. Музыканттар жабық ғимаратта орналасқан, ал тыңдаушылар сыртта серуендеді. 19-шы ғасырда сэр Генри Бишоп Бақтардың ресми композиторы болды. Оның көптеген әндері, соның ішінде «Үйге! Асыл мекен!» әні осы жерде орындалды. Воксхолл бақтары 1859 жылға дейін ұлттық мекеме болып сақталды. Променадтық концерттерге арналған тағы бір беделді орын – Ренела бақтары (1742–1803) еді. Мұнда музыканттар мен көрермендердің екеуі де ұлттық галереядағы Каналеттоның суретінде көрінетін алып грузин ротондасының ішінде болды. Осы жерде 1764 жылы Вольфганг Амадей Моцарт бала кезінде клавесин мен органмен өнер көрсетті. Жозеф Гайдн да Лондонға келген кездері осы жерде болды.
Pleasure gardens, which levied a small entrance fee and provided a variety of entertainment, had become extremely popular in London by the eighteenth century. Music was provided from bandstands (known as ‘’orchestras’’) or more permanent buildings, and was generally of the popular variety: ballroom dances, quadrilles (medleys), cornet solos etc. Other entertainments would have included fireworks, masquerades and acrobatics. There were 38 gardens which are known to have provided music. Perhaps the most famous of these were Vauxhall Gardens (1661–1859), south of the Thames. Known at first as New Spring Gardens this was the favourite haunt of diarists Samuel Pepys and John Evelyn. The music of Handel was very popular here in the eighteenth century, and in 1738 there was even a statue erected of Handel playing the lyre. The Gardens were described as fashionable in the late 18th and early 19th century by Fanny Burney and William Thackeray. Aristocracy and royalty mingled with the ordinary folk. On 21 April 1749 twelve thousand people paid 2s 6d each to hear Handel rehearsing his Music for the Royal Fireworks in Vauxhall Gardens, causing a three hour traffic jam on London Bridge. The music had been commissioned by the king in celebration of the Treaty of Aix la Chapelle. The performance six days later in Green Park was even more spectacular, especially when the building caught fire. The composer Dr Thomas Arne was appointed composer of Vauxhall Gardens in 1745. It was here that many of his songs achieved their great popularity. The musicians were housed in a covered building while the audience strolled outside. In the nineteenth century Sir Henry Bishop was the official composer to the Gardens. Many of his songs, which include "Home! Sweet Home! ", were performed there. Vauxhall Gardens remained a national institution until 1859. Another prestige venue for promenade concerts was Ranelagh Gardens (1742–1803). Here both musicians and audience were under cover in a gigantic Georgian rotunda which can be seen in a painting of Canaletto in the National Gallery. It was here that Wolfgang Amadeus Mozart performed on the harpsichord and organ as a child prodigy in 1764. Joseph Haydn, too, appeared here during his visits to London.
XIX ғасыр
"Променадтық концерт" термині алғаш рет 1838 жылы Англияда, Лондондағы Лицей театры «Мусард үлгісіндегі променадтық концерттер» деп хабарлаған кезде қолданылған сияқты. Филипп Мусар – француз музыканты, ол Парижге ағылшын стиліндегі ашық ауадағы концерттерді енгізген. Мусар 1840 жылы Лицей театрында концерттер өткізу үшін Англияға келді. Оның бағдарламаларына увертюралар, вальстер, танымал аспаптық солистикалар және квадрильдер кірді. Бұл концерттердің сәттілігі Лондон мен Бат, Бирмингем сияқты басқа да жерлерде музыкалық променадтық концерттерге жол ашты. The Crown and Anchor Tavern in the Strand Анри Валентино басшылығымен Театр Корольдік, Дрюри Лейн оркестрімен бірқатар концерттер ұйымдастырды. 1840 жылы Дрюри Лейн театрының оркестрінің жетекшісі Эдвард Элисон жүзге жуық музыканттан тұратын оркестрмен «Жазғы концерттер» сериясын бастады. Көп ұзамай Луи Антуан Жюльен (1812–1860) тұсында «Қысқы концерттер» сериясы да болды. Жюльен – керемет музыкант, оның өнерлері тамаша шоумендікпен үйлеседі: Бетховенді әшекейлі дирижерлік таяқшамен басқарды. Ол әсем киімдерімен, ұзын қара шашы мен мұртымен көзге түсіп, ақ мақта қолғаптарын күміс табақта әкелу сияқты әртүрлі әрекеттер жасады. Ол оркестрге арқасымен тұрып, көрермендерге қарап дирижерлік етті, ал оның оркестріне көбінесе Корольдік артиллерияның тобы немесе француз Ұлттық гвардиясының барабаншылары қосылды. Ол психиатриялық ауруханада қайтыс болды. Жюльеннен кейін ағылшын дирижері Альфред Меллон (1820–1867) және одан кейін Луиджи Ардити (1822–1903) дирижерлік етті. Тағы бір белгілі дирижер – Август Маннс (1825–1907), ол 1851 жылы Ұлы көрмені өткізген үлкен шыны ғимарат – Лондонның Кристалл сарайындағы сенбілік концерттермен байланысты.
The term "promenade concert" seems to have been first used in England in 1838 when London’s Lyceum Theatre announced ‘Promenade Concerts à la Musard’. Philippe Musard was a French musician who had introduced open air concerts in the English style in Paris. Musard came to England in 1840 to conduct concerts in the Lyceum Theatre. His programmes consisted of overtures, waltzes, popular instrumental solos and quadrilles. The success of these concerts led to further musical promenade concerts, both in London and other places including Bath and Birmingham. The Crown and Anchor Tavern in the Strand gave a series of concerts with the band of the Theatre Royal, Drury Lane under the direction of Henri Valentino. In 1840 Edward Eliason, leader of the orchestra of Drury Lane Theatre, started a series of Concerts d’été with an orchestra of nearly a hundred players. Soon there was also a series of ‘’Concerts d’hiver’’ under Louis Antoine Jullien (1812–1860). Jullien was a sound musician whose performances were combined with outrageous showmanship: Beethoven was conducted with a jewelled baton. With his extravagant clothing and long black hair and moustache he would go through a series of antics including having his white kid gloves brought to him on a silver salver. He conducted with his back to the orchestra in order to face his audience, and his orchestra were often joined by the bands of the Royal Artillery or drummers from the French Garde Nationale. He died in a lunatic asylum. Jullien was succeeded by the English conductor Alfred Mellon (1820–1867), and then Luigi Arditi (1822–1903). Another notable conductor was August Manns (1825–1907) who is associated with the Saturday concerts at London’s Crystal Palace, the enormous glass building which housed the Great Exhibition in 1851.
Репертуар
Көңіл көтеру бақтары ағылшын композиторларының музыкасын орындаудың басты орындары болды. Әндер мен вокалдық шығармалар олар үшін арнайы жазылған. Строфикалық балладалар – негізгі репертуар. Әндер көбінесе пасторлық тақырыптарда, немесе ішімдік әндерде, аңшылық әндерінде, тіпті қайғылы тақырыптардағы әндерде болды. Бақтар үшін жазылған екі танымал ән – Арнның Шекспирдің "Где пчела сосет" (Where the bee sucks) шығармасы бойынша қойылған музыкасы және Чарльз Эдвард Хорнның Герриктың "Cherry Ripe" өлеңіне жазған музыкасы. Бірте-бірте опера музыка стиліне әсер ете бастады, соның салдарынан ірі оркестрлік шығармалар да орындалатын болды. Генделдің ораторияларынан хорлар жиі қосылатын. Аспаптық музыканың ішінде танымал концерттер де болды. Балада операларының арасында орган музыкасы ойнатылды (Ваксхолл мен Ренела бақтарында органдар орнатылған). Креморн бақтары (1836–78) Виктория дәуірінде Челсидегі Ранелахтың табиғи жалғасы болды, 1870 жылдары Бойелдье, Обер және Оффенбахтың шығармаларын ұсынды. 19 ғасырдың соңында Август Маннс басқарған концерттерде Брамс, Лист, Мендельсон, Шуберт, Шуман, Сметана және Вагнер сияқты белгілі композиторлардың шығармалары орындалды. Лондондық тыңдаушылар көбірек талғампаздық пен ізденіспен қарауға басталды. 1895 жылы Генри Вуд бүгінге дейін жалғасып келе жатқан BBC Proms сериялы концерттерін бастады. 20 ғасырдың ортасынан бастап ағылшыл елді мекендеріндегі ашық аспан астындағы жазғы концерттер Лондонның көңіл көтеру бақтарының бастапқы дәстүрін қайта жаңғыртты.
The pleasure gardens were the chief institutions for the performance of music by English composers. Songs and vocal pieces were composed especially for them. Strophic ballads were the staple diet. The songs were often on pastoral subjects, or drinking songs, hunting songs or even songs on morbid subjects. Two famous songs written for the gardens were Arne's Shakespeare setting Where the bee sucks, and Charles Edward Horn's setting of Herrick’s Cherry Ripe. Gradually opera started to influence the style of music, and larger concerted pieces would be heard. Choruses from Handel's oratorios were often included. Instrumental music included the popular concerto. Organ music was played between the acts of ballad operas (Vauxhall and Ranelagh both had organs installed). Cremorne Gardens (1836–78) became Ranelagh’s natural successor in Chelsea during the Victorian period, presenting works by Boieldieu, Auber and Offenbach in the 1870s. In the late 19th century concerts under August Manns explored works by well known composers: Brahms, Liszt, Mendelssohn, Schubert, Schumann, Smetana and Wagner. London audiences were starting to become more discerning and exploratory. In 1895 Henry Wood began the series of promenade concerts that continue today as the BBC Proms. From the middle of the 20th century, open air summer concerts at English country houses have revived the original tradition of the London pleasure gardens.