Кіріспе

Жазба сөздерді бөлетін символ. Пунктуацияда сөзді бөлуші – жазылған сөздерді ажыратуға арналған символ түрі. Латын, кириллица және араб әліпбилерін пайдаланатын тілдерде, сондай-ақ Еуропа мен Батыс Азияның басқа жазу жүйелерінде сөзді бөлуші бос орын, яғни ақ бос орын болып табылады. Бұл конвенция, Еуропалық пунктуацияның басқа аспекттерімен бірге, Азия мен Африкаға да таралуда, онда сөздер әдетте бөлінбей жазылады. Таңбалық кодтауда сөздерді бөлуге қатысты сегментация, сөзді бөлуші ретінде қандай символдар анықталғанына байланысты.

Тарих

Ежелгі мысыр тілінде детерминативтер сөздердің мағынасын нақтылаумен қатар, сөздердің шекарасын белгілеу үшін де қолданылған болуы мүмкін. Ассириялық қада жазуында сирек болса да, кейінгі қада жазудағы угарит әліпбиінде жиі кездесетін тік сызық 𒑰 сөздерді ажырату үшін пайдаланылған. Ежелгі парсы қада жазуында диагональды еңіс күйме 𐏐 қолданылған. Әліпби ежелгі әлемге тарағанда, сөздер көбінесе бөлінбей біріктіріліп жазылатын, және бұл практика бүгінге дейін Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның көп бөлігінде сақталып келеді. Дегенмен, жазуларда тік сызық, ал қолжазбаларда бір (·), екі (:), немесе үш (⫶) нүкте (интерпункт) сөздерді бөлу үшін жиі қолданылған. Бұл практика финикия, арамей, еврей, грек және латын тілдерінде кездесіп, бүгінде эфиопия тілінде де жалғасуда, бірақ онда бос орын кеңінен қолданылуда.

Скрипция жалғасу

Алғашқы әліпбилік жазу жүйелері, мысалы, финики әліпбиінде тек дауыссыз әріптер үшін ғана белгілер болған (бірақ кейбір дауыссыз әріптер белгілері дауысты дыбысты да білдіре алатын, осыны matres lectionis деп атайды). Сөздерді бөліп тұратын көзге көрінетін белгілердің болмауы мәтінді жеке сөздерге ажыратуды қиын қылар еді. Грек әліпбиіне дауысты әріптер енгізілгеннен кейін сөздерді бөліп жазу қажеттілігі азайды. Ең ертедегі грек жазуларында, оған дейінгі жазу жүйелеріндегідей, үзіліс белгілері қолданылған, бірақ көп ұзамай барлық сөздер бір-бірінен бөлінбей, үздіксіз жазылатын scriptio continua практикасы кең таралды.

Жоқ

Көне египет тілінде сөздер арасы бөлінбеген әліпбилік жазу қолданылған. Ол классикалық латын тілінде бірнеше ғасыр бойы үтір белгісін пайдаланғаннан кейін пайда болды. Дәстүрлі түрде scriptio continua Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның үнді алфавиттері мен Кореяның хангул жазуы үшін қолданылған, бірақ қазір хангулмен және үнді алфавиттерімен аралықтар жиі қолданылады. Бүгінде қытай және жапон жазулары сөздерді бөлу үшін тыныш белгілерсіз жазылатын ең көп таралған жазулар болып табылады, алайда тай және лао сияқты басқа жазулар да осы жазу ережесін сақтайды. Классикалық қытай тілінде сөз бен таңба шамалы айырмашылыққа ие болғандықтан, сөздерді бөлуге арналған белгілердің қажеті болмады. Қазіргі мандарин тілінде көптеген көп буынды сөздер бар, әр буын жеке таңбамен жазылады, бірақ таңба мен сөздің немесе кем дегенде морфеманың арасындағы түсінік байланысы сақталған, сондықтан таңбалардың өзі ұсынатыннан басқа сөздерді бөлуге қажеттілік туындамайды. Осы байланыс вьетнам тілінде де кездеседі; алайда вьетнам алфавитінде барлық буындар, олар сөз шекарасын құраса да, құрамаса да, бос орынмен бөлінеді.

Ғарыш

Кеңістік – сөздерді бөліп тұратын ең көп қолданылатын символ, әсіресе латын әліпбиінде.

Тік сызықтар

Ежелгі жазулар мен сына жазулары, мысалы, Анатолия иероглифтері, сөздерді бөлу үшін көбінесе қысқа тік сызықтарды қолданған, сондай-ақ Linear B де осылай істеген. Қолжазбаларда тік сызықтар көбінесе үлкен үзілістер үшін қолданылған, бұл латын тіліндегі үтір мен нүктеге балама болды. Мұндай жағдай Киелі кітаптағы еврей тілінде (пасек) болды және бүгінгі күні көптеген үнді жазуларында (данда) сақталып келеді.

Хаттардың әр түрлі формалары

Қазіргі еврей және араб әліпбилерінде кейбір әріптер сөздердің басында және/немесе соңында ерекшеленіп жазылады. Бұл айырма белгісі бос орынмен қатар қолданылады.

Тік орналасуы

Насталиқ ислам каллиграфиясының түрі сөздерді ажырату үшін тік орналасуды пайдаланады. Әр сөздің басы келесі сөздің соңынан жоғарырақ жазылады, соның нәтижесінде мәтін қатары тісті ара сияқты болады. Насталиқ Персиядан тарап, қазір парсы, ұйғыр, пушту және урду тілдерінде қолданылады.

Тынығу

Саусақтап жазуда және Морзе әліпбиінде сөздер үзіліспен ажыратылады.