Кіріспе

Швейцария альпілік әні

Ранц де Ваш немесе Кухрайхен – швейцариялық альпілік малшылары малдың жайылымға бара жатқанда немесе жайылымнан қайтып келе жатқанда мүйіз арқылы ойнайтын қарапайым әуен. Кухрайхен швейцариялық ностальгиямен және үй сағынумен байланысты (сонымен қатар mal du Suisse "швейцариялық ауру" немесе Schweizerheimweh "швейцариялық үй сағынуы" деп те аталады).

Швейцарияның ностальгиясында

1907 жылы Натталл энциклопедиясында жазған пастор Джеймс Вуд мұндай әуеннің "шет елдерде ойналғанда швейцариялықтарда үйге деген икемсіз құштарлықты тудыратынын" айтты, бұл швейцариялық жалдамалы әскерлерде диагностикаланған mal du Suisse немесе ностальгия туралы 18 ғасырғы мәліметтерді қайталайды. Швейцариялық жалдамалы әскерлерге Кухрейхен әнін айтуға тыйым салынды, себебі ол дезертирлікке, ауруға немесе өлімге алып келетін ностальгияны тудырды. Жан-Жак Руссоның 1767 жылғы "Музыка сөздігінде" швейцариялық жалдамалы әскерлерге өздерінің швейцариялық әндерін айтпау үшін қатаң жазалаумен қорқытылғандығы жазылған. Ностальгияның романтикалық байланысы, Кухрейхен және Швейцария Альпісі 19 ғасырда Швейцарияға деген ынтаны, Швейцариядағы алғашқы туризмнің дамуын және Еуропалық мәдени элитаның қызығушылығын тудырған маңызды фактор болды.

Қабылдау

Кухрейендер 1805 жылғы Unspunnenfest мерекесінен кейін Г. Ж. Кюн мен Дж. Р. Висс редакциялаған жинақта романтизацияланды. 1826 жылғы төртінші басылымы фортепианоға ноталар ұсынды және көркем суреттермен әсем безендірілді, оның негізгі аудиториясы – Швейцарияға саяхатқа шыққан білімді туристер болатын. Бұл жинақ сол кезде қалыптасып келе жатқан швейцариялық йодль өнеріне де ықпал етті. Ол Романтизм әдебиетінде кең таралған тақырыпқа айналды және Ахим фон Арнимнің 1805 жылғы «Швейцариялық» поэмасында, Клеменс Брентаноның 1809 жылғы «Des Knaben Wunderhorn» шығармасында, сондай-ақ Адольф Шарль Адамның 1834 жылғы «Шале» операсында (королева Виктория үшін «Швейцар коттеджі» деген атпен қойылған) пайда болды. «Ranz des Vaches» әнінің ең танымал үлгісі – Джоаккино Россинидің «Уильям Телль» операсының увертюрасының үшінші бөліміндегі гобой мен флейтаға арналған солистік орындаушылық, ол 1829 жылғы тұсаукесерінен бері көптеген туындыларда жүздеген рет қолданылды, көбінесе пасторальдық көріністі бейнелеу үшін. Тағы бір мәшһүр мысал – Гектор Берлиоздың «Фантастикалық симфониясының» үшінші бөліміндегі гобой мен кор англез тақырыбы. Генри Дэвид Торо орманды бұлбұлдың әнін «ранц де вах» әнімен салыстырды: «Сонымен, сиыр қоңырауының музыкасында фермерлер ішетін сүтке қарағанда тәттірек және пайдалырақ нәрсе бар. Мен үшін бұл ән – «ранц де вах». Мен жабайы табиғатты аңсаймын, мен аяғыммен басып өте алмайтын табиғатты, орманды аңсаймын, онда орманды бұлбұл мәңгілікке дейін ән салады, сағаттар ерте таңғы уақыттарда болады, шөпте шық жатады және күн мәңгілікке дейін дәлелденбеген болады, мен өзімнің айналамда топырақ үшін құнарлы белгісіздікке ие болуым мүмкін». «Бұршақ егістігі» деген «Уолден» тарауында Торо үйінің жанында өсірген бұршақтары туралы былай деп жазады: «Мен өсірген және менің соқасы оларға «Ranz des Vaches» әнін ойнаған бұршақтар, олар қуана-қуана өзінің жабайы және бастапқы күйіне оралды».