Кіріспе

"Ескі әлем" (Mundus Vetus) – 1493 жылдан кейін Еуропада пайда болған, еуропалықтар Американың бар екенін білген кезде қолданыла бастаған Афро-Евразияның атауы. Бұл термин Африка, Еуропа және Азия құрлықтарын – бұрын олардың халқы бүкіл әлем осы құрлықтардан тұрады деп ойлаған Шығыс жарты шардағы жерлерді, Батыс жарты шардағы, әсіресе Американы қамтитын, жаңадан ашылған "Жаңа әлем" деп аталатын жерлермен салыстыру үшін қолданылады. Шығыс жарты шарда Афро-Евразияға жақын орналасқан Австралия, еуропалықтар бұл екі құрлықтың арасындағы айырмашылықты анықтағаннан кейін ғана ашылғандықтан, "Ескі әлемге" де, "Жаңа әлемге" де жатпайды. Австралия және Антарктида екеуі де бұрын болжамды оңтүстік құрлық ретінде қарастырылған Terra Australis-пен байланысты болды.

Этимология

Археология және әлемдік тарих контекстінде "Ескі әлем" термині бронза дәуірінен бастап (тікелей емес) мәдени байланыста болған әлемнің бөліктерін қамтиды, нәтижесінде ерте цивилизациялардың параллель дамуы орын алды. Бұл көбінесе 45-ші және 25-ші параллельдер арасындағы қоңыржай белдеуде, Жерорта теңізі аймағында, оның ішінде Солтүстік Африкада болды. Сондай-ақ, Месопотамия, Парсы таулы жазығы, Үндістан субконтиненті, Қытай және Сахарадан оңтүстікке қарай Африканың бір бөлігі де осы аймаққа кірді. Бұл аймақтар Жібек жолы арқылы байланысқан және бронза дәуірінен кейін айқын темір дәуірін бастан өткерді. Мәдени тұрғыдан алғанда, темір дәуірі "Аксиалдық дәуір" деп аталатын мәдени, философиялық және діни дамулармен бірге жүрді, ол ақырында тарихи Батыс (ежелгі грек мәдениеті, "классикалық"), Таяу Шығыс (Зороастризм және Ибраһимдік діндер) және Шығыс Азия (Индуизм, Буддизм, Джайнизм, Сикхизм, Конфуцийшілдік, Таоизм) мәдени аймақтарының қалыптасуына әкелді.

Басқа атаулары

Африка-Еуразияның құрлық бөлігі (Британ аралдары, Жапония, Шри-Ланка, Мадагаскар және Малай архипелагы сияқты аралдар мен аралдар тобы есепке алынбайды) Дүниежүзілік арал деп аталады. Бұл термин алғаш рет Хэлфорд Джон Маккиндердің "Тарихтың географиялық өзегі" атты еңбегінде қолданылған болуы мүмкін.