National Theatre (Budapest)

Кіріспе

Будапешттегі Ұлттық театр 1837 жылы ашылған. Содан бері ол бірнеше орынды иеленді, соның ішінде Керепеси көшесіндегі бастапқы ғимарат, Блаха Лужа алаңындағы Халық театры, сондай-ақ ең ұзақ уақытша орналасқан Хевеси Сандор алаңы. Қазіргі уақытта ол 2002 жылдың 15 наурызында ашылған Ұлттық театр ғимаратында орналасқан.

Тарих

Будапештте ұлттық театрдың тұжырымдамасы 18-19 ғасырдың басында дүниеге келді, оны Ференц Казинчи мен Барон Истван Сеченьи сияқты ықпалды ойшылдар алға тартты. Сеченьи Венгрияның реформасында басты тұлға болды. Ол Дунайдың жағалауында акционерлік қоғам түрінде жұмыс істейтін үлкен ғимарат туралы армандайды. Ол өзінің жоспарларын 1832 жылы "Мадьяр жатексзинер" атты кітапшасында ұсынды. Венгрия Парламенті 1836 жылғы 41-бапта ұлттық театрмен алға басу туралы шешім қабылдады. Антал Грассалкович бастаған құрылыс 1835 жылы Керепеші көшесінде басталды. Алдыңғы төрт жылда Андраш Фай мен Габор Добрентейдің (Буданың Сот театрында ойнаған) жинаған компаниясымен театр 1837 жылы 22 тамызда Pesti Magyar Színház (Пештің венгр театры) деген атпен ашылды. Оның мақсаты - ұлттық драма театрын қалыптастыру және әлемдік әдебиет классиктерін таныстыру болды. 1840 жылы мемлекет меншігіне берілген бұл театрдың атауы Ұлттық театр болып өзгертілді, ол әлі күнге дейін сол күйінде. Ұлттық театр ғимараты 1900-ші жылдары қиратылған. Компания 1908 жылы Блаха Лужа алаңындағы Халық театрына көшіп келді. Келесі онжылдықтарда компания тек Халық театрының жалға алушысы болды, ал ғимараттың жағдайы үнемі нашарлай берді. 1963 жылы билік оны бұзуға шешім қабылдады, себебі ретінде метро желісін салу. Бір жылдан кейін жұмыс тоқтады, ал ғимарат 1965 жылы 23 сәуірде қиратылды. Компания Nagymező көшесіндегі қайта жаңартылған Petőfi театрына (бүгінгі Thália деп аталады) көшірілді. Екі жылдан кейін ол Хевеси Сандор алаңындағы бұрынғы Мадьяр театрына қайта көшірілді. Халық театрын қиратудан кейін жаңа театрды Felvonulási алаңында, қалалық паркте салу ұсынысы жасалды. 1965 жылы жаңа театрдың халықаралық жобалау байқауы өткізілді. Бірінші орынға жүлде берілмеді, оның орнына екінші орынды Миклош Хофер мен Ян Богославский Бодан Голебиевскийдің жобалары бөлісті. Хофердің басшылығымен жоспарлау екі онжылдықтың жақсы бөлігінен өтті. 1985 жылы құрылыс салуға рұқсат берілді, бірақ құрылыс жұмыстары бірнеше ағаштарды кесуден басқа ештеңеге жетпеді. 1988 жылы жаңа орын үшін тендер өткізілді және Энгельс алаңы (қазіргі Эрзебет алаңы) таңдалды. Ал он жыл өткенде ешқандай жетістік болмады. 1996 жылы Парламент келесі кезеңге көшуге келісті. Алайда, жоба келесі бірнеше жылда саяси дау-дамайлар салдарынан қайтадан кейінге қалдырылды. Жоба тағы да жалғасты, сәулетші Ференц Бан жеңімпаз деп жарияланды, бірақ жаңа сайланған үкімет жұмысты тоқтатты, оны тым қымбат деп тапты. 1999 жылы министрлік комиссары Гьёрги Швайда Мария Сиклосқа Дунайдың жағалауындағы Эссенцада жаңа ғимараттың жобаларын жасауды тапсырды. Бұл шешім мажар сәулетшілер қауымдастығының ашуын туғызды және тендер өткізілді. Гьёрги Вадас конкурста жеңімпаз атанды. Ол Сиклостың жоспарларын одан әрі өзгертпеді, ал құрылыс 2000 жылдың 14 қыркүйегінде Сиклостың жоспарларымен басталды. Жаңа Ұлттық театр 2002 жылы 15 наурызда, Венгрияның Ұлттық күні ашылды.

The concept of a national theatre in Budapest was born at the turn of the 18th 19th century, promoted by influential thinkers including Ferenc Kazinczy and Baron István Széchenyi. Széchenyi was a major figure in Hungary's reform. He dreamed of a great building on the bank of the Danube that would operate in the form of a joint stock company. He proposed his plans in his 1832 pamphlet, A Magyar Játékszínről. The Hungarian Parliament made the decision to move forward with a national theatre in its 41st article of 1836. Led by Antal Grassalkovich, construction began in 1835 on Kerepesi Street. With a company assembled in the previous four years by András Fáy and Gábor Döbrentei (playing in the Court Theatre of Buda), the theatre opened on August 22, 1837, under the name Pesti Magyar Színház (Hungarian Theatre of Pest). Its goals were to give birth to the national drama and to showcase classics of world literature. Nationalized in 1840, the name was changed to the National Theatre, which it still holds today. The National Theatre building was demolished in the 1900s. The company moved to the People's Theatre at Blaha Lujza Square in 1908. In the following decades, the company was only a tenant of People's Theatre, and the building's state continually deteriorated. In 1963, authorities decided to demolish it, citing metro line construction as the reasoning. Operation ceased one year later, and the building was demolished on April 23, 1965. The company transferred to the renovated Petőfi Theatre (today is known as Thália), in Nagymező Street. Two years later, it relocated again to the former Magyar Theatre in Hevesi Sándor Square. After the demolition of the People's Theatre, a proposal was made to build the new theater in the City Park, at Felvonulási Square. An international design contest for the new theatre was held in 1965. No first place prize was awarded, and instead the second place prize was shared between the plans of Miklós Hofer and Jan Bogusławski Bohdan Golebiewski. The planning, led by Hofer, stretched on for the better part of two decades. The building permit was finally granted in 1985, but the construction work went no further than chopping down a few trees. In 1988, a tender was held for a new location and Engels Square (today Erzsébet Square) was chosen. Another decade passed without any progress. In 1996, Parliament agreed to move on to the next phase. However, the project was delayed again due to political quarrels over the next several years. The project resumed again with architect Ferenc Bán being declared the winner, but the newly elected government stopped the work, finding it too costly. In 1999, ministry commissioner György Schwajda commissioned Mária Siklós to make plans for a building at a new location Essenza, the bank of the Danube. This decision was met with anger from the Hungarian architect community, and a bid was held. György Vadász's won the bid. He did not modify Siklós's plans further, and construction began with Siklós's plans on September 14, 2000. The new National Theatre opened on March 15, 2002, Hungary's National Day.

Директорлар

Георгий Швайда театрдың алғашқы директоры болды. Ол "компанияның өзегіне" қол қойып, қаржылық сыйақымен "Ұлт актері" атағын құрды. Ол 2002 жылдың жазында қызметінен кетті. Өзінің орнынан кеткеннен кейін Томас Джордан жаңа директор болу үшін ұсынысты жеңіп алды. Ол ауыл тұрғындарын ұйымдастырып, Венгрияның көптеген округтерін сахнаға шығарды. 2008 жылы Джордан орнынан түсіп, оның орнына Роберт Алланджи келді. Иордания халықты тәрбиелеуді, халық театрын қолдауды ұсынса, Алланджи оның күш-жігеріне қарсы болды. 2013 жылы Атилла Виднянский Ұлттық театрды он жылға басқаруға тағайындалды, кейін ол 2028 жылға дейін ұзартылды. 2023 жылы "Ромео мен Джульетта" қойылымы кезінде екі актер балконнан құлап, жарақат алғаннан кейін ол отставкаға кетуді ұсынды, бірақ оның отставкасын мәдениет министрі Янош Чсак қабылдамады.