Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Картезиандық лингвистика терминін Ноам Чомский өзінің "Картезиандық лингвистика: рационалистік ойдың тарихындағы тарау" (1966) атты кітабында енгізді. "Картезиан" деген атау 17 ғасырдың әйгілі философы Рене Декартқа қатысты. Декартпен қатар, Чомский 17-ғасыр лингвистикасындағы рационалистік ойдың басқа да мысалдарын, атап айтқанда, Порт-Роял грамматикасын (1660), оның әмбебап грамматикаға қатысты кейбір идеяларын алдын ала көрсетеді. Чомский лингвистикалық теорияның дамуын Декарттан Вильгельм фон Гумбольдтқа дейін, яғни Ағартушылық кезеңнен бастап Романтизмге дейін жалғастырады. Чомскийдің айтуынша, Картезиандық лингвистиканың негізгі ілімі грамматикалық құрылымның жалпы ерекшеліктері барлық тілдерге ортақ және ақыл-ойының белгілі бір негізгі қасиеттерін көрсетеді. Бұл кітап "тілдің табиғатын, оны қолдану мен меңгерудің негізін құрайтын ақыл-ой процестері мен құрылымдарын" терең түсіну мақсатымен жазылған. Чомский адамның тілінің осы негізгі құрылымдарына нұрын шашуды және кейіннен оның тілінен организмнің табиғатын шығаруға бола ма екендігін анықтағысы келді. Чомскийдің кітабы негізінен жағымсыз пікірлерге ие болды. Сыншылар "картезиандық лингвистика" әдістемелік тұжырымдама ретінде де, тарихи құбылыс ретінде де сәтсіз деп дәлелдеді. Олар Чомский классикалық философияны жалған түсіндіреді деп айтады және оның пікірлеріне қарамастан, оның идеясы рационалистік философия дәстүрін білдірмейді.
The term Cartesian linguistics was coined by Noam Chomsky in his book Cartesian Linguistics: A Chapter in the History of Rationalist Thought (1966). The adjective "Cartesian" pertains to René Descartes, a prominent 17th century philosopher. As well as Descartes, Chomsky surveys other examples of rationalist thought in 17th century linguistics, in particular the Port Royal Grammar (1660), which foreshadows some of his own ideas concerning universal grammar. Chomsky traces the development of linguistic theory from Descartes to Wilhelm von Humboldt, that is, from the period of the Enlightenment directly up to Romanticism. According to Chomsky, the central doctrine of Cartesian Linguistics is that the general features of grammatical structure are common to all languages and reflect certain fundamental properties of the mind. The book was written with the purpose of deepening "our understanding of the nature of language and the mental processes and structures that underlie its use and acquisition". Chomsky wished to shed light on these underlying structures of the human language, and subsequently whether one can infer the nature of an organism from its language. Chomsky's book received mostly unfavorable reviews. Critics argued that "Cartesian linguistics" fails both as a methodological conception and as a historical phenomenon. These argue that Chomsky makes false interpretations of classical philosophy, and that, despite his claims, his idea does not represent the tradition of rationalist philosophy.
Адам мен айуанның арасындағы айырмашылық
Тіл функциясының белгілі бір механикалық факторлары, мысалы, ынталандыруға жауап беру, адамдарда да, жануарларда да айқын көрінеді; алайда, Чомский тілдің шығармашылық аспектісі тек адамдарға тән екенін көрсететін бірнеше 17 ғасырдағы Картезиандық эксперименттерді келтіреді. Бұл, негізінен, тілдің пайда болу теориясының Картезиандық теориясы. Чомски былай деп жазады: "Біз "картезиандық лингвистика" деп атағанның негізгі үлесі - адамның тілі, оның қалыпты қолданылуында, тәуелсіз түрде анықталатын сыртқы ынталандырулар немесе ішкі күйлер бақылауынан азат және кез-келген практикалық коммуникативтік функциямен шектелмейді, мысалы, жануарлардың жалған тіліне қарама-қайшы ". "Қысқаша айтқанда, жануарлардың "тілі" механикалық түсіндірменің шегінде қалады, өйткені оны Декарт пен Кордемой ойлап тапқан" және тілдің шығармашылық аспектісі адамдарды жануарлардан ажыратады.
Certain mechanical factors of language function, such as response to stimuli, are evident in both humans and animals; however, Chomsky cites several 17th century Cartesian experiments that show that the creative aspect of language is specific only to human beings. This is, in essence, the Cartesian theory of language production. Chomsky writes, "one fundamental contribution of what we have been calling 'Cartesian linguistics' is the observation that human language, in its normal use, is free from the control of independently identifiable external stimuli or internal states and is not restricted to any practical communicative function, in contrast, for example, to the pseudo language of animals". "In short, animal 'language' remains completely within the bounds of mechanical explanation as this was conceived by Descartes and Cordemoy" and the creative aspect of language is what separates humans and animals.
Инстинктке тәуелділік
Картезиандық теорияда философиялық тұжырымдар бар. Бұған мысал ретінде инстинкт пен ынталандыруды бақылаудан босану деген идеяны "адамның ақыл-ойы" деп атаймыз. Инстинкттің әлсіздігі - адамның табиғи артықшылығы, оны ақылға қонымды зат ететін нәрсе. "Тіл туралы осы түсініктен бастап, тіл қолданудың шығармашылық аспектісін шынайы көркем шығармашылықпен байланыстыруға аз ғана қадам бар". Басқаша айтқанда, "әдеби тілдің "поэтикалық" сапасы оның бірден ынталандырудан тәуелсіздігі мен практикалық мақсаттардан бостандығынан туындайды", негізінен Картезиандық философиямен байланысты тақырып.
Philosophical undertones permeate Cartesian theory. One example of this is the idea that freedom from instinct and from stimulus control is the basis for what we call "human reason". Weakness of instinct is man's natural advantage, that which makes him a rational being. "From this conception of language, it is only a short step to the association of the creative aspect of language use with true artistic creativity". In other words, "the 'poetical' quality of ordinary language derives from its independence of immediate stimulation and its freedom from practical ends", essentially subject matter that correlates with Cartesian philosophy.
Жалпыға бірдейлік
Чомский Ағартушылық кезең ойшылдары Гумбольдт, Гёте және Гердердің теорияларын параллель етіп, оларды әмбебап тәртіпті іздеген зерттеушілер ретінде ұстап, Картезиандық ойлаудың академияның әртүрлі салаларына таралу үрдісін көрсетуге тырысады. Гумбольдт тілдің органикалық түрін ашуға тырысқан, көптеген келтірілген тәжірибелер сияқты, қазіргі лингвистиканың контексіне енгізілген, бұл лингвистиканың картезиялық моделі мен қазіргі лингвистика моделі арасындағы айырмашылықтарды көрсету және соңғысының алғашқысының үлесін көрсету үшін. Бұл әмбебаптылықтың тағы бір аспектісі - генеративтік грамматика, Хомскидің тәсілі, ол Гумбольдт жазған "органикалық бірлікті" қамтамасыз ететін тілдің бір шекті, барлық жерде бар аспектісі. Сонымен қатар, Гумбольдтық - бұл тіл мен ойды тудыратын күштер бір және бірдей деген идея.
Chomsky parallels theories of Enlightenment thinkers Humboldt, Goethe, and Herder, holding them up as researchers who were seeking a universal order and to show the tendency of Cartesian thinking to diffuse into different areas of academia. Humboldt's effort to reveal the organic form of language, like many of the cited experiments, is placed into the context of modern linguistics to show the differences between the Cartesian model of linguistics and the modern model of linguistics, and to illustrate the contributions of the former to the latter. Another aspect of this universality is generative grammar, a Chomskyan approach, which is one finite, ubiquitous aspect of language that provides the "organic unity" of which Humboldt wrote. Also Humboldtian is the idea that the forces generating language and thought are one and the same.
Терең және беткі құрылым
"Дене мен ақыл-ойды негізгі ажыратуды ұстанған Картезиандық лингвистика тілдің екі аспектісі бар деп санайды", атап айтқанда, тілдік белгілердің дыбысы / сипаты және оның мәні. Картезиан тіл білімінде семантикалық және фонетикалық түсіндіру бірдей болмауы мүмкін. Терең құрылымдар көбінесе тек ақыл-ойында (ойдың айнасында) бейнеленеді, ал беткі құрылымдар олай емес. Терең құрылымдар беткі құрылымдарға қарағанда тілдер арасында аз өзгереді. Мысалы, латын және француз тілдерінің беткі түрлерін беретін трансформациялық операциялар олардың терең құрылымдарының ортақ ерекшеліктерін жасыруы мүмкін. Чомский: "Көп жағынан, меніңше, трансформациялық генеративтік грамматика теориясын қазіргі жұмыс барысында дамып келе жатқандай, Порт-Роял теориясының қазіргі заманғы және нақты нұсқасы ретінде қарастыру өте дұрыс".
"Pursuing the fundamental distinction between body and mind, Cartesian linguistics characteristically assumes that language has two aspects", namely, the sound/character of a linguistic sign and its significance. Semantic and phonetic interpretation may not be identical in Cartesian linguistics. Deep structures are often only represented in the mind (a mirror of thought), as opposed to surface structures, which are not. Deep structures vary less between languages than surface structures. For instance, the transformational operations yielding surface forms of Latin and French may obscure common features of their deep structures. Chomsky proposes, "In many respects, it seems to me quite accurate, then, to regard the theory of transformational generative grammar, as it is developing in current work, as essentially a modern and more explicit version of the Port Royal theory".
Порт-Роял грамматикасының қысқаша мазмұны
Порт-Роял грамматикасы Картезиан тіл біліміне Картезиан тіл философиясының үлгісі ретінде көп келтіріледі. "Сөйлемнің ішкі ақыл-ой аспектісі бар (мағынасын жеткізетін терең құрылым) және дыбыс реті ретінде сыртқы, физикалық аспекті". Чомскийдің айтуынша, Порт-Рояль тілшілері тіл теориясының формальды талаптарына сай келетін терең және беткі құрылымдар теориясын жасады. Чомский оны қазіргі заманғы терминдермен "теңіздің терең құрылыстарын және оларды жер бетіндегі құрылымдарға көшіретін трансформациялық жүйе" ретінде сипаттайды, бұл негізінен қазіргі заманғы теорияларға ұқсас трансформациялық грамматиканың бір түрі.
The Port Royal Grammar is heavily cited in Cartesian Linguistics as an example of Cartesian linguistic philosophy. "A sentence has an inner mental aspect (a deep structure that conveys its meaning) and an outer, physical aspect as a sound sequence." Chomsky claims that Port Royal linguists developed a theory of deep and surface structures that meets the formal requirements of language theory. Chomsky describes it in modern terms as "a base system that generates deep structures and a transformational system that maps these into surface structures", essentially a form of transformational grammar akin to modern theories.
Өткен және қазіргі
Чомский қазіргі заманғы лингвистикалық теория тұрғысынан алғанда, терең құрылымдарды сипаттау мен ашу абсурдты екенін, қазіргі кездегі "лингвистикалық факт" және "дыбыс мағынасының сәйкестігі" сияқты нәрселерді зерттеу мен сандық өлшеуге сәйкес екенін айтып, өткенді қазіргі заманмен байланыстырады. Қалай болғанда да, терең және беттік құрылым теориясын қарастырудың дәстүрлі әрекеттері сәтсіз болды. Декарттың тіл туралы түсінігі - бұл өзін-өзі білдірудің түрі, тек қарым-қатынас емес. Қазіргі лингвистика Картезиялық философия көтерілген проблемаларды толықтай шешпеді немесе толық танымады. Олар жалпыға бірдей танылған теорияның қажетсіз проблемалары ретінде қарастырылды. Картезиандық лингвистиканың тағы бір аспектісі - "нағыз ғылым ретінде саналу үшін сипаттамалық мәлімдемелерді рационалды түсіндірмемен толықтыру қажеттілігі". Чомский ағартушылық кезеңінде шамадан тыс рационалдық пен приоризм кең таралған деп мәлімдейді және терең құрылымның картезиялық талдауында тілдің жалпы табиғатына қатысты үлкен, негізгі гипотеза жоқ деп санайды.
Chomsky bridges the past with the present by stating that from the standpoint of modern linguistic theory, the characterization and discovery of deep structures is absurd, in accordance with the present study and quantification of such things as "linguistic fact" and "sound meaning correspondences". In any case, traditional attempts to deal with deep and surface structure theory were unsuccessful. Descartes' idea of language is that it is a form of self expression, not merely communication Modern linguistics hasn't dealt with, or rather hasn't fully acknowledged, problems raised by Cartesian philosophy. They have been glossed over as unnecessary problems of a generally well accepted theory. Another aspect of Cartesian linguistics is the "necessity for supplementing descriptive statements with a rational explanation", in order to qualify as a true science. Chomsky claims that an excessive rationality and priorism were common to the Enlightenment period and that a great, underlying hypothesis as to the general nature of language is missing in the Cartesian analysis of deep structure.
"Жалпыға ортақ түсініктер" (Шерберидің Герберті De Veritate (1624))
Бұл "туылған қабілеттерге" немесе белгілі бір "табиғи инстинктке" қатысты, ол "бізге естілетін, үміттенетін немесе қалаған нәрсенің табиғаты, тәсілі мен ауқымы туралы нұсқау береді" (Чербери). Бұл жасырын ұғымдар тек сыртқы ынталандыру арқылы іске қосылады. Чомский тәжірибе мен білімнің алғышарты ретінде туа біткен және психологиялық ілімге назар аудару, ілімнің жасырын қызметін белсендіру үшін сыртқы ынталандырудың талабымен бірге, Картезиандық лингвистикаға тән екенін айтады.
These refer to the "inborn capacitiies" or a certain "natural instinct" that "instructs us in the nature, manner, and scope of what is to be heard, hoped for, or desired" (Cherbury). These latent notions are only activated through an outside stimulus. Chomsky asserts that this focus on innate and psychological doctrine as a precursor to experience and knowledge is typical of Cartesian linguistics, along with the requisite of an external stimulus for activation of the doctrine's latent function.
Қабылдау және даму
Чомский Картезиандық лингвистика бойынша зерттеулерін Американың білімді қоғамдар кеңесінің мүшесі болған кезде жүргізді; одан кейін бұл тақырыптың көп бөлігі 1965 жылы Принстон университетінің Кристиан Гаус семинарларында ұсынылды. Картезиандық лингвистиканы жариялағаннан бері Чомскийдің тарихы негізінен 1950 жылдардағы психологиялық мінез-құлық тұрғысында қалыптастырылған өз идеяларының жасанды алдыңғысы ретінде сынға алынды. Кітап "көпшілікке танымал және дұрыс бағаланған, ол Чомскийдің философия классиктерінің қатарында орын алуына мүмкіндік бермеген" радикалды сәтсіздік болды. Чомский өзінің сыншыларына жауап берді және өзінің тарихи көзқарасын одан әрі пысықтап, өз тұжырымдамасының дұрыстығын қорғады. Бұл кітапты Джеймс МакГилврэй 2002 және 2009 жылдары тек кішігірім өзгерістермен және ұзақ кіріспемен қайта өңдеген. Жаңа сын-пикирлер әрқашан жауапсыз қалған бұрынғы сын-пикирлерге назар аударады, бұл кіріспе эсселердің де сендіре алмайтындығын көрсетеді.
Chomsky accomplished his research for Cartesian Linguistics while he was a fellow of the American Council of Learned Societies; thereafter a great deal of subject matter was presented at the Christian Gauss seminars at Princeton University in 1965. Since the publication of Cartesian Linguistics, Chomsky's history has been criticized as an artificial predecessor to his own ideas, mainly formulated in the context of 1950s psychological behaviorism. The book was "widely and rightly judged to be a radical failure" which failed to claim a place for Chomsky among the classics of philosophy. Chomsky replied to his critics and defended the validity of his conception by further elaborating his historical perspective. The book was re edited by James McGilvray in 2002 and 2009 with only minor changes and lengthy introductions. New reviews invariably point to previous criticism which had been left unanswered, suggesting that the introductory essays also failed to convince.