Кіріспе

Вьетнамдық күріш торттары Бánh chưng (IPA: [ʔɓajŋ t͡ɕɨŋ]) - бұл дәстүрлі вьетнамдық тағам, ол клейді күріш, мунг бұршағы, шошқа еті және басқа да ингредиенттерден жасалады. Оның шығу тегі туралы Ланг Льоу, Алтыншы Хунг әулетінің соңғы патшасының ханзадасы туралы аңыз айтады. Ол жер мен аспанды бейнелейтін bánh chưng және bánh giầy-ті жасауы арқылы мұрагер болды. Тэт мерекесінде отбасылық құрбандық үстелінің маңызды элементі болып саналатын биенчхуңның осы уақытта жасалуы мен желуі вьетнамдықтардың жақсы сақталған дәстүрі болып табылады. Тет мейрамынан басқа, bánh chưng сонымен қатар жыл бойы вьетнамдық тағам ретінде желеді.

Шығуы және символикасы

1695 жылы жарық көрген "Lĩnh Nam chích quái" (Lĩnh Nam-дың ерекше оқиғалары) кітабына сәйкес, bánh chưng-ты жасау Ланг Лиу, Хун династиясының соңғы Алтыншы Хун династиясының ханзадасы (шамамен 1712 1632 б.з.д.) деп есептелген. Айтпақшы, өз ұлдарының арасынан мұрагерді таңдағанда, монарх әрбір ханзада Тет мерекесіне ата-бабаларының шын жүрегін білдіретін дәмді тағам әкелетін байқау өткізуді шешті, кім құрбандық үстеліне ең дәмді тағамды ұсына алса, сол елдің келесі билеушісі болады. Басқа ханзадалар орман мен теңізден сирек кездесетін және дәмді тағамдар табуға тырысқан кезде, Хунг патшасының ең кедей ұлы Ланг Льо 18-ші ханзада мұндай сәнді тағамдарды сатып ала алмады және күріш пен шошқа еті сияқты күнделікті ингредиенттермен қанағаттандыруға мәжбүр болды. Ол бұл қарапайым ингредиенттерден bánh chưng деп аталатын жердің төрт бұрышты пішініндегі тортты және bánh giầy деп аталатын аспанның дөңгелек пішініндегі тортты жасады. Хунг патшасы өзінің ұлы ұсынған тағамдарды татып көргенде, bánh chưng және bánh giầy дәмді ғана емес, ата-бабаларға деген құрметінің көрнекті көрінісі деп тапты. Сондықтан ол Lang Liêu тағына ие болды және bánh chưng, bánh giầy Тет кезінде дәстүрлі тағамға айналды. Ланг Льо 7-ші Хунг әулетін құрды (шамамен б.з.д. Тет мейрамының ең маңызды тағамдары болып саналатын биэ-чунгты отбасылық құрбандық үстелдеріне қойып, ата-бабаларын құрметтеу және жаңа жылда қолдау сұрап дұға ету үшін қояды. Жасыл шаршы пакетке оралған bánh chưng жерді бейнелейді. Орау кезеңінде ла донг, гиангтан бөлінген жіптер, ұзын түйіндері бар бамбук түрі және кейде бәке чуңды жақсырақ пішінде орауға болатын ағаштан жасалған шаршы қалып қажет. Ла донг пен гианг жиіндерін торттың дәмін сақтау үшін мұқият жуу керек, гианг жиіндерін суға батырып немесе бумен араластыру керек, сонда олар орауға және байлауға жеткілікті иілгіш болады. Бэкь Чунгты пісіру үшін адамдар көбінесе жоғары сапалы күріш пен бұршақты таңдайды. Мунг бұршағы суға 2 сағат, ал жабысқақ күріш 12-14 сағат бойы себіледі. Мұң бұршағы сумен тазартылып, пісіріліп, ұнтақталады. Бэк-чунгқа шошқа етінің майы артық, өйткені оның майлы дәмі жабысқақ күріш пен мунг бұршағымен жақсы байланысты. Шамамен кескеннен кейін. Қалыңдықты бір сантиметрге дейін көбейтіп, шошқа етін қымыз, пияз, тұз және суа мắm қосып араластырады. Бұл дәмдеуіштерге қант қосылуы да мүмкін. Тортты келесі тәртіппен орап қоямыз. Алдымен, гианг жіптері мен екі ла донг жапырақтары бәй чанг үшін төрт бұрышты негіз ретінде орналастырылады. Содан кейін ла донгқа кірпіш күріш, содан кейін бұршақ, шошқа еті, тағы да бұршақ және ақырында күріш қабаты салынады, сондықтан бұршақ пен шошқа еті торттың ортасында болады. Құрамында бар тағамдарды ла-донға мұқият орап, гианг жіптерімен төрт бұрышты етіп байлайды. Кекті төрт бұрышты пішінде жасату үшін, дайындаушы төрт бұрышты қалыптың бұрыштарын толтыру үшін ингредиенттерді орауға және қысуға көмектесетін төрт бұрышты қалыпты пайдалана алады. Тортты көңiлден немесе бүлінуден сақтау үшін bánh chưng мүмкіндігінше тығыз оралуы керек. Дайындалған торттар үлкен ыдысқа орналастырылады (торттар арасында ұсынылатын арақашықтықтар, шүберектер, бамбук немесе басқа да аралықтар). Қазанға таза су құйып, оларды жақсы пісіргенше бірнеше сағат бойы қайнатады. Пісіру кезінде су буланып кеткендіктен, торттарды әрдайым су астында ұстау үшін қайнатылған суды көбірек қосу керек. Күріштің сыртқы қабаты жасыл түске айналады, өйткені күріш ла доңның түсімен араласады. Торт бірнеше ингредиенттерден жасалғаны үшін bánh chưng дәмінің әр бөлігі әр түрлі дәмді дәмді күріш, шошқа еті, бұршақ және тіпті ла донг орауышпен өзгереді. Бánh chưng көбінесе маринадталған пияз немесе көкөністермен, chả lụa және nước mắm. Бэнь Чунгты ашып, тоңазытқышта сақтағаннан кейін бірнеше күн бойы жеуге болады. Бэнь Чунгты мұздатып, қайтадан ерітіп, тұтынуға болады, бірақ сапасы жаңа пісірілген торттай жақсы емес. Бань Чунның су белсенділігі 0,95-ге тең және оның pH шамамен 6,4.

Вариациялар

Бэкчунгты әдетте жылы немесе бөлме температурасында жесе де, оны қуырып, қызарып пісіруге болады. Кейін оны bánh chưng rán немесе bánh chưng chiên (жартылған bánh chưng) деп атайды. Жазушы Вю Бэнг өзінің "Кішкентай он екі айды сағынамын" атты кітабында бәй чүнг ранды Ханойдың суық ақпан айында дәмді тағам ретінде атайды. Кейбір аймақтарда bánh chưng орнына адамдар bánh tét жасайды: bánh chưng сияқты құрамдас бөліктері бар цилиндр тәрізді торт. Бánh tày көбінесе аз мөлшерде мунг бұршағы мен аз немесе мүлдем шошқа етімен жасалады, сондықтан оны ұзақ уақыт сақтауға болады. Бэнь-тайды кесінділерге бөліп, bánh chưng rán сияқты қуыруға болады. Сан-Диу халқының бәліштің ортасында дөңес бар ұзын bánh chưng-ның тағы бір нұсқасы бар, сондықтан оны bánh chưng "gù" ("өңбектелген" bánh chưng) деп атайды. Ла донгтан басқа, бәке чүнг "гу" ла чит деп аталатын қосымша жапырақпен оралады. Бинь-чуңның вегетариандар мен буддистер үшін де түрлері бар, мысалы, Бинь-чуң-чай (вегетариандық чуң торт) немесе Бинь-чуң-нгот (тәмді чуң торт). Бұл торттар шошқа етімен емес, мелассамен немесе қоңыр қантпен толтырылады.