Кіріспе

Шотландиядағы Дин ауылы (dene, "терең аңғар" деген мағынада) – Шотландияның Эдинбург қаласының солтүстік-батысында орналасқан бұрынғы ауыл. Ол оңтүстік және батыс жағынан Белфорд жолымен, солтүстік жағынан Белгрейв Крессент бағдарымен және шығыс жағынан Дин көпірінің астында шектеледі. Бұл жер бұрын "Лиф суының ауылы" деп аталып, 800 жылдан астам уақыт бойы астық ұнтақтау орталығы болды. Бір кезде он бірге жуық жұмыс істейтін диірмен болған, олар Лиф өзенінің суымен қозғалған.

Даму

Дин ауылы – Эдинбургтың алғашқы Корольдік қаласының төңірегіндегі ең көне ауылдардың бірі. 1535 жылы бұл ауыл диірменшілер ауылы деп еске алынған және 1560 жылғы Лейт қоршауының картасында көрсетілген. 1585 жылғы қалалық кеңестің хаттамаларында Лейт суы ауылдың атауы ретінде пайдаланылған. "Дин ауылы" термині бастапқыда өзеннің солтүстігіндегі Дин жолының басындағы шағын елді мекенді білдірген, ол Дин иелігінің бір бөлігі болған (қазіргі Дин зираты орналасқан аймақ). Дене туралы ең алғашқы жазбалар 1145 жылға (дегенмен, Аббатшылықтың негізі 1128 жылы қаланған) дараланған Дәуіт I патшаның Холируд аббаттығын құру шартында кездеседі, онда ол Денедегі диірмендерінің бірін аббаттыққа табыс еткен. Диірменшілер ауылы болғандықтан, ол "Эдинбургтің біріккен Бакстер саудасымен" тығыз байланысты болды. Бакстерлер (немесе "Нан пісірушілер") корпорациясы кейін 1675 жыл шамасында мұнда өздерінің "Толбут" (кеңес палаталары) құрылысын салған. Дин ауылының орталығындағы Лейт суы көпірі, оңтүстікке қарай Эдинбургке кететін Белл Брейдің тік жолдарының және солтүстікке қарай Грантон мен Квинсферриге кететін Пат Брейдің табанында, өзеннің ежелгі арналарының орнында салынған деп саналады. Қазіргі көпір 18 ғасырдың басында ат пен шанаға арналған жеңілдетілген бір аркалы көпір ретінде салынған. Сол кезде бұл Эдинбургтен Квинсферриге баратын жолдағы Лейт суының басты арнасы болған. 1592 жылы Джеймс VI Джеймс Линдсейге, Байрлардың 7-ші Лорды Линдсейге, "диірмендері мен қабырғалары және оларға тиесілі жерлері Эдинбург шерифтігінде" Динаның иелігін сыйға берген. 1609 жылы екі мәрте Эдинбург қаласының басшысы болған сэр Уильям Нисбет Дина баронын Байрлардың 8-ші Лорды Линдсейінен, Джоннан сатып алған. Кейбір деректер бойынша, Уильям мұнда мұнаралы үй салған, бірақ ол бұрынғы ғимаратты қайта жаңғыртуы мүмкін. Осы ғимарат Дин Хаусы болып танылатын болды деп есептеледі. Дин Хаусының 16 немесе 17 ғасырдың басында салынған мұнаралы үй болғандығы мәлім.

Құлдырау

Бұл аймақ 19 ғасырға дейін жеке ауыл болып қала берді, бірақ Лейттегі әлдеқайда үлкен және заманауи ұн диірмендерінің дамуына байланысты Дин ауылының саудасы төмендеді. 1826 жылы Джон Лирмонт, болашақ Эдинбург лорды, Динаның Нисбеттерінен Дина иелігін сатып алды, Батыс Жаңа қаланы солтүстікке қарай кеңейту ниетімен. Жаңа қаланы солтүстікке қарай кеңейту үшін биік аңғардың бір жағынан екінші жағына өтуге (төмендегі ауылдың маңызы шамалы болды) көпір қажет болды. Краммонд жолының сенімділері басқа инженерлердің жоспарларын қабылдамады және Томас Телфордты пайдалануды талап етті. Олар сондай-ақ көпірдің ақысыз болуын талап етті. Бұл көпір 1831-1832 жылдары салынды және 1833 жылы ашылды, Дин ауылын толық айналып өтуге мүмкіндік берді. Төрт аркалы Дин көпірінің ені 400 футтан асады және су деңгейінен 106 фут биік. Ол Квинсферри жолын Дин шатқалы мен ауыл үстінен өткізеді және Джон Лирмонт пен Краммонд жолының сенімділерінің бірлескен қаражатымен салынды. Жұмылдыруды Абердиннен келген Джон Гибб және ұлы жүзеге асырды. Көпір қаладан батысқа қарай қолжетімділікті өзгертіп, Дин иелігін дамытуға және Жаңа қаланы солтүстікке қарай кеңейтуге жағдай жасады. 1912 жылы көпірдің қабырғасы 19 ғасырда бұл жерде жиі болатын және көбінесе сәтті аяқталатын өзін-өзі өлтірудің алдын алу үшін биікке көтерілді. 1847 жылы Дин үйінің орнында Дин зираты салынды. Бұл үй, Дина иелігінің орталығы, 1609 жылы сэр Уильям Нисбет сатып алған. Ол 1845 жылы зиратты құру үшін бұзылды, бірақ кейбір мүсінді тастар оңтүстік тіреу қабырғасына енгізілді (тек төменгі деңгейден көрінеді). Дин үйінің үлкен залының боялған төбесінің жеті сақталған бөлігі (1605 және 1627 жылдар аралығында боялған) қазір Шотландияның Ұлттық мұражайында сақталады. Зират, Шотландиядағы активтерден айырудан сақтау үшін коммерциялық емес қайырымдылық қоры ретінде жұмыс істейтін сирек зираттардың бірі, теміржол инженері сэр Томас Бух және Дэвид Октавиус Хилл сияқты көптеген белгілі адамдардың соңғы бейіті болып табылады. 1887 жылы Беллс Брейдің табанында, Беллс Миллдің жанындағы ескі өткелдің орнында Беллфорд көпірі салынды. Беллфорд көпірі мен Дин көпірі арасында жолаушылар Дин ауылының көп бөлігін толық айналып өте алды, ал Беллс Брей көпірі өткел ретінде маңыздылығын жоғалтты. Көп жылдар бойы ауыл құлдырау мен кедейшілікпен байланысты болды және шамамен 1960 жылы ең төменгі нүктесіне жетті.

Қайта дамыту

1970 жылдардың ортасынан бастап бұл қала орталығына өте жақын, тыныш оазис ретінде танылды және жұмысшылардың үйлері, қоймалар мен диірмен ғимараттарын қайта жаңарту және қалпына келтіру жұмыстары басталды. Бұл өзеннің солтүстік жағындағы бұрынғы өнеркәсіптік аймақты тазалауды да қамтыды. Қазір бұл аудан тұрғындар үшін тартымды мекенжайға айналды. 1983 жылы Балернодан Лейтке дейін созылатын Лейттің су арнасы осы аудан арқылы салынды. Вест-Эндтің солтүстік және оңтүстік бөліктерін байланыстыратын Дин көпірі Иан Ранкиннің "Стрип Джек" романында суреттелген, онда көпірдің астындағы өзеннен өлген әйелдің денесі табылады. Бұл көпір Питер Мей Льюис трилогиясының екінші кітабы "Льюис адамында" да орын ретінде пайда болады, онда 1950 жылдардағы мектеп оқушысының қауіпті әрекеті трагедияға алып келеді.