Эдинбург қаласының Лить портының тарихы

Кіріспе

Эдинбург портының ауданы, Шотландия
Лейт, Шотландия

Лейт (/l//iː//θ/; Lìte) – Шотландияның Эдинбург қаласының солтүстігінде, Лейт өзенінің сағасында құрылған портовый аудан. Ең ерте сақталған тарихи деректер 1128 жылы Холируд аббаттығының құрылысына рұқсат берген корольдік жарғыда кездеседі, онда ол Инверлет (Инверлит) деп аталған. Ғасырлар бойы Эдинбургтың бақылауында болғаннан кейін, Лейт 1833 жылы жеке қала болып құрылды, бірақ 1920 жылы Эдинбургқа қосылды. Лейт Форт шығанағының оңтүстік жағалауында орналасқан және Эдинбург қалалық кеңесінің аумағында жатыр; 2007 жылдан бері қаланың 17 көпмандатты округінің біріне кіреді.

Тарих

Эдинбург қаласына қызмет ететін маңызды порты ретінде Лейт Шотландия тарихында көптеген елеулі оқиғаларға куә болды.

Бірінші есеп айырысу

Лейттегі ең алғашқы қоныс іздері 20 ғасырдың соңында The Shore аймағында жасалған бірнеше археологиялық қазба жұмыстарынан табылды. Табылған заттардың ішінде 12 ғасырға жататын ортағасырлық кемежай жиектері де болды. Бұл дата Лейттегі қоныс туралы ең алғашқы жазба дәлелімен – Холируд аббаттығының негізін қалау шартына сәйкес келеді. Джеймс II-нің әйелі Мэри Гелдерс 1449 жылдың 18 мамырында келді және Сент-Энтони монастырында демалды. Лейттің белгілі саудагерлері мен кеме иелерінің қатарында Джеймс Маккисон да болды, ол 1498 жылы Джеймс IV-ке Стирлинг қамалындағы жаңа тұрағы үшін гобелендермен қамтамасыз етті, ал 1503 жылы корольдің кемелерінің бірін салу үшін Франциядан ағаш кедір импорттады.

16 ғасыр

1622 жылы испандық туымен жүзген «Дюнкерк кемелері» мен Нидерланд Республикасының кемелері арасында қақтығыс болды. 1622 жылдың маусым айында король Джеймс Дюнкерк кемесіне Лейт жолында тоқталуға рұқсат берді, соның салдарынан кемедегі сарбаздар Лейтке жағаға шыға алды. Зеландия адмиралы, Гаутен лорды Виллем де Зоэте басқаратын үш голланд кемесі түнде Дюнкерк кемесіне шабуыл жасады. Су тасқыны кемелерді жағаға тіреген кезде таңертең шайқас тоқтады. Шотландия билігі соғысты тоқтатуды талап етті. Кемелерге Лейт портына кіруге рұқсат берілді, онда тәртіп сақтау үшін Эдинбург қамалынан артиллерия орналастырылды. 1645 жылы Лейт қаласында оба індеті тараған кезде оңтүстік аудандағы халықтың 50%-дан астамы қайтыс болды. 2016 жылы Уорделл Армстронг компаниясы Сент-Мэри католик бастауыш мектебінде жүргізген археологиялық қазба жұмыстарының нәтижесінде 1645 жылғы обадан 81 адамның денесі бар жаппай қабір табылды. Археологтар бұл індеттен, мүмкін пневмониядан, өлуден қатты қорқып жүргенін болжады, себебі көптеген денелер киімдерімен асығыс жерленген, ал олардың бойында әлі де ақша мен жеке заттары болған, бұл адамдар денеге тигіскімсігенін, тіпті ақшаны алуға да батылмағанын көрсетеді. 1650 жылы генерал Дэвид Лесли басқаратын Келісім армиясы Оливер Кромвельдің әскерінен Эдинбургке солтүстік бағыттан жасалатын шабуылды қорғау үшін Калтон-Хилл мен Лейт арасында топырақ қоршау салды. Бұл қоршау Эдинбургтің ең ұзын көшелерінің бірі – Лейт-Уолк көшесінің негізі болды. 1650 жылы Дунбар шайқасында Кромвельдің жеңісінен және Шотландияны басып алудан кейін, 1656 жылы порт трафигін реттеу үшін Лейт цитаделі деп аталатын бекініс салынды. Бүгінде қамалдан тек Док-стриттегі күмбезді өткел қалды, ол қамалдың басты кіреберісі болған. Лейтте пайда болған жаңа өнеркәсіптердің бірі – 1677 жылы құрылған Лейт қант фабрикасы.

1700-ші жылдар

Американың Тәуелсіздік соғысы кезінде шотландтық Джон Пол Джонс, Джон Барримен бірге АҚШ Әскери-теңіз күштерінің негізін қалаушы ретінде танылған, 1779 жылғы 14 тамызда Солтүстік теңізде британдық сауданы жою ниетімен жеті кемеден тұратын эскадрильяның комодоры ретінде теңізге шықты. Ол Лит портын басып алып, ол үшін құн төлеткісі келді, бірақ 16 қыркүйекте болған дауыл оның жоспарын күйретіп, Форт сағасының аузында тоқтап қалды. Оның қоздырған алаңы 1780 жылы Эдинбургтың Жаңа қалашығының сәулетшісі Джеймс Крейг жобалаған тоғыз зеңбірекпен жабдықталған Лейт бекінісінің асығыс салынуына әкелді. Солтүстік-шығыстағы георгиандық терраса офицерлердің пәтерлері ретінде пайдаланылды және кірпіштен салынғандықтан, Эдинбургтағы кез келген террасадан гөрі Лондондық террасаға көбірек ұқсағандықтан "Лондон қатары" деп аталды. Бекініс 1955 жылға дейін белсенді пайдаланылды, соңғы кезде Ұлттық қызметке шақырылғандарды оқыту үшін қолданылды. Көптеген казармалар Форт-Хаусты орталыққа орналастырып, ескі бекініс қабырғаларымен қоршалған Кеңес тұрғын үйлер салу үшін бұзылды. Кеңес жобасы өз уақытында (1955) марапатталған, бірақ ғимарат 2013 жылдың қаңтарында бұзылып, орнына жаңа, сирек қоныстанған тұрғын үйлер салынды, ол да марапатқа ие болды. Ескі бекіністің екі қақпасы жобаның оңтүстік кіреберісінде сақталған. Он екінші ғасырдан бастап Оңтүстік Лейт Ресталриг приходының құрамына кірді және өз шіркеуі болмады. Шотландия реформациясынан кейін Лейттің басты шіркеуі 1483 жылы салынған Оңтүстік Лейт шіркеуі болды. 1811 жылғы маусымда халық санағы Оңтүстік Лейтте 15 938 адам, ал Солтүстік Лейтте 4875 адам тұрғанын көрсетті. 1814 жылғы 11 сәуірде Солтүстік Лейт приходының жаңа шіркеуінің іргетасы салынды. Лейт король Георг IV-нің Шотландияға сапары үшін кіреберіс порты болды, содан кейін "Ескі кеме қонақ үйі" мен "Корольдің қонуы" жаңа ат алды, бұл оқиғаға байланысты корольдің Лейт жағалауына кеме қайығымен келгенін атап өту үшін, және бұл монархты Лейт портының жоғары констебюляры (Лейт жоғары констебльдері) қарсы алды. Оқиғаға арналған картина Лейт қалалық әкімшілігінің ғимаратында, қазіргі Лейт полиция бөлімшесінде ілінген.

During the American War of Independence the Scot, John Paul Jones, who, with John Barry, is credited as founder of the US Navy, set sail on 14 August 1779 as commodore of a squadron of seven ships with the intention of destroying British commerce in the North Sea. He intended to capture the port of Leith and hold it for ransom, but his plan was thwarted when a gale on 16 September kept him at the mouth of the Firth of Forth. The scare he caused led to the hasty erection of Leith Fort, with a battery of nine guns, designed by James Craig, the architect of Edinburgh's New Town, and built in 1780. A Georgian terrace to the north east served as officers' quarters, and was known as "London Row" because, being brick built, it looked more like a London terrace than any in Edinburgh. The fort was in active use until 1955, latterly serving for National Service training. Most of the barracks were demolished to build a Council housing scheme centred on Fort House and enclosed by the old fort walls. The Council development was an award winning scheme in its day (1955), but the building was demolished in January 2013 and the site has been redeveloped with new low density housing, again award winning. A pair of the old fort's gatehouses survive at the southern entrance to the scheme. From the twelfth century South Leith was part of the parish of Restalrig and had no church of its own. After the Scottish Reformation the principal parish kirk for Leith was South Leith Parish Church, originally constructed in 1483. In June 1811 a census gave the population of South Leith as 15,938; North Leith 4,875. With a procession and ceremony, the foundation stone of the new church for the parish of North Leith was laid on 11 April 1814. Leith was the port of entry for the visit of King George IV to Scotland, and The Old Ship Hotel and King's Landing was then given its new name, to mark the King's arrival by ship's boat at Leith Shore for this event, and this Monarch was welcomed by the High Constabulary of the Port of Leith (Leith High Constables). A painting of the occasion hung in Leith Town Hall, now Leith Police station.

XIX ғасыр

1806 жылғы 20 мамырда Эдинбургтің лорд-провосты, бейлилер және Кеңес, сондай-ақ көптеген мырзалар мен ханымдардың қатысуымен Шотландиядағы алғашқы жаңа су кемежайының ашылу рәсімі өтті. «Баклеух» аталған Файф кемесі осы кемежайға бірінші болып кірді, кемеде қалалық билік өкілдері болды, ал Форттан және Лейт жолындағы Корольдік флот кемелерінен артиллериялық оқтар атылды. Екінші (ортадағы) су кемежайының негізі 1811 жылғы 14 наурызда қаланды, ол 1817 жылы лорд-провост Арбутноттың қатысуымен аяқталып, салтанатты түрде ашылды. Сол жылы Киркгейттегі Тринити үйі грек сәулет стилінде 2500 фунт стерлинг қаржысына салынды. 1809 жылы Наполеон соғыстары кезінде портың кіреберісін қорғау үшін «Тали-Тур» атты мартелло мұнарасы салынды. Қазір ол порттың маңызды ескерткіші болып саналады. Тарихи тұрғыдан Лейт Эдинбург қалалық кеңесімен басқарылды, түрлі органдармен тағайындалған, бірақ бір-бірімен байланысы жоқ бөлек бейлилер жұмыс істеді. Бұл жағдай өте қанағаттандырмас болды, Лейттің жартысына мүлдем қалалық басқару немесе жергілікті судьялар тағайындалмады. 1827 жылғы Парламент заңы (7 және 8 Geo. 4. c. cxii) қаладағы қалалық басқару мен сот жүйесін реттеді, күзету, жол салу, тазалау және жарықтандыруды қамтамасыз етті, ал Эдинбург кеңесі Лейт тұрғындарының пікірлерін ескеретін болды. 1833 жылғы Бург реформасы заңы (3 және 4 Will. 4. c. 46) Лейтті парламенттік бургқа айналдырды, ол Портобелло және Масселбургпен бірге Парламентте бір депутат (MP) арқылы өкілдік етілді. 1833 жылғы 1 қарашада Лейт жеке қалалық бургқа айналды, оның өз провосты, судьялары мен кеңесі болды және енді бейлилер басқармайтын болды. Тарихи тұрғыдан Эдинбургтің лорд-провосты Форт фиордының адмиралы, Лейттің провосты портың адмиралы, ал оның төрт бейлісі адмиралдың орынбасарлары болды. Ресей императоры Николай II отбасымен бірге 1896 жылғы 22 қыркүйекте Лейтке теңіз арқылы келді. Шотланд анархисі Томас Хасти Белл оны сынға алу үшін оның бетіне батыл түрде жақындасты.

On 20 May 1806, there was a procession of the Lord Provost of Edinburgh, Baillies, and Council, along with a numerous company of ladies and gentleman, for the opening of the first new Wet Dock, the first of its kind in Scotland. The Fife packet called The Buccleuch was the first to enter the dock, with the civic dignitaries on board, amid discharges of artillery from the Fort and His Majesty's warships in Leith Roads. The foundation stone for the second (middle) wet dock was laid on 14 March 1811, which was completed and opened with due ceremony in 1817 by Lord Provost Arbuthnot. The same year the Trinity House in Kirkgate was erected in Grecian architectural style at an expense of £2500. In 1809, the Tally Toor, a martello tower was constructed to defend the entrance of the harbour during the Napoleonic Wars. It is now a scheduled monument within the port. Historically Leith was governed by the Town Council of Edinburgh, with separately organised baillies appointed by various bodies without contact with each other. The result became very unsatisfactory, and half of Leith was provided with no municipal government whatever or any local magistrates. An 1827 act of Parliament (7 & 8 Geo. 4. c. cxii) arranged for municipal government and administration of justice in the town, providing watching, paving, cleansing, and lighting, with Edinburgh Council responding to the views of Leith townspeople. The Burgh Reform Act 1833 (3 & 4 Will. 4. c. 46) made Leith a parliamentary burgh, which jointly with Portobello and Musselburgh was represented by one Member of Parliament (MP). On 1 November 1833, Leith became a separate municipal burgh, with its own provost, magistrates, and council, and was no longer run by bailies. Historically the Lord Provost of Edinburgh was virtue officii Admiral of the Firth of Forth, the Provost of Leith was Admiral of the port, and his four bailies were admirals depute. Emperor Nicholas II of Russia arrived by sea at Leith with his family and suite on Tuesday 22 September 1896. Scottish anarchist Thomas Hastie Bell managed to get in his face to criticise him.

1900-ші және 2000-шы жылдар

1913 жылы Лит қаласында "Қызыл Шотландия" кітабында баяндалған докерлер ереуілі болды. Үнемі дамудың нәтижесінде Лейт пен Эдинбург үздіксіз қалалық аймаққа бірікті. Лейт 1920 жылғы 1 қарашада Эдинбургпен біріктірілді, бірақ Лейт халқы өткізілген референдумда бірігуге 26 810 дауысқа қарсы 4 340 дауыс берді. Біріктірілген кезде Лейттің халқы 80 000 адамды құрады, бұл қаланың шамамен 5% аумағында халықтың 20% -ын білдіріп, қаланың жоғары тығыздығын көрсетті. Біріктірілген кезде ол Шотландияның алтыншы ірі қаласы болды. 1923 жылға дейін Лейт пен Эдинбург арасында тікелей трамвай қатынасы болған жоқ; Лейт Уоктағы шекарада Эдинбург трамвайына (кабельмен тартылған) ауысу қажет болды, 1920 жылдардың басында Эдинбург корпорациясы трамвайлары электрленгенге дейін Лейт трамвайы (электрмен жұмыс істейтін) қолданылды. Лейт айтарлықтай жаңартылды және қазір круиздік лайнерлер келіп тұратын, Royal Yacht Britannia, Ocean Terminal сауда орталығы және Шотландия үкіметінің бірнеше департаменттерінің әкімшілік кеңселері орналасқан көрікті портқа айналды. Кеңес пен үкіметтің "Лит жобасы" экономикалық өсімді одан әрі күшейтті. Бұрын тартымсыз болған Лейттің жағалау аймағы қазір әдемі ортада орналасқан көптеген жаңа пабтар мен мейрамханалардың орталығына айналды. 2003 жылғы 6 қарашада Лейт MTV Europe Music Awards-қа тамаша орын болды, Ocean Terminal жанында уақытша құрылыс орнатылды.

Дәстүрлі салалар

Лейт көп ғасырлар бойы Шотландияның бірнеше саланың алдыңғы қатарында болды. Олардың ішіндегі ең танымалдары:

Шыны – Лейт шыны зауыты Балтық көшесінде орналасқан және 1746 жылы салынған. Сондай-ақ, 1682 жылдан бастап Лейт қалашығында шыны өндірісінің ертерек болғаны туралы да мәліметтер бар. Лейт негізінен Франция мен Испанияға экспортталған шарап бөтелкелерін жасаумен айналысты. Өндіріс өргесінде (шамамен 1770 жыл) аптасына бір миллион бөтелке шығарылды. Лейт үлгісіндегі бөтелке – қазіргі шарап өнеркәсібінде кең таралған, қабырғалары параллель, иықтары дөңгелек, мойны тар бөтелке. 1770 жыл шамасында компания люстралар үшін қорғасын кристалды шыны өндірісіне көшті. Бұл жаңа компания «Эдинбург Кристалл Компаниясы» деп аталды, бірақ Лейттегі сол жерде орналасқан (айырықша жағдай, бірақ бұл компания ешқашан «Эдинбургте» болған емес). Сабын – «Анкер» сабын зауыты 1680 жылдары Уотер-стритте құрылды. Оның өндірісінде негізінен кит майы қолданылды. Бұл зауыт 1930 жылға дейін жұмыс істеді. Шарап және виски сақтау – Лейтте шарап сақтау 16 ғасырдың басынан бері бар, әсіресе Хендерсон көшесіндегі Vaults-пен байланысты. Ең жақсы кезеңінде шамамен 100 қоймада шарап пен бренди сақталды. 1880-ші жылдардың соңында Еуропада шарап өнімінің төмендеуіне байланысты, олардың көпшілігі виски араластыру және құю бизнесінің өсуіне байланысты виски сақтау үшін «қайта жаңартылды». Бұл бизнесте Уильям Сандерсон (Vat 69), Джон Крабби (сонымен қатар жасыл имбирь шарабын өндірді) және Макдональд пен Мюр (кейіннен Гленморанджи дистиллериясын сатып алды) маңызды рөл атқарды. 1960 жылдары Лейтте 85-ке жуық қойма болды. Соңғы қойма 1995 жылы Уотер-стритте жабылды. Шарап өндірісімен байланысты бірнеше сірке суын шығаратын зауыттар да жұмыс істеді. Лимон шырыны – Лаклан Роуз 1868 жылы Коммерциялық көшеде Лейтте «Роуз» лимон шырыны зауымын құрды. Бұл бастапқыда және негізінен теңізшілерге С витаминін жеткізуге бағытталған. Кеме жасау – Лейттің суына орналасқан және судың тереңдігі шектеулі болғандықтан, Лейтте кеме жасау көлемі кемелердің үлкендеуімен бірге азайды. Кейінірек Лейт арнайы кеме түрлерін жасады: буксирлер, қонақ үй кемелері, кабель тарту кемелері және т.б. Ең танымал ірі кеме жасаушылық (Генри Роббс) 1983 жылы жабылса, ол техникалық тұрғыдан 1988 жылы жабылған Шериф Брейдегі өте шағын кеме жасаушылықтан (Шотландиялық кооперативтік қоғамы басқарды) ұзақ өмір сүрді. Лейтте салынған ең танымал кемелер – Атлантиканы кесіп өткен алғашқы бу кемелерінің бірі «SS Sirius» және ең үлкені саналған «SS Copenhagen». Роббс кемежайы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік теңіз флотына және сауда флотына үлкен үлес қосты. Ол Корольдік теңіз флоты үшін қырық екі кеме, он төрт сауда кемесі салып, Корольдік теңіз флоты мен сауда флотының шамамен 3000 кемесін жөндеуден өткізді. Бұл соғыстың ұзақ және қанды кезеңінде әр алты апта сайын бір жаңа кеме суға түсіріліп, әр күні бір кеме жөнделгенін білдіреді. Корольдік теңіз флоты тізіміне «Flower» және «Castle» класындағы корветтер, сондай-ақ «River», «Loch» және «Bay» класындағы фрегаттар кірді. Қорғасын – Шотландияның ең ірі қорғасын зауыты Митчелл көшесі мен Конституция көшесінің бұрышында орналасқан. 1760 жылы құрылған, жұмыс істеген бөлігі 1970 жылдарға дейін жұмыс істеді, ал бос ғимараттар 1980 жылдардың соңына дейін тұрды. Конституция көшесіндегі кеңселер әлі де сақталған. Компания сумен жабдықтау және су бұруға арналған қорғасын құбырларын, сондай-ақ үйдің төбесін қалауға арналған қорғасын табақтар мен қару-жараққа арналған қорғасын оқтарды өндірді. Қант өңдеуді 1677 жылдан бастап Роберт Дуглас, белгілі бір мыс қазанды, Лейт қант зауытында дамытты. Кит аулау – бастапқыда жергілікті және Исландия суларында шоғырланған (Ферт оф Форттан соңғы кит 1834 жылы ұсталды); 19 ғасырдың ортасына қарай кемелер Антарктикаға бара бастады. 1900 жылдардың басында Кристиан Сальвесен компаниясы кит аулауда маңызды мүдделерді дамытты, бастапқыда Арктикада, содан кейін Антарктикада. Оңтүстік Атлантикадағы көптеген кит аулау станцияларының ішінде олар Фолкленд аралдарының оңтүстік-шығысындағы Оңтүстік Джорджия аралында база құрды және жұмыс істеді (Шотландиядағы базаларының құрметіне Лейт гавані деп аталды). Оңтүстік Джорджия кейіннен Фолкленд соғысының басында танымал болды. Компания 1980 жылы Лейттен Эдинбургтің Фетс ауданына көшіп, 1990 жылдардың ортасында Эдинбургтен толығымен кетті. Оның негізін қалаушы Кристиан Сальвесен Роузбанк зиратында жерленген. Лейттен келген кит аулау кемелері 1900 жыл шамасында Эдинбург зообағына алғашқы пингвиндерді әкелді. Бидай саудасы – 1861 жылы Конституция көшесінде Бидай биржасы салынды. Балық аулау – 19 ғасырдың басында Лейт шотландтық сельдь саудасы үшін маңызды транзиттік пунктке айналды, экспорт 1907 жылы 388 899 баррельге жетті.

Glass – the Leith Glassworks stood on Baltic Street and dated from 1746. There is also some reference to earlier glass production from 1682 at Leith Citadel. Leith specialised in wine bottles, largely for export to France and Spain. At its peak (c. 1770) production was one million bottles per week. The Leith pattern bottle is the parallel sided, round shouldered, narrow neck bottle now dominant within the wine industry. Around 1770 the company branched into lead crystal glass, mainly for chandeliers. This was under a new company name of the Edinburgh Crystal Company but stood on the same site in Leith (ironically this company has never truly been in "Edinburgh"). Soap – the Anchor Soapworks was established on Water Street around 1680. This largely used whale oil in its production. This survived until around 1930. Wine and whisky storage – wine storage in Leith dates from at least the early 16th century, notably being connected with the Vaults on Henderson Street from this time. At its peak there were around 100 warehouses storing wine and brandy. In the late 1880s, due to the collapse of wine harvest in Europe, most of these were "converted" for the storage of whisky used in the growing business of whisky blending and bottling. Important in this business were William Sanderson with Vat 69, John Crabbie who also produced green ginger wine, and Macdonald & Muir who later bought the Glenmorangie distillery. Around 85 bonded warehouses stood in Leith in the 1960s. The last bond, on Water Street, closed around 1995. An offshoot to the wine industry were several vinegar works. Lime juice – Rose's lime juice was founded by Lachlan Rose in Leith on Commercial Street in 1868. This was originally and primarily focussed upon provision of vitamin C to seamen. Shipbuilding – originally centred on the Water of Leith and limited in scale due to the shallow water, Leith's shipbuilding started to fade as vessels increased in size. Latterly Leith built specialised ship types: tugs, hotel ships, cable layers etc. Whilst the most notable large shipyard (Henry Robb's) closed in 1983, this was technically outlived by a very small shipbuilder on Sheriff Brae (run by the Scottish Co operative Society) which closed around 1988. The most notable ships built in Leith are the SS Sirius, one of the first steamships to cross the Atlantic, and SS Copenhagen, one of the largest rigged ships ever built. Robb's yard also made a great contribution to the RN and MN during the Second World War, building forty two vessels for the Royal Navy, fourteen merchant ships and refitted and repaired nearly 3,000 ships of the Royal Navy and Merchant Navy. This means that one new ship was launched on an average every six weeks and a ship repaired every day of this long and bloody conflict. The RN list included Flower and Castle Class Corvettes and River, Loch and Bay Class Frigates. Lead – Scotland's largest leadworks stood on the corner of Mitchell Street and Constitution Street. Founded around 1760 the operational part worked until the 1970s and the empty buildings stood until the late 1980s. The offices, on Constitution Street, still survive. The company specialised in lead pipes for water supply and lead drainpipes. They also produced lead sheet for roofing and lead shot for weapons. Sugar refining was developed at the Leith Sugar House by Robert Douglas, an established soap boiler, from 1677. Whaling – originally focussed on local, and Icelandic waters (the last whale in the Firth of Forth was caught in 1834); by the mid 19th century ships were travelling to the Antarctic. In the early 1900s, the Christian Salvesen company developed significant interests in whaling, initially in the Arctic, and then in the Antarctic. Among their many whaling stations in the South Atlantic, they established and operated from a base on the island of South Georgia, south east of the Falkland Islands at Leith Harbour (named for their base in Scotland). South Georgia later came to fame at the beginning of the Falklands War). The company moved from Leith to the Fettes area of Edinburgh around 1980 and then left Edinburgh altogether in the mid 1990s. The founder, Christian Salvesen is buried in Rosebank Cemetery. Whaling ships from Leith brought the very first penguins to Edinburgh Zoo around 1900. Corn trading – A Corn Exchange was erected in Constitution Street in 1861. Fishing – During the 19th century Leith became an important entrepôt for the Scottish herring trade, with exports peaking at 388,899 barrels in 1907.

География

Соғыстан кейінгі кезеңде ондаған жылдар бойы өнеркәсіптік құлдырау, деиндустриализация, шалап-шаңғырларды жою және оның нәтижесінде халық санының азаюынан кейін Лейт 1980-жылдардың соңында жағдайдың жақсаруын біртіндеп сезіне бастады. Бірнеше ескі өнеркәсіптік алаңдар қарапайым, қолжетімді тұрғын үйлермен жабдықталды, ал Суонфилд, Боннингтон, Сифилд және Линдси Роудта шағын өнеркәсіптік бизнес бірліктері салынды. Жағалауда жоғары сапалы мейрамханалар ашылды, оның ішінде теңізшілер миссиясының ғимаратын қайта жаңарту арқылы құрылған Malmaison қонақ үйлер желісінің алғашқы мекемесі орналасты. Ал бұрын өнеркәсіптік ластану мен шөлге айналған Лейт суының жағалауы тазартылып, халыққа арналған жаяу жол ашылды. Лейттің біртіндеп жаңаруына сол кездегі Шотландия кеңсесінің жаңа кеңселерді Лейт доктарында (ескі Шығыс доктан солтүстікке қарай) орналастыруы да көмектесті. Аталған алаң Хеймаркет және Марионвиллдегі басқа нысандармен өткізілген жобалау және құрылыс конкурсының аясында таңдалды. Құрылысы 1994 жылы аяқталды. Күтілген жоғары жалақылы мемлекеттік қызметкерлердің келуі жергілікті деңгейде үлкен әсер етпеді, себебі көптеген адамдар кеңсеге қашықтан жұмыс істейді және аз ғана бөлігі түскі ас кезінде кеңсе аумағынан шығады. Бұл Лейттің ақ жағалы, шағын бизнес орны ретіндегі беделін одан әрі нығайтты. Содан кейін ірі ауқымды қызмет көрсету және туристік даму жүрді, оның ішінде Оушен Терминалы және тұрақты тоқтатылған Корольдік яхта «Британия» бар. 2023 жылдың маусым айында жолаушыларға есігін ашқан қала орталығынан Ньюхейвенге дейінгі Эдинбург трамвайларының жеңіл рельстік жолының ұзартылуы Лейт пен жаңа доктарға жергілікті тұрғындар мен қонақтар үшін жылдам әрі ыңғайлы бағытты қамтамасыз етті. 2004 жылы доктардың иесі Forth Ports порты жабылып, аумақты кең ауқымды қайта дамыту жоспарларын жариялады. Эдинбург қалалық кеңесі 2004 жылы қосымша жоспарлау нұсқауларын берген жоспарланған даму 17 000-ға дейін жаңа үйлерден тұратын шағын қала болуы тиіс.

Аумағы

Олардың бірі – Timber Bush, ол бастапқыда ағаш саудасы үшін пайдаланылған. 1920 жылы Эдинбургпен біріктірілгенге дейін, қаланың ең оңтүстік шекарасы Пилиг көшесінің ортасынан өтті. Георг дәуіріндегі кеңеюдің нәтижесінде, Джордж III-нің әйелі Шарлоттаның құрметіне аталған Королева Шарлотта көшесі сияқты көшелер құрылды.

Білім беру мекемелері

Лит қаласында Шотландиядағы ең көне мектептердің бірі – Лит академиясы, сондай-ақ Глазго өнер мектебімен бірге Шотландиядағы екі тәуелсіз өнер мектебінің бірі – Лит өнер мектебі орналасқан. 1855 жылдан 1987 жылға дейін Лит теңіз колледжі Шотландиядағы сауда флоты теңізшілерін даярлады.

БАҚ және өнер

Фестивальдер жыл бойы өтеді, оның ішінде Лейт фестивалі, Лейт кеш фестивалі, PLU Parents Like Us және 2010 жылдан бері Эдинбург фестивалінің бөлігі болған Лейт Линктердегі Эдинбург меласы. Leith Gala, қазір Leith Festival Gala Day деп аталады, 1907 жылдан бері өткізіліп келе жатқан жыл сайынғы шара; бастапқыда ол Ұлттық денсаулық сақтау жүйесі құрылғанға дейін жергілікті ауруханаларға көмек көрсету мақсатындағы қайырымдылық шарасы болған. Кейін ол қауымдық Лейт фестиваліне айналды. Лейтте көптеген мәдени-өнер студиялары мен шағын тәуелсіз кәсіпорындар бар, оның ішінде Ферри-роудтағы Лейт театры, Солтүстік Джанкшн-стриттегі Лейт өнер мектебі, The Shore маңындағы WASP студиясы және бұрынғы Далмени-стриттегі әскери оқу орнындағы Out of the Blue. Leith FM (кейін Castle FM деп аталды) 1990 жылдардың соңында Лейт фестивалімен байланысты бір апталық RSL станциясы ретінде жұмысын бастады. Бірнеше жылдық 28 күндік хабар таратудан кейін станция тұрақты қоғамдық радио лицензиясын жеңіп алды және бірнеше жыл бойы 98.8 FM және онлайн арқылы хабар таратты. 2013 жылдың желтоқсанында Leith Dockers Club станцияға тиіс болған "көп" сомадағы қарызды сылтау ретпен станцияны жалға алған ғимараттан шығарып тастады, қазіргі уақытта станцияның болашағы күмәнді.

Танымал мәдениетте

Шотландтық фолк-рок дуэті The Proclaimers өзінің екінші альбомын Sunshine on Leith деп атады, және осы аттас ән де сол альбомға енді. Бұл, The Proclaimers тобының музыкасын қамтитын, сол аттас музыкалық спектакльдің пайда болуына әкеп соқты, ол 2013 жылы фильмге бейімделді. Ирвин Уэлштің Channel 4 телеарнасы үшін түсірген Wedding Belles (2007) драмасы Хендерсон көшесінде түсірілді. Уэлштің "Трайнспотинг" романы және оның "Скагбойлар" атты алдын-ала жазылған туындысы 1980-ші жылдардағы Лейт аймағындағы есірткіге тәуелді адамдар тобының өміріне арналған. BBC теледрамасы Guilt Лейтте өтеді, түсірілім орындарының бірі – Шығыс зираты. Шоудың авторы – бұрын Лейтте тұрған Нил Форсайт, ал басты рөлдерді Марк Боннар мен Джейми Сивс сомдайды, екеуі де Лейт Академиясының түлектері. BBC Radio 4 арнасының McLevy атты драмалық сериясы, Эдинбургтегі Лейт қылмыстық ошақтары және басқа да жерлерде қызмет еткен тарихи тұлға Джеймс Маклевиге негізделген оқиғаларды көрсетеді.

Ұлты

Салыстыру: Лейт (2011 жылғы халық санағы деректері) Лейт Эдинбург Ақ түсті 92,2% 91,7% Азиялық 4,6% 5,5% Африкалық/Карибтік 1,4% 1,2% Аралас/Басқа 1,8% 1,6%

Спорт

Лит – Шотландия Премьер-лигасының мүшесі «Гиберниан» футбол клубының туған жері. «Лит Атлетик» футбол клубы 1887 жылы құрылғаннан бастап 1955 жылы жабылуына дейін Литтің спорттық мәдениетінің маңызды бөлігі болды. 1996 жылы қайта құрылған клуб 2008 жылы «Эдинбург Атлетикпен» бірігіп, 2011 жылы Шотландияның Шығыс Премьер-дивизионына жол алды. Үй матчтарын «Пеффермилл 3G» стадионында өткізеді. «Лейт Линкс» ғасырлар бойы спорт пен демалыс орны ретінде пайдаланылып келді. Лит гольф ережелерінің тарихи дамуында маңызды рөл атқарады, себебі «Эдинбург гольфшілерінің құрметті компаниясы» Мюссельбург Линкске және кейін Мюрфилдке көшуден бұрын осы жерде ойнаған. 1744 жылы Литте жасалған гольфтың ресми ережелерін кейіннен Сент-Эндрюс Корольдік және Ежелгі Гольф клубы қабылдады. Бұл ережелердегі (қазір де гольф ережелері болып табылатын) жалғыз өзгеріс – траншеялар сияқты қауіпті жағдайларға қатысты бір ереженің алынып тасталуы болды. Кем дегенде 1600 жылдан 1816 жылға дейін «Лейт жарыстары» Лит құмдарында өткізілді, ол қазіргі «Линкстің» солтүстігінде орналасқан және қазір салынған аймақ. Бұл жарыстар 1816 жылдан бастап Мюссельбургке көшкенге дейін Шотландиядағы ең маңызды ат жарыстарының бірі саналды. «Лейт Линксте» Шотландиядағы ең көне крикет алаңдарының бірі 1820 жылдан бері қолданылып келеді. «Лейт Виктория» жүзу орталығы Junction Place мекенжайында 1899 жылы ашылды.