Жовиан – 363-364 жж. Рим императоры. Юлиан өлген соң әскер оны тағайындады. Парсымен (Сасанидтермен) ұятты бейбіт келісімге келді, Константинопольге қайтты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
363–364 жылдары Рим императоры болған Иовиан (Jovianus; Ιοβιανός (Iobianós); 331 – 17 ақпан 364) 363 жылдың маусым айынан 364 жылдың ақпан айына дейін Рим императоры болды. Ол императорлық қауіпсіздік қызметінің құрамында Юлианның Сасани империясына қарсы жорығына қатысты. Юлиан шайқаста қаза тапты, ал шаршаған және жеткіліксіз азық-түлікпен қамтамасыз етілген әскер Иовианды оның мұрагері деп жариялады. Тигр өзенін кесіп өте алмаған Иовиан Сасанидтермен ұятты шарттарда бейбіт келісімге келді. Ол өкіметтік мерзімінің жетінші айының қалған бөлігін Константинопольге қайта оралуға жұмсады. Эдессаға келген соң, епископтар Иовианға христиан дінінің доктриналық мәселелері бойынша шағымданып келді. Ол бүкіл империяны билеген соңғы император болғанымен, астанаға жетпей Дадастанада қайтыс болды.
Roman emperor from 363 to 364
Jovian (Jovianus; Ιοβιανός (Iobianós); 331 – 17 February 364) was Roman emperor from June 363 to February 364. As part of the imperial bodyguard, he accompanied Julian on his campaign against the Sasanian Empire. Julian was killed in battle, and the exhausted and ill provisioned army declared Jovian his successor. Unable to cross the Tigris, Jovian made peace with the Sasanids on humiliating terms. He spent the rest of his seventh month reign traveling back to Constantinople. After his arrival at Edessa, Jovian was petitioned by bishops over doctrinal issues concerning Christianity. Albeit the last emperor to rule the whole Empire during his entire reign, he died at Dadastana, never having reached the capital.
Ерте өмір және билікке кіру
Иовиан 331 жылы Моэзия Жоғарғысындағы Сингидунумда (қазіргі Сербиядағы Белград) дүниеге келді. Ол Варронианның ұлы болды, Варрониан Констанций II-нің императорлық қауіпсіздік қызметінің (comes domesticorum) командирі болған. Ол да күзетшілерге қосылды және осы қызметінде 361 жылы Констанцийдің денесін Киелі Апостолдар шіркеуіне сүйеп әкелді. Иовиан Шаритоға үйленді және олардың екі ұлы болды: Варрониан және тағы біреуі, аты белгісіз. Иовиан сол жылы Месопотамиядағы Сасанид патшасы Шапур II-ге қарсы император Юлианның жорығына қатысты. Самарра шайқасында, шағын, бірақ шешуші шайқаста Юлиан қаза болды және 363 жылдың 26 маусымында қайтыс болды. Римдік әскер және тарихшы Аммиан хабарлағандай, Юлиан шатырында, өлімге жарақаттанған күйінде, өзінің ізбасарын таңдаудан бас тартты, өйткені ол лайықты үміткерді жіберіп алуы немесе өзі қалаған үміткерді билікке құмар ақсүйектердің қатеріне ұшыратуы мүмкін деп қорқыды. Келесі күні, Ориент преториандық префекті, қарт Сатурниний Секунд Салютий император болу ұсынысын қабылдамағаннан кейін, әскер Юлианның пұтқа табынушылықты қайта орнатуына қарамастан, христиан Иовианды, Scholae аға офицерін император етіп сайлады.
Jovian was born at Singidunum, Moesia Superior (today Belgrade in Serbia), in 331, son of Varronianus, the commander of Constantius II's imperial bodyguards (comes domesticorum). He also joined the guards and in this capacity in 361, escorted Constantius' remains to the Church of the Holy Apostles. Jovian was married to Charito and they had two sons, Varronianus, and another whose name is unknown. Jovian accompanied the Emperor Julian on the Mesopotamian campaign of the same year against Shapur II, the Sassanid king. At the Battle of Samarra, a small but decisive engagement, Julian was mortally wounded, and died on 26 June 363. Roman soldier and historian, Ammianus, reports that while mortally wounded in his tent, Julian declined to name his preferred successor, fearful that he either might overlook a worthy candidate, or put his desired candidate in danger of power hungry nobles. The next day, after the aged Saturninius Secundus Salutius, praetorian prefect of the Orient, had declined their offer for Emperor, the army elected, despite Julian's reinstitution of paganism, the Christian Jovian, senior officer of the Scholae, as Emperor.
Билік
Таң атқанда Жовиан Юлиан бастаған шегінуді жалғастырды. Сасанидтер тарапынан мазақтауға ұшырағанға қарамастан, әскер Тигр өзенінің жағалауындағы Дура қаласына жетуге үміттенді. Сол жерде әскер тоқтап, Тигрден өтіп, империяның батыс жағалауына жетуді көздеді. Өзеннен көпір салуға тырысқандары сәтсіз аяқталып, ол ұятты шарттармен бейбіт келісімге келуге мәжбүр болды. Өз территориясына кедергісіз қайту үшін ол отыз жылдық бітімге, Арзамена, Моксеона, Азбдисена, Рехимена және Кордуена бес рим провинциясынан бас тартуға, сондай-ақ Сасанидтерге Нисибис, Кастра Маурорум және Сингара бекіністерін басып алуға рұқсат беруге келісті. Римдіктер Армения патшалығындағы өздерінің мүдделерін де Сасанидтерге өткізді. Армения патшасы Арсак II (Аршақ II) Римнен ешқандай көмек күтпеді. Бұл келісім көптеген адамдар үшін қорлық саналып, кеңінен айтылды. Тигрден өткен соң Жовиан өзінің билікке көтерілгенін батысқа хабарлау үшін елшілік жіберді. Келісімге қол қойылғаннан кейін Жовиан әскерімен Нисибиске бет түзеді. Нисибис халқы, қаласы Сасанидтерге берілетінін естіп, үлкен дабылға түсті, оларға қаладан үш күн ішінде кетуге рұқсат берілді. 363 жылдың қыркүйегінде Жовиан Эдессаға келді, онда екі жарлық шығарды. Біріншісі, әскердің шөп жинау үшін алысқа жіберілмеуіне қатысты шектеу, Сасанидтермен соғыстың аяқталғанын көрсетуі керек еді. Екіншісі – Юлианның оларды пұтқа табынушылық ғибадатханаларына қосып, императорлық қаржыға қайтаруын талап еткен res privata меншігін қалпына келтіру туралы болды. 363 жылдың қазанында Жовиан Антиохияға келгенде, халық ашуға толы болды. Қала бойынша оны қорлайтын жазулар мен авторсыз мақалаларға (famosi) тап болған ол Антиохия кітапханасын өртеп жіберуге бұйрық берді. 363 жылдың қарашасында Жовиан Антиохиядан Константинопольға қайтып келді. 363 жылдың желтоқсанында Жовиан Анкирада өзінің кішкентай ұлы Варронийді консул деп жариялады. Константинопольға жол тартқанда, Жовиан 364 жылдың 17 ақпанында Анкира мен Никеяның арасындағы Дадастанадағы шатырында қайтыс тапты. Оның өлімі тергелмеді, бірақ жаңадан боялған төсек бөлмесінің қабырғаларынан шыққан улағыш газдарға уланып өлген болуы мүмкін. Жовиан 33 жасында қайтыс болды және Константинопольдегі Апостолдар шіркеуіне порфир саркофагқа жерленді. Оның орнына ағалары Валентиан I мен Валент келді, олар империяны арасында бөлісті. Жовианның қайтысынан кейін Валентиан мен Валент өздерінің билігіне қауіп төндіретін барлық нәрсені жойды. Жовианның ұлы Варроний таққа отырмауы үшін соқырланды. Иоанн Златоуст айтқандай, Жовианның әйелі Харито өмірінің соңына дейін үреймен өмір сүрді.
On the very morning of his accession, Jovian resumed the retreat begun by Julian. Though harassed by the Sasanids, the army succeeded in reaching the city of Dura on the banks of the Tigris. There the army came to a halt, hoping to cross the Tigris to reach the Empire on the western bank. When the attempt to bridge the river failed, he was forced to sue for a peace treaty on humiliating terms. In exchange for an unhindered retreat to his own territory, he agreed to a thirty year truce, a withdrawal from the five Roman provinces, Arzamena, Moxoeona, Azbdicena, Rehimena and Corduena, and to allow the Sasanids to occupy the fortresses of Nisibis, Castra Maurorum and Singara. The Romans also surrendered their interests in the Kingdom of Armenia to the Sasanids. The king of Armenia, Arsaces II (Arshak II), was to receive no help from Rome. The treaty was widely seen as a disgrace. After crossing the Tigris, Jovian sent an embassy to the West to announce his elevation. With the treaty signed, Jovian and his army marched to Nisibis. The populace of Nisibis, devastated by the news their city was to be given to the Sasanids, were given three days to leave. In September 363 Jovian arrived at Edessa where he issued two edicts. The first, a limitation on the distance a soldier could be sent for straw, was to indicate an end to the war with Sasanid Persia. The second was the restoration of estates of the res privata to the Imperial finances following Julian's incorporating them to pagan temples. Jovian's arrival at Antioch in October 363, was met with an enraged populace. Faced with offensive graffiti and insulting authorless bills (famosi) throughout the city, he ordered the Library of Antioch to be burned down. Jovian left Antioch in November 363, making his way back to Constantinople. By December 363 Jovian was at Ancyra proclaiming his infant son, Varronianus, consul. While en route from there to Constantinople, Jovian was found dead in his tent at Dadastana, halfway between Ancyra and Nicaea, on 17 February 364. His death, which went uninvestigated, was possibly the result of suffocating on poisonous fumes seeping from the newly painted bedchamber walls by a brazier. Jovian died aged 33 and was buried in the Church of the Holy Apostles in Constantinople, in a porphyry sarcophagus. He was succeeded by two brothers, Valentinian I and Valens, who subsequently divided the empire between them. Following Jovian's death, Valentinian and Valens removed any threats to their position. Jovian's son Varronianus was blinded to ensure he would never inherit the throne. According to John Chrysostom, Jovian's wife Charito lived in fear the remaining days of her life.
Мәсіхшілікті қалпына келтіру
Жовианды Эдессада епископтардың тобы күтіп алды, олардың ішінде жаңадан жер аударылудан оралған Афанасий де болды. Жартылай ариан епископтарға жылы қарсылық көрсетілмеді, ал Афанасий Жовианға Никеялық дінге сену және ариандықтан бас тарту қажеттігін баяндайтын хат тапсырды. Афанасий епископтық қызметіне қайта орналастырылып, Жовианды Антиохияға бірге жүруге рұқсат алды. Қалаға келген соң, Жовиан Антиохия Синодынан Мелецийді епископ қызметіне қайта орналастыруды сұраған хат алды. 363 жылдың қыркүйегіне қарай Жовиан лабарумды ("Чи Ро") әскердің туы ретінде қайта орнатып, христиандарға қарсы Юлианның бұйрықтарын жойды, бірақ ешқандай язычник храмдарын жаппады. Ол өзінің поддандыларына жан-жақты ар-ұждан еркіндігін беруге рұқсат берді, бірақ сиқыр мен болжам жасауға тыйым салды. Никеялық ілімдерді қолдағанына қарамастан, ол ариандарға қарсы ешқандай бұйрық шығармады. Ариан шіркеу тарихшысы Филосторгий былай деді: "Император Жовиан шіркеулерді бұрынғы қалпына келтіріп, оларды ада болған Юлианның салған барлық қиыншылықтарынан босатты".
Jovian was met at Edessa by a group of bishops, including Athanasius, who was newly returned from exile. The Semi Arian bishops received a poor greeting, while Athanasius delivered a letter to Jovian insisting on the Nicene Creed and the rejection of Arianism. Athanasius was restored to his episcopal duties, and allowed to accompany Jovian to Antioch. Upon his arrival in the city, Jovian received a letter from the Synod of Antioch, imploring for Meletius' restoration as bishop. By September 363, Jovian restored the labarum ("Chi Rho") as the army's standard and revoked the edicts of Julian against Christians, but did not close any pagan temples. He issued an edict of toleration, to the effect that his subjects could enjoy full liberty of conscience, but he banned magic and divination. Despite supporting the Nicene doctrines, he passed no edicts against Arians. Philostorgius, an Arian church historian, stated, "The Emperor Jovian restored the churches to their original uses, and set them free from all the vexatious persecutions inflicted on them by the Apostate Julian."