Кіріспе

Экономикалық патриотизм, сондай-ақ жаңа экономикалық патриотизм деп аталады, бұл белгілі бір топтарға, бизнеске немесе өнеркәсіптерге олардың аймақтық мәртебесіне байланысты басымдық беретін экономикалық шешімдер қабылдау практикасын сипаттау үшін қолданылатын термин. Бұл жеке мүдделерінен белгілі бір аймақтың мүдделерін артық көруді қамтиды және қоғамдастыққа қатысты моральдық міндеттемені білдіреді, бұл оның сыртындағыларға қатысты міндеттемелерді алмастырады. Экономикалық патриотизм әртүрлі географиялық аймақтарды қамти алады және экономикалық жақындықтың әртүрлі деңгейлері арасындағы трансферттерді қамти алады. Экономикалық патриотизм протекционизммен шектелмейді және протекционисттік шаралардан бастап нарықты ашу стратегиясына дейінгі әртүрлі саяси тәсілдерді қамти алады. Экономикалық патриотизм экономикалық ұлтшылдықтан айырмашылығы, стратегиялық саудадан немесе тікелей шетелдік инвестициялардан бас тартпай және иммиграцияны қатты шектеместен, өз аймағының экономикасын қолдау мен насихаттауға баса назар аударады. 2020 жылдары жаңа экономикалық патриотизм ұғымы кеңінен таралды, бұл ұлт қауіпсіздігі, тұрақтылығы және жалпы әл-ауқаты үшін елдің өндірістік мүмкіндіктерінің маңыздылығын атап өтті. Жаңа экономикалық патриотизм халықтар тұрақты және инклюзивті экономиканы нөлдік жиынтық бәсекеге қатыспай немесе басқа елдердің дамуына кедергі келтірмей құра алады деген идеяны насихаттайды. Оның стратегиясы отандық өндіріске басымдық беруді және әртүрлі салалар мен өңірлерге инвестиция салуды қамтиды.

Бен Клифф пен Корнелия Волл

Экономикалық патриотизм, Бен Клифт пен Корнелия Волл анықтағандай, олардың аймақтық мәртебесіне байланысты белгілі бір топтарға, бизнеске немесе салаларға басымдық беретін экономикалық шешімдер қабылдауға қатысты. Бұл экономикалық мәселелерде жеке мүдделерден гөрі белгілі бір аймақтың мүдделерін көбірек ескеретін бір түрді жағымсыздықты білдіреді. Экономикалық патриотизм адамдардың өздерінің қоғамға деген моральдық міндеттемелері бар екенін білдіреді, бұл олардың қоғамнан тыс адамдарға деген жауапкершілігінен асып түседі. Ол протекционизммен шектелмейді және жергілікті, ұлттық және өңірлік әртүрлі географиялық аймақтарды қамти алады. Экономикалық патриотизм экономикалық ұлтшылдықтан гөрі кең ауқымды және адалдық бірлігін анықтауда икемді. Сонымен қатар, ол экономикалық байланыстың әртүрлі деңгейлері арасындағы, оның ішінде ұлттық және ұлттық деңгейлер арасындағы трансферттерді қамтиды. Экономикалық патриотизм түрлі саяси көзқарастарды қамти алады, протекционисттік шаралардан бастап нарықты ашу стратегиясына дейін. Саясатшылар өсімге ынталандыру және бәсекеге қолайлы саясат жүргізуде маңызды рөл атқарады. Өнеркәсіптік топтарға қаржылық бақылау жасау жағдайында экономикалық патриотизм ұғымы елдің маңызды экономикалық мүдделерін қорғау құралы ретінде пайда болды; алайда, бұл топтардың өңірлік немесе кейде көпұлттық сипаты белгілі бір мемлекетпен тікелей байланыс орнатуды қиынға соғады. Бұл экономикалық патриотизм қағидатын осы субъектілерге қолдануға тырысқан кезде проблема тудырады. Осыған қарамастан, экономикалық патриотизмге шақырулар елдің экономикалық мүдделеріне төнген қауіп-қатерден туындап отыр. Әсіресе, энергетика саласының сезімталдығы өңірлік деңгейдегі бірлескен іс-қимыл қажеттілігін көрсетті. Ресейдің газ экспортына қатысты мәселелер Еуропаның мүдделері мен осалдықтары ұлттық шекарадан да асып түсетінін еске салады.

Жаңа экономикалық патриотизм

АҚШ өкілі Ро Ханна Американың өндіріс және технология саласындағы көшбасшылығын қалпына келтіру және осы мақсатқа жетуге көмектесетін жұмысшыларды құрметтеу үшін Жаңа экономикалық патриотизм жоспарын ұсынды. Саясат қорғаушысы Роберт С. Хокетт сауда қатынастарын теңгерімдеудің маңыздылығын Жаңа экономикалық патриотизмнің маңызды бөлігі ретінде атап көрсетеді. Ол елге деген мақтаныш оның халқының әлеуетін және шығармашылық күшін тануды қамтитынын атап өтті және барлық азаматтарға тегін немесе қолжетімді білім беру, медициналық көмек, бала күтімі, баспана, азық-түлік және жұмыс және зейнеткерлік өмірде қауіпсіздікті қамтамасыз ететін саясатты қолдады.

Мысалдар

2020 жылғы президенттік сайлау науқаны кезінде АҚШ сенаторы Элизабет Уоррен ұсынған экономикалық патриотизм саясаты мемлекеттік саясаттар мен араласуларды жүзеге асыру арқылы американдық жұмысшыларды қолдауға бағытталған. Бұл жұмыс орындарын құру бағдарламаларын нығайту үшін жаңа мемлекеттік агенттік - Экономикалық даму департаменті құруды қамтиды. Саясатта сондай-ақ экспортты арттыру үшін валюталық құнды басқару, отандық өндіріске жағдай жасай отырып, федералдық ҒЗТК-ға инвестицияларды арттыру, экспортты ынталандыру, федералдық үкіметтің сатып алу қабілетін американдық өнімдер үшін нарық құруға пайдалану және жұмысшыларды оқыту бағдарламаларын қайта құру сияқты шаралар бар. Уорреннің экономикалық патриотизмдегі мақсаты - американдық жұмысшылар мен өнеркәсіптерге жаһандық бәсекеге түсуге ең жақсы мүмкіндік беру, сонымен қатар бәсекелестерді азайтудың орнына, негізінен американдық жұмысшыларға инвестиция салу. Экономикалық патриотизм - Барак Обаманың президент болған кезінде қолдаған тұжырымдамасы. Обаманың айтуынша, оның экономикалық патриотизмі экономиканың өсуі үшін гүлденген орта таптың маңызды екендігі идеясында жатыр. Ол осы мақсатқа жету үшін орта таптың қауіпсіздігін нығайтуға бағытталған бірқатар бастамаларды қамтитын кешенді жоспар жасады. Оның жоспарларының негізгі компоненттеріне корпоративтік салық кодексіне реформа енгізу, шетелге жұмыс орындарын жөнелтетін компаниялар үшін салық шегерімдерін тоқтату, әділетсіз сауда практикасын қабылдау, жұмысшылардың білім алуы мен оқытуына инвестиция салу және инновациялық институттарды құру кірді. Жаңа экономикалық патриотизмнің қорғаушысы ретінде Ханна елдің Қытаймен сауда саясатының сәтсіздігі миллиондаған жақсы жалақылы жұмыс орындарын жоғалтуға әкеліп соқты, қаладағы қара және ауылдық шағын қалалардағы өндірістік жұмысшыларға теңдессіз зиян келтірді деп мәлімдейді. Оның пікірінше, федералды үкімет жеке сектормен серіктес болып, төмен немесе нөлдік пайыздық несиелермен өндірістік аймақтардағы зауыттарды жаңартуды қаржыландыруы керек. Ол жұмысшылардың жаңа ұрпағына инвестиция салуды және жаңа өндіріс процестерінің инновациясын қолдау және өнімділікті арттыру үшін гранттар беруді шақырады. Сонымен қатар, жоспарда әртүрлі агенттік басшыларын, экономистерді, бизнес және білім беру басшыларын біріктіретін Ұлттық экономикалық даму кеңесі құрылады, бұл қамтамасыз ету үшін негізгі компоненттер жеткізу тізбектерінде АҚШ-та немесе серіктестерде жасалады. Ханна бұл жоспар тек жұмыс орындарын құруға ғана емес, сонымен қатар америкалықтардың өңірлерін жаңа ортақ мақсатпен біріктіруге бағытталған деп айтады. Польшалық терезе өндіруші Drutex компаниясы өз өнімдерін бүкіл әлемге таратумен қатар, ғылыми-зерттеу бағдарламаларын құру, IT-шешімдерін әзірлеу және поляк азаматтарын жұмысқа алу арқылы экономикалық патриотизмді көрсетті. Компанияның қызметі Польша экономикасына елеулі пайда әкеледі, басқа да бизнестер мен бүкіл секторларды қолдап, сонымен қатар мемлекеттік бюджетке үлес қосады және поляк брендтерінің жалпы стандартын сақтайды. Украина президенті Владимир Зеленский 2022 жылдың ақпан айында елдің қорғаныс дайындығын жақсартуға қадамдар жасайтынын, бұл экономикалық патриотизмді насихаттауға және отандық өнеркәсіпті нығайтуға бағытталған жаңа шараларды жүзеге асыруды білдіретінін мәлімдеді. Бұл шаралардың ішінде салықтық жеңілдіктер мен өндіріс орындары мен банктерді Украинада қалып, елдің қаржылық өсуіне үлес қосуға ынталандыруға бағытталған ынталандыру бағдарламасы болды.

Тарих

Экономикалық патриотизм термині бұрыннан мемлекет тарапынан ұлттық интервенцияны сипаттау үшін қолданылып келеді. Америка тарихында экономикалық патриотизм деген сөз жаңа, негізінен қарама-қарсы мағынаға ие болды. 1985 жылы бұл терминді Уильям Сафайр Рональд Рейганның президент болған кезінде Стратегиялық қорғаныс бастамасын қорғауда қолданды және оны әскери инвестициялармен мақтаныш ретінде сипаттады. 1992 жылы Массачусетс штатының бұрынғы сенаторы Пол Цонгас американдық өнімдерді сатып алуды қолдап, экономикалық патриотизмді алға тартты. 2012 жылы бұл сөз тіркесі Обаманың сайлау науқаны аясында қайта пайда болды, ол оны орта таптың жұмыс орындарына, білім мен оқытуға, шағын бизнесті дамытуға және инновацияларға бағытталған саясатты насихаттауға қолданды.

Сын

Кейбір сыншылар экономикалық патриотизм протекционисттік саясатты қолдайды деп айтады. Клифф пен Волл экономикалық патриотизмнің даулы тұжырымдама бола алатынын мойындайды, өйткені ол халықаралық сауда мен ынтымақтастыққа зиян келтіретін протекционисттік саясатқа әкелуі мүмкін. Олардың пікірінше, экономикалық патриотизмді жаһандық экономикалық интеграцияның пайдасын мойындаумен теңестіру керек және аймақтық экономикалық мүдделерді, халықаралық ынтымақтастық пен нарықты дамытуды қолдауға бағытталған саясат жасалуы керек. Кевин Д. Уильямсон сияқты американдық консерваторлар экономикалық патриотизм тұжырымдамасын АҚШ-тағы Демократиялық партия көтермелегенін айтты. Оның пікірінше, бұл кітапта маңызды интеллектуалды мазмұн жоқ. Уильямсон демократтар бұл терминді салықтық қолайлы елдерге заңды түрде көшіп бара жатқан компанияларды сынға алу үшін қолданады, ал демократтардың өздері салық кодексіне көшіп бармауға ынталандыру ретінде арнайы үзілістер мен кесулерді енгізгенін ескермейді. Сонымен қатар, ол демократиялық экономика философиясы мен экономикалық ұлтшылдық идеясының арасында ескірген ұқсастықтар бар екенін атап өтті, оның айтуынша, фашистік риторикамен байланысты қиын тарих бар. Оның пікірінше, экономикалық патриотизм - бұл елдің мүддесін қанағаттандыру емес, Обама әкімшілігі мен оның Конгресс одақтастарының мүддесін қанағаттандыру. Француздық бизнес лидерлері үкіметтің экономикалық патриотизм саясатын сынға алды, оны олар әдетте ынтымақтастыққа шақырудың орнына шетелдік инвесторлардың маңызды француз компанияларын сатып алудың қаламаған әрекеттерін болдырмау стратегиясы ретінде түсіндіреді. Олардың пікірінше, бұл саясат протекционисттік және тиімсіз және әлем алдында Францияның беделін бұзды. Бұл саясат үкіметтің PepsiCo компаниясының Danone компаниясын сатып алу туралы айғақтарына қатты жауап бергенінен кейін және Enel компаниясының Suez компаниясын сатып алуға қызығушылығынан кейін, Gaz de France компаниясын Suez компаниясымен біріктіру жоспарларына әкелді. Сол кездегі премьер-министр Доминик де Вильпен бұл саясатты қорғап, барлық үкіметтер өз елдерінің экономикалық мүдделерін қорғау үшін қадамдар жасайды деп мәлімдеді. 2007 жылы Ұлыбританияның жаңа қазына министрі Алистер Дарлинг сол кездегі француз президенті Николя Саркозидің ұлттық өнеркәсіптік чемпиондарды тәрбиелеу саясатын сынға алды, оны ол экономикалық патриотизм деп атады. Дарлинг мұндай саясат табиғатынан протекционисттік болып табылады және еркін саудаға зиян келтіреді деп мәлімдеді. Француздық шенеуніктер өз саясатын қорғап, оның Еуропалық Одақтың бюджеттік мақсаттарына әсері туралы алаңдаушылықты жоққа шығарды. Олар экономикалық патриотизмнің бір бөлігі ретінде енгізілген салықтың төмендеуі Франциядағы бәсекеге қабілеттілікті жақсартуға көмектеседі деп, сонымен бірге олардың еуропалық міндеттемелерін сақтап қалады деп мәлімдеді.