Пенда Меркийский: Король и его эпоха

Кіріспе

Мерсия патшасы шамамен 626 – 655 жылдары өмір сүрді.

Пенда (15 қараша 655 жылы қайтыс болды) – 7 ғасырдағы Мерсия патшасы, қазіргі Мидлендс аймағындағы англосаксон мемлекеті. Көптеген англосаксон патшалықтарында христиандық қалыптасқан кезде, Пенда – пұтқа табынушы болған. 628 жылы Сиренсестер шайқасынан кейін ол Северн аңғарына иелік етті, ал 633 жылы Хатфилд Чейс шайқасында күшті Нортумбрия патшасы Эдвинді жеңуге қатысты. Тоғыз жыл өткен соң, ол Мазерфилд шайқасында Эдвиннің болашақ мұрагері Освальдты жеңіп, өлтірді. Осыдан бастап ол сол кездегі англосаксон билеушілерінің ең қуаттысы болды және англосаксондық гептархияда Мерсияның үстемдігіне негіз салды. Ол бірнеше рет Шығыс Англияны жеңіп, Уэссекс патшасы Ценвалхты үш жылға жер аударды. Сонымен қатар, ол Нортумбрияның бернисиандарына қарсы соғысын жалғастырды. Мазерфилд шайқасынан кейін он үш жыл өткен соң, ол Освальдтың мұрагері және ағасы Освиудан күйреуге ұшырады және Бернисиандарға қарсы соңғы науқан барысында Винваэд шайқасында қаза тапты.

Этимология

Пенда есімінің этимологиясы белгісіз. Мерсиялық Пенда – осы атпен Англо-саксон Англиясының толық просопографиясында тіркелген жалғыз адам. Атаудың этимологиясы жөніндегі ұсыныстар негізінен кельт және германдық тектік шығуларға бөлінеді. Тоғызыншы ғасырдағы "Liber vitae Dunelmensis" еңбегінде Нортумбриялық [рухани] бауырластықтың мүшелерінің есімдері жазылған; бұл тізімде Пенда есімі кездеседі және ол британдық (Уэльс) есім ретінде жіктеледі. Джон Т. Кох: «Пенда және ерте Англия Мерсиясының басқа да патшалық есімдерінің германдық түсіндірмелеріне қарағанда бритондық түсіндірмелері анық байқалады, бірақ олар белгілі уэльс есімдерімен сәйкес келмейді» деп атап өтті. Бұл патшалық есімдерге Пенданың әкесі Пыбба мен ұлы Пеаданың есімдері де кіреді. Пенда мен түрлі британдық ханзадалардың арасындағы тығыз одақ «ұлттық себептің» салдары болуы мүмкін деген болжам бар. Континенттік германдық атаулардың арасында әйел есімі Пента (9 ғасыр) және Penti lingen топонимі бар, бұл жеке есім Пендиге сілтеме жасайды.

Туған жері, билік етудің басталуы және Батыс саксондармен шайқасы

Пенда Мерсияның Пиббаның ұлы болды және ол Иклинг руынан тегін шығарды, оның әулеті Воденге дейін жетеді деп есептеледі. Англо-саксон жылнамасы оның тегін былай көрсетеді: Пенда – Пиббаның ұлы, Пибба – Крайданың ұлы, Крайда – Циневальдтың ұлы, Циневальд – Кнеббаның ұлы, Кнебба – Иселдің ұлы, Исел – Эомердің ұлы, Эомер – Ангельтеоудың ұлы, Ангельтеоу – Оффаның ұлы, Оффа – Вермундтың ұлы, Вермунд – Вихтлагтың ұлы, Вихтлаг – Воденнің ұлы. "Британ тарихы" кітабында Пиббаның 12 ұлы болғаны, соның ішінде Пенда да бар екені айтылады. (Пиббаның осы 12 ұлының көптегені, шындығында, оның әулетінен шыққанмын деп мәлімдеу үшін кейінірек жасалған әрекеттер болуы мүмкін.) Эовадан басқа, шежірелер Пенданың Коенвалх есімді бауыры болғанын көрсетеді, одан кейінірек екі патшаның тегі шыққан деп айтылады, бірақ бұл Вессекстің Ценвалхымен туыстығын білдіруі мүмкін. Пенданың патша болған уақыты мен жағдайлары белгісіз. Беда Мерсия патшасы Керлдің Нортумбрия патшасы Этельфритпен бір уақытта билік еткенін айтады, бұл оқиға 7 ғасырдың басында болған. Пенда Керлдің орнын бірден басып алған-алмағаны белгісіз, сондай-ақ олардың туысқандық байланысы қаншалықты жақын болғаны да белгісіз; 12 ғасырда жазған Генрих Гантингдон Керлдің Пиббаның туысы болғанын мәлімдеді. Сондай-ақ, Керл мен Пенданың династиялық қарсыластар болуы мүмкін. Англо-саксон жылнамасына сәйкес, Пенда 626 жылы патша болды, 30 жыл билік жүргізді және таққа отырғанда 50 жаста болды. Бірақ сол деректе ол 655 жылы қайтыс болғаны айтылған, егер ол билік етуінің отызыншы жылында қайтыс болмаса, бұл оның билікке келуінің бастапқы жылына сәйкес келмейді. Сонымен қатар, тарихшылар Пенданың билікке келгенде 50 жаста болғанына күмән келтіреді, себебі оның балаларының жасы осымен сәйкес келмейді. 80 жастағы Пенданың әлі жас балаларын қалдырғаны туралы идея (Беданың айтуынша, оның ұлы Вулфхер Пенда қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткенде әлі де жасөспірім болған) кеңінен сенімсіз деп есептеледі. Мүмкін, жылнамада Пенда қайтыс болғанда 50 жаста болғаны және 626 жылы шамамен 20 жаста болғаны туралы айтылған. Беда өзінің "Англия халқының тарихы" еңбегінде Пенданы "мерсиялықтардың патшалық әулетінен шыққан ең соғысқа дайын адам" деп сипаттайды және 633 жылы Нортумбрияның Эдвинін жеңілісінен кейін (төменде қараңыз) ол 22 жыл бойы мерсиялықтарды басқарды. 20 ғасырдың белгілі тарихшысы Франк Стентон Беданың сөздері "Пенда мерсиялықтардың патшалық әулетінен шыққан болса да, Эдвин жеңілгеннен кейін ғана олардың патшасы болғанына күмән келтірмейді" деген пікірде болды. "Британ тарихы" Пенданың билік ету мерзімін он жылға дейін шектейді, мүмкін ол Мазерфилд шайқасы кезінде (төменде қараңыз) шамамен 642 жылы билікке келген шығар, бірақ қалыпты хронология бойынша бұл он жылдан астам уақытты құрайды. Егер ол әлі патша болмаған болса, онда оның осы қақтығысқа қатысуы оның сол кезде тәуелсіз соғыс басшысы ретінде күрескенін көрсетеді, Стентон айтқандай, "жерсіз мерсиялық дворян өзінің мүддесі үшін күресіп жатыр". Екінші жағынан, ол сол кезде мерсиялықтардың көптеген билеушілерінің бірі болуы мүмкін, тек олардың территориясының бір бөлігін басқарды. Жылнамада айтылғандай, шайқастан кейін Пенда мен Батыс саксондар "келісімге келді". Бұл келісім Пенданың жеңісін білдірген болуы мүмкін, оған Сиренчестер және төменгі Северн өзені бойындағы аймақтар берілді. Соңында бұл аймақ Хвицке патшалығының құрамына кірді. Осы уақытта Пенданың аймақтағы рөлі мен оның сол жердегі табысы ескеріле отырып, Хвицке патшалығы оның құрылысымен байланысты екені айтылды, бірақ оны растайтын дәлелдер жоқ, бірақ бұл патшалық ғасырдың соңында болғандығы белгілі.

Penda was a son of Pybba of Mercia and said to be an Icling, with a lineage purportedly extending back to Wōden. The Anglo Saxon Chronicle gives his descent as follows:

Penda was Pybba's offspring, Pybba was Cryda's offspring, Cryda Cynewald's offspring, Cynewald Cnebba's offspring, Cnebba Icel's offspring, Icel Eomer's offspring, Eomer Angeltheow's offspring, Angeltheow Offa's offspring, Offa Wermund's offspring, Wermund Wihtlæg's offspring, Wihtlæg Woden's offspring. The Historia Brittonum says that Pybba had 12 sons, including Penda, but that Penda and Eowa of Mercia were those best known to its author. (Many of these 12 sons of Pybba may in fact merely represent later attempts to claim descent from him.) Besides Eowa, the pedigrees also give Penda a brother named Coenwalh from whom two later kings were said to descend, although this may instead represent his brother in law Cenwalh of Wessex. The time at which Penda became king is uncertain, as are the circumstances. Another Mercian king, Cearl, is mentioned by Bede as ruling at the same time as the Northumbrian king Æthelfrith, in the early part of the 7th century. Whether Penda immediately succeeded Cearl is unknown, and it is also unclear whether they were related, and if so how closely; Henry of Huntingdon, writing in the 12th century, claimed that Cearl was a kinsman of Pybba. It is also possible that Cearl and Penda were dynastic rivals. According to the Anglo Saxon Chronicle, Penda became king in 626, ruled for 30 years, and was 50 years old at the time of his accession. since the same source says he died in 655, which would not correspond to the year given for the beginning of his reign unless he died in the thirtieth year of his reign. Furthermore, that Penda was truly 50 years old at the beginning of his reign is generally doubted by historians, mainly because of the ages of his children. The idea that Penda, at about 80 years of age, would have left behind children who were still young (his son Wulfhere was still just a youth three years after Penda's death, according to Bede) has been widely considered implausible. The possibility has been suggested that the Chronicle actually meant to say that Penda was 50 years old at the time of his death, and therefore about 20 in 626. Bede, in his Historia ecclesiastica gentis Anglorum, says of Penda that he was "a most warlike man of the royal race of the Mercians" and that, following Edwin of Northumbria's defeat in 633 (see below), he ruled the Mercians for 22 years with varying fortune. The noted 20th century historian Frank Stenton was of the opinion that the language used by Bede "leaves no doubt that Penda, though descended from the royal family of the Mercians, only became their king after Edwin's defeat". The Historia Brittonum accords Penda a reign of only ten years, perhaps dating it from the time of the Battle of Maserfield (see below) around 642, although according to the generally accepted chronology this would still be more than ten years. If he was not yet king, then his involvement in this conflict might indicate that he was fighting as an independent warlord during this period—as Stenton put it, "a landless noble of the Mercian royal house fighting for his own hand." On the other hand, he might have been one of multiple rulers among the Mercians at the time, ruling only a part of their territory. The Chronicle says that after the battle, Penda and the West Saxons "came to an agreement." It has been speculated that this agreement marked a victory for Penda, ceding to him Cirencester and the areas along the lower River Severn. and the territory eventually became part of the subkingdom of the Hwicce. Given Penda's role in the area at this time and his apparent success there, it has been argued that the subkingdom of the Hwicce was established by him; evidence to support this is lacking, although the subkingdom is known to have existed later in the century.

Кадуоллонмен одақ және Хэтфилд Чейс шайқасы

620-жылдардың соңында немесе 630-жылдардың басында Гвинендтің британдық (уэльстік) патшасы Кадуэллон ап Кадфан, сол кездегі Британияның ең күшті патшасы Нортумбрияның Эдвинімен соғысқа қатысты. Кадуэллон бастапқыда сәтсіздікке ұшырады, бірақ 633 жылдың қазан айында Нортумбриялықтарды жеңу үшін Пендамен одақтасты, Пенда олардың одағындағы кіші серігі саналды. Әрине, Кадуэллон соғысты жалғастырды, бірақ Пенданың одан әрі қатысуы белгісіз. Беда Эдвинді өлтірген язычниктар туралы айтады – бұл, мүмкін, Пенданың басқаратын Мерсиялықтарына сілтеме, бірақ христиандық британдықтарды қысыммен атауға жасалған әзіл болуы да мүмкін. Оқиғаның нақты уақыты белгісіз болса да, Камподонумда шіркеу мен қала өртенді. Пенда, мүмкін, Кадуэллонның Хэвенфилд шайқасында жеңілісіне және өліміне дейін, Хэтфилд Чейстен шамамен бір жыл өткен соң соғыстан шығып кеткен болуы мүмкін, себебі ол бұл шайқаста болған жоқ. Сонымен қатар, Беда Пенданың Дейраның Осрик жеңіліп, қаза тапқан алдыңғы қоршау мен шайқаста болғанын еске алмайды. Пенданың Хэтфилд Чейз шайқасындағы табысы оның Мерсиялықтар арасындағы беделін көтеріп, патша болуына мүмкіндік берді, сондықтан ол Хевэнфилдке дейін соғыстан шығып, Мерсиядағы өзінің билігін бекітуге тырысқан болуы мүмкін. Пенданың Батыс саксондар мен Нортумбриялықтарға қарсы жеңістері туралы айта отырып, Д. П. Кирби Пенданың осы жылдары "әскери ерлігі алдыңғыларынан асып түскен Мерсиялық көшбасшы" ретінде қалыптасқанын жазды. Осуалд билік құрған кезде Пенданың күші оның кейінгі табыстары туралы тарихи білімдердің арқасында шамадан тыс көрсетілген болуы мүмкін деген пікірлер бар. Кирбинің айтуынша, Освальд Эдвиндей жақсы күшті болғанымен, "ол Пендадан Англияның орталық және шығыс бөлігінде күшті қарсылыққа тап болды". Освальд билік құрған кезде Пенда Эдвиннің ұлы Эдфритті өлтіріп, "антқа қиянат жасады". Дегенмен, Пенда Эдфритті өзінің мүддесі үшін өлтірген болуы мүмкін. Пенда Эдфрит өзіне қауіпті болуы мүмкін деп алаңдаған болуы мүмкін, өйткені Эдфрит әкесі мен ағасының өлімі үшін кек алуға тырысуы мүмкін; сонымен қатар, Мерсиялық әулеттер арасындағы бәсекелестік өлтіруге себеп болуы мүмкін, себебі Эдфрит Пенданың алдыңғысы Кэрлдің немересі болған. Бұл шайқастың нақты уақыты белгісіз; ол 635 жылы болған болуы мүмкін, бірақ 640 немесе 641 жылға дейін болғанын көрсететін дәлелдер де бар. Егер бұл шайқас Мазерфилд шайқасынан бұрын болған болса, Пенданың амбициясы мен өркендеген күшінің осындай көрінісі Освальдты Англияның оңтүстігінде Нортумбрияның үстемдігін қамтамасыз ету үшін Пенданы жеңу керек деп сезіндірген болуы мүмкін. Сонымен қатар, Пенданың өлімінен кейін оның ұлы Пеадаға оңтүстік Мерсияны басқаруға рұқсат берілді, ал солтүстік бөлігі тікелей Нортумбрияның бақылауына алынды. Брукс тағы бір мүмкіндік ұсынды: Пенда Хевэнфилдтен кейін бір кезде билігін жоғалтқан болуы мүмкін, ал Эова кем дегенде сол кезеңнің бір бөлігінде Освальдтың одақтасы немесе қуыршағы ретінде Мерсияны билеген болуы мүмкін. Брукс Беданың 22 жыл билік еткен кезінде Пенданың тағдырының өзгеретінін айтқан сөзін келтірді және Пенданың осы уақытта беделі төмендеген болуы мүмкін екенін атап өтті. Осылайша, Хэтфилд пен Мазерфилд арасындағы жылдары Пенда Мерсияда үнемі басым тұлға болмаған болуы мүмкін.

In the late 620s or early 630s, Cadwallon ap Cadfan, the British (Welsh) king of Gwynedd, became involved in a war with Edwin of Northumbria, the most powerful king in Britain at the time. Cadwallon apparently was initially unsuccessful, but he joined with Penda, who is thought to have been the lesser partner in their alliance, to defeat the Northumbrians in October 633 Certainly Cadwallon continued the war, but the extent of Penda's further participation is uncertain. Bede says that the pagans who had slain Edwin—presumably a reference to the Mercians under Penda, although conceivably it could be a derisive misnomer meant to refer to the Christian British—burned a church and town at Campodonum, although the time at which this occurred is uncertain. Penda might have withdrawn from the war at some point before the defeat and death of Cadwallon at the Battle of Heavenfield, about a year after Hatfield Chase, since he was not present at this battle. Furthermore, Bede makes no mention of Penda's presence in the preceding siege and battle in which Osric of Deira was defeated and killed. Penda's successful participation in the battle of Hatfield Chase would have elevated his status among the Mercians and so enabled him to become king, and he might have withdrawn from the war before Heavenfield to secure or consolidate his position in Mercia. Referring to Penda's successes against the West Saxons and the Northumbrians, D. P. Kirby writes of Penda's emergence in these years as "a Mercian leader whose military exploits far transcended those of his obscure predecessors." It has been suggested that Penda's strength during Oswald's reign could be exaggerated by the historical awareness of his later successes. Kirby says that, while Oswald was as powerful as Edwin had been, "he faced a more entrenched challenge in midland and eastern England from Penda". At some point during Oswald's reign, Penda had Edwin's son Eadfrith killed, "contrary to his oath". On the other hand, Penda might have killed Eadfrith for his own reasons. It has been suggested that Penda was concerned that Eadfrith could be a threat to him because Eadfrith might seek vengeance for the deaths of his father and brother; it is also possible that Mercian dynastic rivalry played a part in the killing, since Eadfrith was a grandson of Penda's predecessor Cearl. The time at which the battle occurred is uncertain; it may have been as early as 635, but there is also evidence to suggest it could not have been before 640 or 641. Presuming that this battle took place before the Battle of Maserfield, it may have been that such an expression of Penda's ambition and emerging power made Oswald feel that Penda had to be defeated for Northumbrian dominance of southern England to be secured or consolidated. as well as by the fact that, after Penda's death, his son Peada was allowed to rule southern Mercia while the northern part was placed under direct Northumbrian control. Another possibility was suggested by Brooks: Penda might have lost power at some point after Heavenfield, and Eowa may have actually been ruling the Mercians for at least some of the period as a subject ally or puppet of Oswald. Brooks cited Bede's statement implying that Penda's fortunes were mixed during his 22 years in power and noted the possibility that Penda's fortunes were low at this time. Thus it may be that Penda was not consistently the dominant figure in Mercia during the years between Hatfield and Maserfield.

Мазерфилд пен Винваид арасындағы шайқастар

Мазерфилдтегі жеңіліс Нортумбрияның Батыс Саксонияға ықпалын әлсіреткен болуы керек, ал жаңа Батыс Саксония патшасы Ценевалл, ол әлі де пұтқа табынушы еді, Пенданың әпкесіне үйленген. Бұл оның Кирби «Мерсия орбитасы» деп атаған орбитаның ішінде болғанын білдіреді. Алайда, Ценевалл (Бедеге сәйкес) Пенданың қарындасын басқа әйелге «тастап» бергенде, Пенда 645 жылы Ценеваллді Шығыс Англияға жер аударды, ол билікті қайтадан иеленуге дейін үш жыл болды. Ценеваллдың жер аударылған жылдары Батыс Саксондармен кім билік жүргізгені белгісіз; Кирби кім билік жүргізсе де Пендаға бағынышты болды деген тұжырым жасауға негіз бар деп есептеді. Ол сондай-ақ, Пенда қайтыс болғаннан кейін ғана Ценевалл өзінің патшалығына оралған болуы мүмкін деп болжады. Сондай-ақ, Пенда өзінің ұлы Пеаданы билеуші етіп тағайындаған Орта Англия аймағында Мерсия үстемдігін қамтамасыз ету ниетімен Шығыс Англаларға қарсы соғыс жүргізген болуы мүмкін. Мазерфилдтен кейінгі жылдары Пенда өзінің аумағында Бернициядан Освиуге қарсы деструктивті соғыс жүргізді. Біскуп Айданның өліміне дейін (31 тамыз 651 ж.) Беда Пенданың «нортумбриялықтардың елін қаталдықпен қиратып, қалың жерді қиратқанын» және Бернистің Бамбург қаласын қоршап алғанын айтады. Мерсиялықтар оны басып ала алмаған кезде – «көсіру арқылы немесе ұзақ қоршаумен кіре алмау» – Беде олардың қаланы өртеп жіберуге тырысқанын, бірақ оны қасиетті Эйданның өтінішіне жауап ретінде жіберілген қасиетті жел құтқаратынын айтады: «Міне, Ием, Пенда қандай үлкен жамандық жасайды!» Бұл оқиғадан кейін, Мерсияның әскері қалаға қарсы шабуыл жасап, қаланы басып алуды тоқтатты. Кейінгі уақытта, Айдан қайтыс болғаннан кейін бірнеше жылдан кейін, Беда тағы бір шабуыл туралы жазды. Ол Пенданың Айдан қайтыс болған аймақты қирату үшін әскерді басқарғанын айтады – ол «барлығын от пен семсермен жойды», – бірақ мерсиялықтар Айдан қайтыс болған шіркеуді өртеп жібергенде, ол қайтыс болған кезде сүйенген бағана зақымданбаған еді; бұл керемет деп саналды. 655 жылы Уинваидқа дейін екі жақтың ашық шайқастарында айтылған жоқ (төменде қараңыз), бұл Освиу Пендаға қатысты әлсіздік сезімінен қасақана шайқастан аулақ болған дегенді білдіреді. Бұл сезім діни және әскери тұрғыдан да болуы мүмкін: Н. Дж. Хигхэм Пенданың «құдай қорғаған, жауынгер патша ретінде беделге ие болғанын» жазды, оның жеңістері оның пұтқа табынушы құдайлары христиан құдайынан гөрі соғыста қорғаныш үшін тиімдірек болды деген сенімге әкелген болуы мүмкін. Пеаданың дінге айналуы мен діни қызметкерлерді Орта Англияға енгізуін Пенданың христиандыққа төзімділігінің дәлелі ретінде қарастыруға болады, өйткені ол араласуға тырысқаны туралы дәлелдің жоқтығын ескере отырып. Екінші жағынан, неке мен конверсияны Освиу тарапынан Пенданың есебінен Берництің ықпалын кеңейтудің табысты әрекеті деп қарастыруға болады; Хигам Пеаданың конверсиясын діни құлшыныстан гөрі екі жақта да саяси маневрлер тұрғысынан көрді. Орта Англияны саяси құрылым ретінде Пенда Шығыс Англаларға қарсы жеңістерінен кейін аймақтағы Мерсия билігінің көрінісі ретінде құрған болуы мүмкін. Бұрын бұл аймақта бірнеше шағын халықтар өмір сүрген көрінеді, ал Пенданың Пеаданы қосалқы патша ретінде орнатуы олардың бір билеушіге қарасты алғашқы одағын белгілеген болуы мүмкін. Шропшир мен Херефордширге сәйкес келетін округтер, Мерсияның Уэльске жақын батыс шекарасы бойымен, осы уақытта Мерсияның үстемдігіне түскен болуы мүмкін. Мұнда Магонсатеде Меревалх есімді патша билік құрған; кейінгі ғасырларда Меревалх Пенданың ұлы деп айтылған, бірақ бұл анық емес деп саналады. Мысалы, Стентон Меревалдың Мерсияның қол астында билік жүргізген жергілікті династияның өкілі болғаны ықтимал деп есептеді.

Defeat at Maserfield must have weakened Northumbrian influence over the West Saxons, and the new West Saxon king Cenwealh—who was still pagan at this time—was married to Penda's sister. It may be surmised that this meant he was to some extent within what Kirby called a "Mercian orbit". However, when Cenwealh (according to Bede) "repudiated" Penda's sister in favour of another wife, Penda drove Cenwealh into exile in East Anglia in 645, where he remained for three years before regaining power. Who governed the West Saxons during the years of Cenwealh's exile is unknown; Kirby considered it reasonable to conclude that whoever ruled was subject to Penda. He also suggested that Cenwealh may not have been able to return to his kingdom until after Penda's death. It may also be that Penda made war against the East Angles with the intention of securing Mercian dominance over the area of Middle Anglia, where Penda established his son Peada as ruler. In the years after Maserfield, Penda also destructively waged war against Oswiu of Bernicia on his own territory. At one point before the death of Bishop Aidan (31 August 651), Bede says that Penda "cruelly ravaged the country of the Northumbrians far and near" and besieged the royal Bernician stronghold of Bamburgh. When the Mercians were unable to capture it—"not being able to enter it by force, or by a long siege"—Bede reports that they attempted to set the city ablaze, but that it was saved by a sacred wind supposedly sent in response to a plea from the saintly Aidan: "Behold, Lord, how great mischief Penda does!" The wind is said to have blown the fire back towards the Mercians, deterring them from further attempts to capture the city. At another point, some years after Aidan's death, Bede records another attack. He says that Penda led an army in devastating the area where Aidan died—he "destroyed all he could with fire and sword"—but that when the Mercians burned down the church where Aidan died, the post against which he was leaning at the time of his death was undamaged; this was taken to be a miracle. No open battles are recorded as being fought between the two sides before the Winwaed in 655 (see below), however, and this may mean that Oswiu deliberately avoided battle due to a feeling of weakness relative to Penda. This feeling may have been in religious as well as military terms: N. J. Higham wrote of Penda acquiring "a pre eminent reputation as a god protected, warrior–king", whose victories may have led to a belief that his pagan gods were more effective for protection in war than the Christian God.</blockquote>

Peada's conversion and the introduction of priests into Middle Anglia could be seen as evidence of Penda's tolerance of Christianity, given the absence of evidence that he sought to interfere. On the other hand, an interpretation is also possible whereby the marriage and conversion could be seen as corresponding to a successful attempt on Oswiu's part to expand Bernician influence at Penda's expense; Higham saw Peada's conversion more in terms of political manoeuvring on both sides than religious zeal. Middle Anglia as a political entity may have been created by Penda as an expression of Mercian power in the area following his victories over the East Angles. Previously there seem to have been a number of small peoples inhabiting the region, and Penda's establishment of Peada as a subking there may have marked their initial union under one ruler. The districts corresponding to Shropshire and Herefordshire, along Mercia's western frontier near Wales, probably also fell under Mercian domination at this time. Here a king called Merewalh ruled over the Magonsaete; in later centuries it was said that Merewalh was a son of Penda, but this is considered uncertain. Stenton, for example, considered it likely that Merewalh was a representative of a local dynasty that continued to rule under Mercian domination.

Кейінгі әсері және тарихи бағалау

Винваэд шайқасындағы жеңілістен кейін Освиу Мерсияны қысқа мерзімге бағындырып, Пенданың ұлы Пеадаға оның оңтүстік бөлігін билеуге рұхсат берді. Пенданың тағы екі ұлы, Вулфхер мен Этельред, 650-ші жылдардың соңында Нортумбрия билігі құлатылғаннан кейін Мерсияны кезекпен басқарды. Пенданың ұрпақтарының билеу кезеңі оның немересі Сеолредтің 716 жылы қайтыс болуымен аяқталды, содан кейін билік 8-ғасырдың көп бөлігінде Эованың ұрпақтарына көшті. Пенда билігінің маңыздылығы – оның алдыңғылары тұсында көлеңкеде қалған Мерсияның тарих аренасына шығуында, мерсиялықтардың айналасындағы халықтарға қатысты күшінің артуында және олар туралы біздің тарихи біліміміздің кеңеюінде. Пенда билігі туралы түсінігіміз әлі де толық емес, тіпті оның аса маңызды және шешуші шайқастары да тарихи дүмпулерге толы. Дегенмен, алғаш рет мерсиялықтарға қатысты маңызды оқиғалардың жалпы суретін шығару мүмкін болды. Сонымен қатар, Пенда Мерсия мемлекетінің дамуына зор үлес қосты; оның билігі «Мерсияның консолидациясы мен кеңеюіне шешуші болды» делінеді. Пенда – ағылшын-саксондықтардың соңғы ұлы, ескі дінді ұстанған соғыс батыры. Хигам «оның құлауы ағылшын пұтқа табынушылығының саяси идеологиясы мен қоғамдық діні үшін соңғы қағыс болды» деп жазды. Пенда туралы кейінірек жазған христиандар үшін, оның соғыстарының діни контексі – басты тақырып. Мысалы, Historia Brittonum еңбегінде Пенда Мазерфилд шайқасында «шайтандық күштердің көмегімен» жеңіске жеткені айтылады. Пенданы қорытындылап айтқанда, автор былай деп жазды: Ол герман сагаларында ең жоғары құрметке ие болған ұлы жауынгер патша; көптеген ханзадалардың билеушісі және табысы мен жомарттығымен оның қызметіне тартылған үлкен жасақтың басшысы. Оның басқа патшалармен қарым-қатынасы туралы көптеген әңгімелер айтылған болуы мүмкін, бірақ олардың ешқайсысы бізге жеткен жоқ; оның соғыстарын тек оның жауларының тұрғысынан ғана сипаттауға болады.

With the defeat at the Winwaed, Oswiu came to briefly dominate Mercia, permitting Penda's son Peada to rule its southern portion. Two of Penda's other sons, Wulfhere and Æthelred, later ruled Mercia in succession after the overthrow of Northumbrian control in the late 650s. The period of rule by Penda's descendants came to an end with his grandson Ceolred's death in 716, after which power passed to descendants of Eowa for most of the remainder of the 8th century. Penda's reign is significant in that it marks an emergence from the obscurity of Mercia during the time of his predecessors, both in terms of the power of the Mercians relative to the surrounding peoples and in terms of our historical awareness of them. While our understanding of Penda's reign is quite unclear, and even the very notable and decisive battles he fought are surrounded by historical confusion, for the first time a general outline of important events regarding the Mercians becomes realistically possible. Furthermore, Penda was certainly of great importance to the development of the Mercian kingdom; it has been said that his reign was "crucial to the consolidation and expansion of Mercia". Penda was the last great pagan warrior king among the Anglo Saxons. Higham wrote that "his destruction sounded the death knell of English paganism as a political ideology and public religion." From the perspective of the Christians who later wrote about Penda, the important theme that dominates their descriptions is the religious context of his wars—for instance, the Historia Brittonum says that Penda prevailed at Maserfield through "diabolical agency" In summarising Penda, he wrote the following:

He was himself a great fighting king of the kind most honoured in Germanic saga; the lord of many princes, and the leader of a vast retinue attracted to his service by his success and generosity. Many stories must have been told about his dealings with other kings, but none of them have survived; his wars can only be described from the standpoint of his enemies