Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1512 жылғы Кембре лигасы соғысы кезінде болған теңіз шайқасы Сен-Матье теңіз шайқасы 1512 жылы 10 тамызда Кембре лигасы соғысы кезінде, Брест маңындағы, Франция, сэр Эдвард Говард басқарған 25 кемеден тұратын ағылшын флоты мен Рене де Клермонт басқарған 22 кемеден тұратын франко-бретон флоты арасында болды. Бұл порт арқылы қару-жарақтарды пайдаланған кемелердің арасындағы алғашқы шайқас болуы мүмкін, бірақ бұл шайқаста кішігірім рөл атқарды. Бұл король Генрих VIII Тюдор флотының Солент шайқасымен бірге жүргізген екі толыққанды теңіз шайқастарының бірі болды. Соғыс кезінде әр флоттың ең үлкен және ең күшті кемісі - Регент және Мари ла Корделиер (немесе жай ғана Корделиер) соңғысының бортындағы үлкен жарылыста жойылды.
1512 naval battle during the War of the League of Cambrai
The naval Battle of Saint Mathieu took place on 10 August 1512 during the War of the League of Cambrai, near Brest, France, between an English fleet of 25 ships commanded by Sir Edward Howard and a Franco Breton fleet of 22 ships commanded by René de Clermont. It is possibly the first battle between ships using cannon through ports, although this played a minor role in the fighting. This was one of only two full fledged naval battles fought by King Henry VIII's Tudor navy, along with the later Battle of the Solent. During the battle, each navy's largest and most powerful ship — the Regent and the Marie la Cordelière (or simply Cordelière) – were destroyed in a large explosion aboard the latter.
Өмірбаян
Кембре Лигасы соғысы, кейде Киелі Лига соғысы деп аталса да (бірнеше баламалы атаулардың арасында), негізінен итальян соғысы болғанмен, Батыс Еуропадағы барлық маңызды державалар бір уақытта немесе басқа уақытта, соның ішінде Франция, Англия және Бретань. Соңғысы Франциядан іс жүзінде тәуелсіз болды, бірақ Бретань герцогтары француз короліне вассал болды. 1512 жылы сәуірде Франциямен соғыс басталғанда, Англияның Эдвард Говард король Генрих VIII Брест пен Темза сағасы арасындағы теңізді бақылау үшін жіберген флоттың адмиралы болып тағайындалды. Хауард француз жүгін тасымалдаймыз деген сылтаумен әртүрлі ұлт кемелерін басып алды. Маусымның басында ол Генрих Гвиеннаны қайтарып алу үмітімен Дорсеттің 2-маркизі Томас Грейдің қолбасшылығымен Францияға жіберген әскерді Бретаньге ертіп барды. Кейін Говард Бретон жағалауындағы Ле Конке мен Крозонға шабуыл жасады. Маусым мен шілде айларында Говард ағылшын арнасын тиімді бақылап, 60-тан астам кемені басып алды. Тамыз айына қарай француздар Бретта флотилиясын жинады; Говард оларға шабуыл жасауға қозғалды.
Although the War of the League of Cambrai, sometimes known as the War of the Holy League (among several alternative names), was largely an Italian war, nearly every significant power in Western Europe participated at one point or another, including France, England, and Brittany. The latter was de facto independent of France, although the Dukes of Brittany were vassals to the French King. When war with France broke out in April 1512, England's Edward Howard was appointed admiral of a fleet sent by King Henry VIII to control the sea between Brest and the Thames estuary. Howard seized vessels of various nationalities on the pretext that they were carrying French cargoes. At the beginning of June, he escorted to Brittany an army which Henry sent to France under the command of Thomas Grey, 2nd Marquess of Dorset, with the hope of recovering Guyenne. Howard then raided Le Conquet and Crozon on the Breton coast. During June and July, Howard effectively controlled the English Channel and is said to have captured more than 60 vessels. By August, a French Breton fleet had assembled at Brest; Howard moved to attack them.
Шайқас
Франко-бретондықтардың маневрлері туралы жақсы хабардар болған ағылшындықтар оларды зәкірде таңғалдырды. Француздар мен бретондықтар өздерінің кемелерін кемеден жоғары тұрған флотамен қарсы алуға дайын болмағандықтан, зәкірлі арқандарды кесіп, желкендерін жайып тастады. Регентке қарай жүзіп кетті, Суверен мен Мэри Джеймс Регентті құтқару үшін асығып, Корделиерді қоршады, ал Мэри Розаның жоғары оттары Петит Луизаны қатты зақымдады, ол кері шегінуге мәжбүр болды. Келесі екі күн ішінде француз флоты Брест қаласында болған кезде ағылшын флоты отыз екі француз кемесін тұтқындады немесе жойды және Англияға оралғанға дейін құнды француз зәкірлерін қайтарып алды. Осы ұрыстың нәтижесінде сэр Эдвард Говардты Генрих VIII Лорд-Адмирал етіп тағайындады.
Well informed about the Franco Breton manoeuvres, the English surprised them at anchor. Unprepared and confronted by a superior fleet, all the French and Breton ships cut their anchor cables and spread their sails. – sailed towards the Regent, The Sovereign and the Mary James rushed to rescue the Regent and surrounded the Cordelière, while the superior fire of the Mary Rose badly damaged the Petite Louise which was forced to retreat. Over the next two days, with the French fleet in Brest, the English fleet captured or destroyed thirty two French vessels and recovered the valuable French anchors before returning to England. As a result of the engagement Sir Edward Howard was made Lord High Admiral by Henry VIII.
Бретон мәдениетіндегі рөлі
Бриттани мен Франция сол кезде де-факто бөлек мемлекеттер болған, бірақ герцогиня Анна Франция королі Людовик XII-нің вассалы болған, ол да жақында үйленген. Француз және бретон флоттарының бірігуі екі ел арасындағы соңғы шайқас болған Сент-Обин-ду-Кормиер шайқасынан (1488) жиырма төрт жыл өткеннен кейін екі ел бірге соғысқан алғашқы маңызды әскери іс-қимыл болды. Осылайша ол Бретань мен Франция арасындағы бірліктің символына айналды. Бреттондық "Мари ла Корделье" кемесінің жойылуы тез арада атақ-даңққа ие болды. Француз ақындары Хумберт де Монморет пен Жермен де Бри екеуі де бұл туралы өлеңдер жазды. Соңғы шығарма Герве де Портзмогердің өлімі туралы тым асыра айтылған батырлық нұсқасын ұсынды, бұл Томас Мордың сатирикалық жауабын туғызды, бұл Мор мен де Бри арасындағы әдеби шайқасқа әкелді. Де Порцмогердің 10 тамыздағы Сент-Лоуренс күні өлімі кейіннен өзін құрбандыққа шалудың қаһармандығы ретінде суреттелді. Ол "Біз отпен қаза болған Сент-Лорантты тойлаймыз!" деп айтқан. ("Біз отпен қаза болған Сент-Лоуренстің мейрамын тойлаймыз") оны тұтқындаудан аулақ болу үшін кемені жарылтудан бұрын. Шын мәнінде, жарылыс қасақана болғанға ешқандай дәлел жоқ және ертедегі әдеби деректерде мұндай мәлімдемелер жоқ. Бұл нұсқаны бретондық ақын Теодор Ботрель еске алды. Осыған ұқсас нұсқаны Алан Саймон "Анна де Бретанье" фильміндегі "Мари ла Корделиер" әнінде (2008) бейнелейді. 2018 жылы француз үкіметі "Корделье" және "Регент" атты суға батқан әскери кемелердің апаттарын іздестірді.
Brittany and France were still de facto separate states at the time, although the Duchess Anne was a vassal of King Louis XII of France, who she had also recently married. The combination of the French and Breton fleets was thus the first significant military action in which the two countries fought together, twenty four years after the Battle of Saint Aubin du Cormier (1488), the last battle between them. It thus became symbolic within Brittany of the unity between Brittany and France. The destruction of the Breton ship Marie la Cordelière quickly became famous. French poets Humbert de Montmoret and Germain de Brie both wrote poems about it. The latter work presented such an exaggeratedly heroic version of the death of Hervé de Portzmoguer, that it occasioned a satirical response from Thomas More, leading to a literary battle between More and de Brie. The death of de Portzmoguer, on the day of Saint Lawrence (10 August), was later portrayed as a deliberate act of self sacrificing heroism. He is supposed to have said «Nous allons fêter saint Laurent qui périt par le feu!». ("we will celebrate the feast of Saint Lawrence, who died by fire") before blowing up the ship to avoid its capture. In fact, there is no evidence that the explosion was intentional and early literary accounts make no such claims. This version was commemorated by the Breton poet Théodore Botrel. A similar version is portrayed by Alan Simon in the song Marie la Cordelière from Anne de Bretagne (2008). In 2018, the French government was searching for the wrecks of the sunken warships Cordelière and Regent.