Кіріспе
Балық аулау Мальдив аралдарындағы екінші маңызды сектор болып табылады. 1989 жылы үкімет жүргізген экономикалық реформа бағдарламасы импорт квоталарын жойды және жеке секторға экспорттың бір бөлігін ашты. Содан кейін, шетелдік инвестицияларды көбейту үшін ережелер жеңілдетілді. Ауыл шаруашылығы мен өңдеу өнеркәсібі экономикада шағын рөл атқарады, себебі өңделетін жердің аздығы және отандық еңбек күшінің жетіспеуі оларды шектейді. Көбінесе негізгі азық-түлік тауарлары импортталады. Мальдив аралдарындағы өнеркәсіп негізінен киім-кешек өндірісі, қайық жасау және қолөнерден тұрады. Ол ЖІӨ-нің шамамен 18% құрайды. Мальдив билігі төмен жатқан елде эрозияның және әлемдік жылынудың салдарынан туындайтын қауіптерге алаңдаушылық білдіреді. Мальдив аралдарындағы 1190 аралдың тек 198-і ғана тұрғын халыққа ие. Халық ел бойынша шашырап орналасқан, ең көп шоғырланған жері – астанасы Мале аралы. Маледегі үй шаруашылықтары ауыз судың және өңделетін жердің жетіспеуімен, сондай-ақ тығыздықтың күшеюімен байланысты мәселелерге тап болады. Мальдив аралдарындағы инфрақұрылымның дамуы көбінесе туризм индустриясына және оны толықтыратын үшінші секторларға – көлік, тарату, жылжымайтын мүлік, құрылыс және мемлекеттік басқаруға байланысты. Туризм индустриясынан түсетін салықтар инфрақұрылымды жақсартуға жұмсалды және ауыл шаруашылығы саласындағы технологияны дамытуға пайдаланылды.
Fishing is the second leading sector in the Maldives. The economic reform program by the government in 1989 lifted import quotas and opened some exports to the private sector. Subsequently, it has liberalized regulations to allow more foreign investment. Agriculture and manufacturing play a minor role in the economy, constrained by the limited availability of cultivable land and shortage of domestic labour. Most staple foods are imported. Industry in the Maldives consists mainly of garment production, boat building, and handicrafts. It accounts for around 18% of GDP. Maldivian authorities are concerned about the impact of erosion and possible global warming in the low lying country. Among the 1,190 islands in the Maldives, only 198 are inhabited. The population is scattered throughout the country, and the greatest concentration is on the capital island, Malé. Limitations on potable water and arable land, plus the added difficulty of congestion are some of the problems faced by households in Malé. Development of the infrastructure in the Maldives is mainly dependent on the tourism industry and its complementary tertiary sectors, transport, distribution, real estate, construction, and government. Taxes on the tourist industry have been plowed into infrastructure and it is used to improve technology in the agricultural sector.
Макроэкономикалық даму
Бұл Мальдивтің нарықтық бағалар бойынша жалпы ішкі өнімінің (ЖІӨ) трендінің диаграммасы, Халықаралық валюта қоры миллион руфиямен бағаланған.
The Maldives has experienced relatively low inflation throughout the recent years. Real GDP growth averaged about 10% in the 1980s. It expanded by an exceptional 16.2% in 1990, declined to 4% in 1993, and, over the 1995–2004 decade, real GDP growth averaged just over 7.5% per year. In 2005, as a result of the tsunami, the GDP contracted by about 5.5%; however, the economy rebounded in 2006 with a 13% increase. The following table shows the main economic indicators in 1980–2020. Year198019851990199520002005201020152020GDP in $(PPP)0.24 bn.0.51 bn.0.80 bn.1.24 bn.2.01 bn.2.86 bn.4.65 bn.7.63 bn.7.27 bn. GDP per capita in $(PPP)1,5992,7913,7685,0907,4449,73214,52821,93119,222Inflation(in Percent Change)27.9 % 9.16 %15.5 %5.49 %−1.18 %2.46 %6.15 %1.37 % 1.59 %Government debt(Percentage of GDP) 39 %43 %53 %55 %146 %
| Жыл | Жалпы ішкі өнім | АҚШ долларымен айырбас бағамы | Жан басына шаққандағы табыс (АҚШ-тың %-ы ретінде) |
|---|---|---|---|
| 1980 | 440 | 7,58 руфия | 3,11 |
| 1985 | 885 | 7,08 руфия | 3,85 |
| 1990 | 2 054 | 9,55 руфия | 4,34 |
| 1995 | 4 696 | 11,76 руфия | 6,29 |
| 2000 | 7 348 | 11,77 руфия | 6,77 |
| 2005 | 10 458 | 12,80 руфия | 5,33 |
| 2011 | 10 458 | 15,40 руфия | 7,43 |
The Maldives has experienced relatively low inflation throughout the recent years. Real GDP growth averaged about 10% in the 1980s. It expanded by an exceptional 16.2% in 1990, declined to 4% in 1993, and, over the 1995–2004 decade, real GDP growth averaged just over 7.5% per year. In 2005, as a result of the tsunami, the GDP contracted by about 5.5%; however, the economy rebounded in 2006 with a 13% increase. The following table shows the main economic indicators in 1980–2020. Year198019851990199520002005201020152020GDP in $(PPP)0.24 bn.0.51 bn.0.80 bn.1.24 bn.2.01 bn.2.86 bn.4.65 bn.7.63 bn.7.27 bn. GDP per capita in $(PPP)1,5992,7913,7685,0907,4449,73214,52821,93119,222Inflation(in Percent Change)27.9 % 9.16 %15.5 %5.49 %−1.18 %2.46 %6.15 %1.37 % 1.59 %Government debt(Percentage of GDP) 39 %43 %53 %55 %146 %
Мальдивтер соңғы жылдары салыстырмалы түрде төмен инфляцияны бастан кешірді. 1980-жылдары нақты ЖІӨ өсімі орташа есеппен 10%-ға жуық болды. 1990 жылы ол ерекше 16,2%-ға өсті, 1993 жылы 4%-ға дейін төмендеді, ал 1995–2004 жылдар аралығында нақты ЖІӨ-нің өсуі жылына орташа есеппен 7,5%-дан сәл жоғары болды. 2005 жылы цунами салдарынан ЖІӨ шамамен 5,5%-ға қысқарды; алайда 2006 жылы экономика 13%-ға өсті. Төмендегі кестеде 1980–2020 жылдардағы негізгі экономикалық көрсеткіштер көрсетілген.
The Maldives has experienced relatively low inflation throughout the recent years. Real GDP growth averaged about 10% in the 1980s. It expanded by an exceptional 16.2% in 1990, declined to 4% in 1993, and, over the 1995–2004 decade, real GDP growth averaged just over 7.5% per year. In 2005, as a result of the tsunami, the GDP contracted by about 5.5%; however, the economy rebounded in 2006 with a 13% increase. The following table shows the main economic indicators in 1980–2020. Year198019851990199520002005201020152020GDP in $(PPP)0.24 bn.0.51 bn.0.80 bn.1.24 bn.2.01 bn.2.86 bn.4.65 bn.7.63 bn.7.27 bn. GDP per capita in $(PPP)1,5992,7913,7685,0907,4449,73214,52821,93119,222Inflation(in Percent Change)27.9 % 9.16 %15.5 %5.49 %−1.18 %2.46 %6.15 %1.37 % 1.59 %Government debt(Percentage of GDP) 39 %43 %53 %55 %146 %
| Жыл | 1980 | 1985 | 1990 | 1995 | 2000 | 2005 | 2010 | 2015 | 2020 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ЖІӨ (PPP бойынша, млрд. доллар) | 0,24 | 0,51 | 0,80 | 1,24 | 2,01 | 2,86 | 4,65 | 7,63 | 7,27 |
| Жан басына шаққандағы ЖІӨ (PPP бойынша, доллар) | 1 599 | 2 791 | 3 768 | 5 090 | 7 444 | 9 732 | 14 528 | 21 931 | 19 222 |
| Инфляция (пайыздық өзгеріс) | 27,9 % | 9,16 % | 15,5 % | 5,49 % | −1,18 % | 2,46 % | 6,15 % | 1,37 % | 1,59 % |
| Мемлекеттік қарыз (ЖІӨ-нің пайызы) | 39 % | 43 % | 53 % | 55 % | 146 % | | | | |
The Maldives has experienced relatively low inflation throughout the recent years. Real GDP growth averaged about 10% in the 1980s. It expanded by an exceptional 16.2% in 1990, declined to 4% in 1993, and, over the 1995–2004 decade, real GDP growth averaged just over 7.5% per year. In 2005, as a result of the tsunami, the GDP contracted by about 5.5%; however, the economy rebounded in 2006 with a 13% increase. The following table shows the main economic indicators in 1980–2020. Year198019851990199520002005201020152020GDP in $(PPP)0.24 bn.0.51 bn.0.80 bn.1.24 bn.2.01 bn.2.86 bn.4.65 bn.7.63 bn.7.27 bn. GDP per capita in $(PPP)1,5992,7913,7685,0907,4449,73214,52821,93119,222Inflation(in Percent Change)27.9 % 9.16 %15.5 %5.49 %−1.18 %2.46 %6.15 %1.37 % 1.59 %Government debt(Percentage of GDP) 39 %43 %53 %55 %146 %
Өнеркәсіп
Өнеркәсіптік сектор жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) шамамен 7% ғана құрайды. Дәстүрлі өнеркәсіп кеме жасау және қолөнерден тұрады, ал қазіргі заманғы өнеркәсіп немесе заманауи өнеркәсіп бірнеше тунец консервілеу зауыттарымен, бес киім фабрикасымен, бір бөтелкелеу зауытымен және астанада ПВХ құбырлар, сабын, жиһаз және азық-түлік өнімдерін шығаратын бірнеше кәсіпорынмен шектеледі. Мальдив аралдарында патенттік заңдар жоқ.
Қаржылық
Малдиваның шағын қаржы секторында банктік индустрия басымдық құқыққа ие. Елдегі жеті банк Мальдив ақша-кредиттік органымен реттеледі. Мальдивтерде табыс, сату, мүлік және капиталдан түскен пайдадан салық алынбайды, бұл әлемдегі ең қарапайым салық кодексі деп есептеледі. Салық әділетділігі желісі Мальдивтерге 2011 жылғы Қаржылық құпиялылық индексі бойынша 92 ұпай берді – бұл көрсеткіш бойынша белсенді түрде бағаланған елдердің арасындағы ең жоғары көрсеткіш. Дегенмен, Мальдивтердің нарықтағы үлесінің шағын болуы оны жалпы салмақты тізімдердің төменгі жағына орналастырды. Бейжіңнің геосаяси мақсаттарға қол жеткізу үшін экономикалық ықпалын пайдалану тенденциясы байқалады. Бұл үрдіс Үнді мұхитындағы Мальдивтер және Шри-Ланка сияқты шағын арал мемлекеттерімен ғана шектелмейді, сонымен қатар Үнді-Тынық мұхитының кеңірек аймағына, соның ішінде үлкен және дамыған экономикасы бар елдерге де таралады. Мальдив үкіметі Қытаймен қарыздық тұзаққа түсіп қалу мүмкіндігіне байланысты алаңдаушылықтарымен күресіп жатыр.
Теңіз қатынасы
1990 жылдардың басынан бастап Мале порты Азия даму банкінен инфрақұрылымды жаңартуға бөлінген 10 миллион фунт стерлингтен астам несие алды. АДБ мәлімдемесіне сәйкес, 1991 жылдан 2011 жылға дейін берілген несиелердің арқасында порттың жылдық жүк айналымы 273 мың тоннаны құрады. 2011 жылға қарай бұл көрсеткіш 1 миллион тоннаға жетті. АДБ сонымен қатар порт қызметкерлерінің біліктілігін арттыру үшін оқыту курстарын ұйымдастырды. АДБ және Мальдив Республикасы үкіметінің бірлескен баяндамасында кемелердің айналым уақыты туралы былай делінген: "1991 жылы шамамен 10 күнге созған процесс 1997 жылы 3,8 күнге, ал 2014 жылы 2,6 күнге дейін қысқартылды".
Қоршаған ортаны қорғау
Коралл рифтері мен теңіз жануарларына қатысты алаңдаушылық артуда, себебі олар құрылыс және әшекей бұйымдар жасау үшін қолданылады, сондай-ақ құм қазу, қатты қалдықтармен ластану және кемелерден мұнай төгілуі салдарынан. Құм мен кораллды өндіру бір кезде бірнеше маңызды аралдарды қорғаған табиғи коралл рифтерін жойды, осылайша оларды теңіздің эрозиялық әсеріне осал қылды. Жылудан үлкен коралл ошақтарының жойылуы да алаңдатады. 1987 жылғы сәуірде Мальдив аралдарында су тасқыны болды, ол Мале және жақын аралдардың көп бөлігін су басты, бұл Мальдив үкіметін жаһандық климат өзгерулеріне қатысты мәселелерге назар аударуға итермеледі. 2003 жылы INQUA жүргізген зерттеулер Мальдивтердегі теңіз деңгейінің 1970-ші жылдары төмендегенін көрсетті және келесі ғасырда оның көп өзгермейтінін болжады. Аралдағы акула аулау практикасы да алаңдау тудырады. Акула аулау заңмен тыйым салынған, бірақ бұл заңдар орындалмайды. Акулалардың саны соңғы жылдары күрт азайды. Сонымен қатар, Солтүстік Үнді мұхитындағы атмосферадағы Азиялық қоңыр бұлт та алаңдатады. Зерттеулер көрсеткендей, бұл бұлт күн сәулесінің азаюына және қышқыл жаңбырдың көбеюіне себеп болады.
Энергия
Мальдивтерде электр энергиясы бұрын тек дизель генераторлары арқылы өндірілсе, қазір отынның қымбаттылығын азайту мақсатында күн энергиясы кеңінен қолданылуда. Дхиддхоуфинолу аралындағы курорт әлемдегі ең ірі мұхит үстіндегі күн электр станциясына ие, оның қуаты 678 кВт құрайды, бұл шың сұранысты қамтамасыз етуге жеткілікті. Елдің Қоршаған орта министрлігі импорттық дизельге берілетін субсидияларды азайту және төмен көміртектік энергияға тәуелділікті арттыру үшін шеткі аралдарда күн энергиясы, аккумуляторлар және дизельдік гибридтік жүйелерді енгізді.
Кедейлік, табыс және гендерлік теңсіздік
2011 жылы Малдивтер мыңжылдық даму мақсатына қол жеткізіп, кедейлік шегінен төмен өмір сүретін халықтың үлесін 1%-ға дейін төмендетті. Аштық толыққандай жойылды, ЖИТС-тің таралу деңгейі төмендеді және безгек ауруы құрылыстан шығарылды. Осы жетістіктерге және экономикалық өсімге қарамастан, даму мәселелері сақталып тұр. Атап айтқанда, ел табыс және гендерлік теңсіздіктерді шешу қажеттігімен жүздесіп отыр. Малдивтердегі даму көбінесе астанасы Маледе жүзеге асты; астанадан тыс аралдарда әлі де жоғары кедейлік қаупі, жан басына шаққандағы табыстың төмендігі, жұмыссыздық деңгейінің жоғары болуы және әлеуметтік қызметтерге қолжетімділіктің шектеулі болуы байқалады.
Кедейлік пен табыстың теңсіздігі
Малдивалықтардың кедейлікке түсуіне немесе одан шыға алмауына себеп болған факторлар: жер мен судың аздығы, атоллдардағы ауыл шаруашылығының жетілмегендігі және қолдау көрсету қызметтерінің жоқтығы осы аймақтарда өндірістің және табыстың төмендеуіне әкеп соқты. 2011 жылы Президент Нашид: "Елдің дамуы үшін ең маңызды нәрсе – оның халқы, ал әйелдер кез келген елде халықтың жартысын құрайтындықтан, олардың толыққанды қатысуы даму қарқынын күшейтуі сөзсіз" деді.