Кіріспе

Вандалдардың жойылып кеткен герман тілі – вандалдардың шамамен 3-6 ғасырларда сөйлеген ежелгі герман тілі. Ол, мүмкін, гот тілімен тығыз байланысты болғандықтан, дәстүрлі түрде шығыс герман тіліне жатқызылады. Оның жазба мұралары өте аз, себебі вандалдардың үнемі көшіп-қонуы және жазуды кеш қабылдауы себеп болды. Вандал тілінде сөйленген кезеңдегі барлық қазіргі дереккөздер прототарихи кезеңге жатады.

Жіктеу

Вандаль тілі дәстүрлі түрде шығыс герман тілі ретінде жіктеледі, немесе вандалдардың тілі шындығында гот тілі болған, олар ертеде бөлінісіп кеткен екі түрлі тіл болғандықтан, олардың ортақ шығыс германдық түбірі болмаған.

Тарих

Өз мифологияларына сәйкес, готтар бастапқыда Скандинавиядан шыққан. Сондықтан гот және, демек, вандал тілдерінің Скандинавиядан келгені немесе келмегені күмәндануда. Тіл біліміндегі дәлелдер солтүстік герман тілінің гот немесе вандал тілімен ешқандай нақты байланысы жоқ екенін көрсетеді. Дегенмен, готтар мен вандалдардың Скандинавиядан оңтүстікке қарай көшіп, олардың тілдері протогерман тілінен айырыла бастауы мүмкін. Вандал тілі Византияның жаулап алу кезінде әлі де қолданыста болған деп есептеледі. Бұл тіл ғасыр соңына дейін жоғалып кеткен болуы мүмкін.

Куәлік

Вандаль тілі туралы белгілі бір фразалар мен вандальдық текті жеке есімдердің аз ғана саны ғана белгілі, олар негізінен құжаттар мен монеталардан мәлім. Вандальдық есімдердің көпшілігі латын немесе грек тілінде сөйлейтін адамдармен жазылған, олар дыбыстарды дұрыс түсінбеуі немесе есімдерді өз ана тіліндегі кең таралған есімдермен шатастыруы мүмкін. Андалусия аймақтық атауының вандальдық тілден шыққандығы туралы дәстүрлі пікір бар, бірақ бұл мәселе даулы. Умайядтардың Испанияны басып алуынан кейін, 8-шы ғасырдан 15-шы ғасырдың соңына дейін аймақ Аль-Андалус деп аталды. Вандалдар мемлекетінен алынған бір жазуда, христиандық дұға «Кириэ элеисон» вандаль тілінде «italic=no» («Рақым ет, Тәңір!») деп берілген. Сол тіркес Псевдо-Августинның «Collatio Beati Augustini cum Pascentio ariano 15» еңбегінде де кездеседі: «italic=no». Бұл сөйлем, шындығында, гот тілінде болуы мүмкін, себебі вандалдар гот тілін діни рәсімдерде қолданған болуы мүмкін. Латын антологиясындағы «De conviviis barbaris» эпиграммасында, Солтүстік Африкадан шыққан және мерзімі даулы фрагмент герман тілінде сақталған, кейбір авторлар оны вандаль тілі деп санайды, бірақ фрагменттің өзі тілді «гот» деп атайды. Мұның себебі екі тілдің де шығыс герман тілдеріне жататындығы және тығыз байланысты болуы мүмкін; ғалымдар осы контексте Прокопийдің готтарды, вандалдарды, вестготтарды және гепидтерді «гот ұлттары» деп атағанын және олардың «барлығы арийлік сенімде және гот деп аталатын бір тілде сөйлейтінін» айтады. Фрагментте былай делінген:

Басқа сақталған вандаль сөздері – Баудус, «шебер» және Вандалирис, «Вандалдардың патшасы».

Фоналогия

Вандал тілінің фонетикалық ерекшеліктері гот тілінің ерекшеліктеріне ұқсас.

Сөздік

Төмендегі кестелерде вандал тілінен сақталған әр түрлі сөздер, тіркестер мен формалар көрсетілген, олар атауларда және түрлі латын мәтіндерінде кездеседі. Бұл мысалдардың көпшілігі француз тілінен алынған.