Кіріспе

Көшіру шарасы – бұл халықаралық заңдарды бұзған басқа бір тәуелсіз мемлекетті жазалау мақсатымен халықаралық заңдарды шектеулі және сақтықпен бұзу. Женева конвенцияларына 1977 жылғы I қосымша хаттамасынан (AP 1) бері соғыс заңдарындағы көшіру шаралары қатты шектелген, себебі олар көбінесе соғысқа қатыспайтын азаматтардың құқықтарын бұзады.

Этимология

Бұл сөз француз тілінен келген, бастапқыда ол "қайтарып алу актісін" білдірген, мысалы, жаудың шабуылында жоғалған малдың құнын өндіріп алу.

Халықаралық құқық

Жазалау шаралары – бұл жеке қарастырылғанда заңсыз болып табылатын, бірақ бір мемлекет екінші мемлекеттің бұрын жасаған заңсыз әрекетіне жауап ретінде қолданғанда заңды болып саналатын әрекеттер. Халықаралық Қызыл Крест Қоғамының Дәстүрлі Халықаралық Гуманитарлық Құқық дерекқорында 145-ші ережеде: «Халықаралық құқықпен тыйым салынбаған жағдайларда, соғысқа қатысушылардың жазалау шаралары қатаң талаптарға бағынуға тиіс» делінген. Германия Наулилаға әскери шабуыл жасап, жаза ретінде мүлікті жойды. Португалия өтемақы талабымен шықты. Төрелік сот жазалау шараларын заңды түрде қолдану үшін бірнеше шарттар орындалуы керектігін атап өтті:
Екінші тараптың бұрын халықаралық құқықты бұзған әрекеті болуы керек. Жазалау шаралары бұзылған халықаралық құқықты қалпына келтіру немесе өтемақы талабы орындалмаған жағдайда ғана қолданылуы керек. Қылмыс пен жазалау шарасы арасында пропорционалдық болуы тиіс. Германияның өзі заңмен әрекет еткендігі туралы мәлімдемесі үш негіз бойынша да қабылданбады.

Ирландияның тәуелсіздік соғысы

Ирландияның Тәуелсіздік соғысы кезінде британдық билік Ирландияның әскери жағдайдағы аймақтарында жазалау шараларын бекітті. 1920 жылдың желтоқсанынан 1921 жылдың маусымына дейін шамамен 150 "ресми" жазалау шарасы орындалды. 1920 жылдың желтоқсанында Бас қолбасшы генерал (Невил Макриди) британдық кабинетіне әскери жағдайдағы аймақтардың әскери губернаторларына әскери және полицияға жасалған шабуылға жауап ретінде жазалау шараларын жүргізуге рұқсат берілгенін хабарлады. Осы шарттар бойынша: жазалар тек жаяу әскер бригадасының басшысының рұқсатымен ғана орындалады, ол әрекет жасамас бұрын, оқиғаға жақын болуы немесе белгілі саяси көзқарастарына байланысты, аталған адамдар оқиғаға қатысқандығына көз жеткізіп, операцияны жүзеге асыруға тағайындалған офицерге жазбаша немесе телеграмма арқылы нақты нұсқаулар береді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Беннетт Екінші дүниежүзілік соғыстың оқиғаларын өшігуш қарым-қатынас немесе кек алу призмасы арқылы қарастыруға болатынын жазады. Егер соңғысы болса, "ережелер сондай-ақ кек алу шараларына тек жауды заңсыз әрекеттерден бас тартуға мәжбүрлеу үшін, соңғы құрал ретінде ғана жол берілуі керек" делінген. 1940 жылғы Американың құрлықтағы соғыс ережелерінде "басшы офицерлер, егер жаусыз жау қастандықтарды қайталауға қарсы басқа шара қалдырмаса, кек алу шараларын қолдануға жауапкершілікті өз мойнына алуы тиіс" деп айтылған. Роджерс пен Беннетт екеуі де "Екінші дүниежүзілік соғыстағы мемлекеттік тәжірибе, басқа факторлармен қатар, соғыс кезіндегі кек алу доктринасымен сипатталды" деп жазады.