Кіріспе

PZL I 22 Iryda, PZL M93 Iryda және PZL M96 Iryda деп те аталады, бұл екі қозғалтқыш, екі орындық әскери реактивті жаттықтырушы ұшақ, оны Польша авиациялық компаниясы PZL Mielec әзірледі және өндірді. 1976 жылы "Ирида" ұшағы әзірленіп, отандық TS 11 Iskra ұшағының мұрагері ретінде жасалды. 1985 жылы 3 наурызда алғаш рет ұшқан бұл үлгі ұзақ уақытқа созылды, оның бір себебі - PZL K 15 турбореактивті қозғалтқыштарының бастапқыда қол жетімді болмауы. Польша әуе күштері алғашқы K 15 ұшағын 1995 жылы мамыр айында алды. Алайда, ұшақтарды жеткізуді шығындар мен өнімділік туралы даулар қиындатты, бұл бірнеше жариялануға, саясатты өзгертуге және осы типті жерге тұруға әкелді. 1996 жылы 24 қаңтарда болған апат бағдарламаны сынға алып, қолдауды бәсеңдетті. 1996 жылы қолданыстағы ұшақтарды жаңа стандартқа жаңарту туралы келісімге қол қойылды, келесі жылы ұшу сынақтары басталды. Алайда, PZL Mielec пен Польша Қорғаныс министрлігі арасындағы қарым-қатынас бағдарлама бойынша соншалықты нашар болды, сондықтан Ириданың өзі құлдырап жатқан кезде заңдық іс қозғалды. 1990 жылдардың соңында Польша үкіметі бағдарламаға қолдау көрсетуді тоқтатты, ал жеткізілген ұшақтар сақталды. PZL Mielec компаниясының бағдарламаны қайта жандандыруға тырысқанына қарамастан, тапсырыстар берілмеді.

Алғашқы жұмыстар

1976 жылы Варшаваның Аэронавтика институты (полякша: Instytut Lotnictwa) жаңа реактивті ұшақтарды әзірлеу бағдарламасын бастады; бұл негізінен Польшаның әуе күштері қолда бар TS 11 Iskra флотын, отандық бірінші буындық реактивті ұшақтарды ауыстыру үшін қарастырылды. Жаңа типтің басты ерекшелігі - оның PZL K 15 турбореактивті қозғалтқыштары, олар да жергілікті Варшава аэронавтика институтында жобаланған. Бұрын тапсырылған типтің алдыңғы бес агрегатынан айырмашылығы, M 93K моделі уақытша қозғалтқыш ретінде қабылданған ескі PZL 5 агрегаттары орнына PZL K 15 қозғалтқыштарымен жабдықталды. Басқа да артықшылықтары бар, қуатты K 15 қозғалтқыштары Ириданың жүк тасымалдауының шамамен екі есеге көбейтуі. Сол айда Польшаның әуе күштеріне Dassault/Dornier Alpha ұшақтарын сатып алу бойынша бәсекелес жоспар ресми түрде тоқтатылды; Польшаның өнеркәсіптеріне кері әсер ету бұл шешімге ықпал еткен маңызды фактор болды. Аэроғарыш индустриясының Flight International журналына сәйкес, Польшаның әуе күштері бір кезде Ирида флотының әуе күштері инвентаризациясының ең жоғары қызмет ету статистикасына қол жеткізгенін мәлімдеген. 1996 жылдың наурыз айында Варшаваның Аэронавтика институты өзінің жаңа D 18A қозғалтқышын әзірлеуден бас тартты, ол болашақтағы Iryda-ның жауынгерлік бағыттағы нұсқаларын іске қосуға арналған, хабарланғандай, нарықтың өмір сүруіне байланысты. 1996 жылдың сәуірінде бағдарлама Польшаның әуе күшінен жаңа тапсырыс алу үшін ресми түрде қайта басталды, ол 1998 жылға дейін алты жаңа ұшақ сатып алуды және 11 әуе күшінде қызмет ететін ұшақтарды жақсартылған қозғалтқыштармен, авиациямен және қанаттармен жабдықтауды қамтыды. 1996 жылдың қазан айында PZL Mielec компаниясы жыл соңына дейін жаңартылған прототипті ұшуды мақсат еткенін мәлімдеді; компания алдағы жылы тапсырысты орындауға, сондай-ақ Польша әскери-теңіз флотының МиГ 21bis истребительдерінің орнын алмастыруға арналған өзгертілген теңіз барлау / шабуыл нұсқасын жасауға ниетті. 1997 жылы маусымда Iryda ұшағы алғаш рет жаңартылған авиация пакетін және аэродинамикалық жақсартуларды пайдаланып ұшты. Жаңартылған ұшақтың толық масштабтағы ұшу сынақтары сол жылдың тамызында басталады деп күтілді; Жаңарту 1998 жылы сертификатталады деп күтілді, содан кейін Польша әуе күштері типті пайдалануды бастайды.

Қайта іске қосу және қайта іске қосу

PZL Mielec пен Польша қорғаныс министрлігі арасындағы қарым-қатынас 1997 жылдың екінші жартысында бұзылып, компания министрлікті "Ирида" келісімшартының шарттарын орындамағандығы үшін сотқа беруді таңдады. Польшаның әуе күштері Iryda сатып алуды 1998 жылы ресми түрде тоқтатты, бұл даму қиындықтарына жауап ретінде, сондай-ақ осы кезеңде кең тараған ұзақ уақытқа созылған қаржыландыру тапшылығына жауап ретінде; оның тоқтатылуына ықпал еткен басты оқиға 1996 жылы болған апат болды. 2002 жылдың жазында PZL Mielec осы типті дамытуды қайта бастады, сол жылдың 22 шілдесінде Iryda ұшуларын қайта бастады, сонымен бірге қызығушылықты арттырып, тапсырыстарды алуға тырысты. Iskra 2 деп аталатын жаңа авиация кешені мен қанат астындағы қатты нүктелері бар, олар қару-жарақ, сыртқы отын резервуарлары мен басқа да жабдықтарды тасымалдауға мүмкіндік береді.

Операторлар

Польша әуе күштері. 8 ұшақ (1992-1996)