Кіріспе

Еуропада көп жағдайда артемизия типті артемизияны немесе кәдімгі артемизияны білдіреді. Шығыс Азияда Артемизия арги түрін дәстүрлі қытай медицинасы аясында "қытайлық мугурт" деп атайды, кантон тілінде Нгай Чоу немесе мандарин тілінде аико (艾草). Артемизия принцесс - Кореяда (쑥) және Жапонияда (ヨモギ) деп аталатын мугворт . Кейде басқа түрлерге көбірек нақты жалпы атаулар берілсе, оларды көптеген жағдайларда жай ғана "мугворт" деп атауға болады.

Этимология

Ағылшын-саксондық "Тоғыз шөп" сыйлауында мукгвайрт туралы айтылған. Бірнеше дыбыс кездейсоқ дыбыстарға негізделген халық этимологиясы мугвортты "муг" сөзінен алады; одан да сенімді түрде, ол ерте темір дәуірінен бастап сусындарды дәмдеуіш ретінде қолданылған. Басқа дереккөздер бойынша, мугворт ескі норвег тіліндегі muggi ("су" дегенді білдіреді) және немісше wuertz ("орт" дегенді білдіреді), бұл оның ежелгі заманнан бастап жәндіктерді, әсіресе көбелектерді қуып кету үшін қолданылуын білдіреді. Ежелгі ағылшын тіліндегі "mugwort" деген сөз - mucgwyrt, мұнда mucg , "midge" деген көне ағылшын сөзінің өзгеруі болуы мүмкін: mycg. Wort көне ағылшын wyrt (тамыр / шөп / өсімдік) сөзінен шыққан, ол көне жоғары неміс wurz (тамыр) және көне скандинав urt (өсімдік) сөздерімен байланысты.

Қолданылуы

Мугурт әлемнің көптеген мәдениеттерінде кем дегенде темір дәуірінен бастап дәрілік, рухани және аспаздық ингредиент ретінде қолданыла бастады. Қазіргі мәдениетте мугворт әдетте тамақ пен сусындарда кездеседі және қытай, жапон және корей дәстүрлі медицинасында кең таралған ингредиент болып табылады, онда жапырақтары тікелей тамақ ретінде немесе май экстракттерін, настойкаларды алу үшін немесе моксибуция деп аталатын күйде қолданылады. Артэмизияның тұқымдастары: Артэмизия - артэмизияның тұқымдастары. Жапырақтың төменгі жағындағы түкті шашты сызып, тиімді оттай пайдалануға болады. Сонымен қатар, бұл өсімдік ұйқысыздықты емдеу үшін де қолданылған.

Тағам

Ароматты және аздап ащы жапырақтары, сондай-ақ жас көктемгі шыбықтарды шикі немесе пісірілген күйінде жеуге болады. Жапырақтары мен бүршіктерін шілде-қыркүйек айларында мугворт гүлденуінен бұрын жинаған дұрыс, оларды май, ет және балықтарды дәмдеуіш ретінде қолдануға болады.

Эфирлік май

Мұғалшаның эфир майының құрамы таңдалған өсімдіктің тұқымына, оның мекендеу ортасына, сондай-ақ өсімдіктің алынған бөлігіне және оны жинау маусымына байланысты әр түрлі болуы мүмкін. Оның негізгі компоненттеріне кемфор, киноол, α және β-туйон, артемизия кетоны (CAS: 546 49 6), борнеол және борнил ацетаты, сондай-ақ басқа да фенолдардың, терпендердің және алифалық қосылыстардың кең спектрі кіреді. Тюжонның болуы мен концентрациясы түрлеріне, сондай-ақ өсімдік өсірілетін климаттық және топырақ жағдайларына байланысты әр түрлі болады.

Инсектицид

Өсімдіктің барлық бөліктерінде барлық мақсаттағы инсектицидтік қасиеттері бар эфир майлары бар (әсіресе жәндіктер личинкаларын өлтіруде). Бұл ең жақсы инфузияның әлсіз түрінде қолданылады, бірақ бау-бақша өсімдіктеріне қолдануға болмайды, өйткені ол өсімдіктердің өсуін тежейді.

Орта ғасырлардағы Еуропа

Еуропаның орта ғасырларында мугворт сиқырлы қорғаныш шөп ретінде қолданылған. Мугвортты жәндіктерді, әсіресе көбелектерді баулардан қуып шығу үшін қолданған. Сондай-ақ, ежелгі заманнан бері мүкқұртқа шаршауға қарсы дәрі ретінде, сондай-ақ жолшыларды зұлым рухтар мен жабайы аңдардан қорғау үшін қолданылады. Римдік сарбаздар аяқ киімінде шаршау мен аяқ-қолын қимылдандыру үшін, оның ішіне жапырақша құйылған балдыр жағып қоятын. Магворт - бұл Лацнунгада 10-ғасырда жазылған англосаксондық тоғыз шөп сиқырында аталған тоғыз шөптің бірі. Grieve's Modern Herbal (1931) "Орта ғасырларда өсімдік cingulum Sancti Johannis деп аталды, өйткені шомылдыру рәсімін жасаған Иоанн шөл далада оның белбеуін киіп жүрді деп сенді. Иоаннның тұқымы" дегенге байланысты, өйткені егер ол Иоаннның күні жиналса, аурулардан және бақытсыздықтардан қорғайды деген сенім бар". Мэн аралында мугурт боллан байн деп аталады және әлі күнге дейін Тинвальд күнін мерекелеуде лапельде киіледі, бұл да Сент-Джонмен тығыз байланысты.

Қытай

Қытайлықтардың тамақтануда мугвортты қолданғаны туралы бірнеше деректер бар. XI ғасырдағы әйгілі қытай ақыны Су Ши өзінің бір өлеңінде осы туралы айтқан. Біздің заманымыздан бұрынғы 3 ғасырдан басталған өлеңдер мен әндер де бар. Ол көбінесе lóuhāo () немесе àicǎo (艾草) деп аталатын. Мұғвортты суық тағам ретінде дайындай аласыз немесе оны жаңа піскен немесе түтінделген етпен араластырып, қуыруға болады. Тайваньдықтар оны "шу хак ке" (鼠) - қамырлы тәтті кнедлингтер жасауға да пайдаланады. Мұғрара тұқымы сондай-ақ дәмдеуіш және күріш тағамдарына бояу ретінде қолданылады. Дәстүрлі қытай медицинасында мугворт ұнтақталған және ескірген түрінде қолданылады ағылшын тілінде мокса деп аталады (жапондық могусадан) моксибуссия жасау үшін, яғни емдік әсер алу үшін науқастың денесіндегі белгілі бір акупунктура нүктелерін жағу үшін. Мұхит шөпінің моксибуссиясы операция алдындағы жатын күйінде тұрған ұрықтардың бас сүйегінің орналасуын жақсартуға тиімді деп есептеледі. 2012 жылы Кокранның шолуы моксибуция ЭКВ қажеттілігін азайтуда пайдалы бола алатынын анықтады, бірақ осы пайдалануды бағалау үшін жақсы жобаланған кездейсоқ бақыланатын сынақтардың қажеттілігін атап өтті.

Германия

Германияда Beifuß деп аталады, ол негізінен қаздың, әсіресе Рождествода дәстүрлі түрде желетін қуырылған қаздың дәмін татуға қолданылады.

Үндістан

Санскрит тілінде нагадамани деп аталатын өсімдік Аюрведада жүрек ауруларына, сондай-ақ алаңдаушылық, әлсіздік және жалпы әлсіздік сезімін сезіну үшін қолданылады.

Корея

Солтүстік және Оңтүстік Кореяда (쑥) шөпті шұба мен салатқа қосады. Жазда жас өсімдіктер гүлдену алдында жасалатын, көк шөп пен балдырдан тұратын дәстүрлі шұбат (쑥국) бар. Тағы бір тағамның аты (쑥버물) болып табылады, онда мугворт күріш ұнымен, қантпен, тұзбен және сумен араластырылады, содан кейін буда пісіріледі. Бұл күріш пісірілген торттар, шайлар, шұпылар мен пирогтардың негізгі құралы болып табылады. Қанды тазартатын зат ретінде белгілі, ол жиналған аймаққа байланысты әртүрлі дәрілік қасиеттерге ие деп есептеледі. Кейбір аймақтарда мугворт қанды жұқартады, ал басқа аймақтарда галлюциногенді қасиеттерге ие, бұл кейбір адамдарға белсенді химиялық заттармен тікелей терінің байланысынан (термиялық сіңіруден) құлаюға әкеледі. Осы себепті кейбір корейлер шөпті жинағанда жібек жеңді киеді. Оның негізгі медициналық қолданылуы Кореяда моксибуссияда, мұнда Мэгвортты дененің қысым нүктелеріне, акупунктураға ұқсас күйдіреді. Сондай-ақ, Жосон әулетінің адамдары ауыздарын және денесін тазалау үшін мугворт суымен шауып тастаған.

Солтүстік Америка

Солтүстік Американың түпкүлкі халықтары мугвортты көптеген дәрілік мақсаттарда қолданған. Қатты, ащы дәмді шалғын шөп шәйі суық тигенде және қызба кезінде қолданылған. Мұғурт көкжиектерді, қышуды, жараларды, уытты балқарағайды, экземаны, қол-аяқ немесе аяқ иісін емдеу үшін жуу және майлау үшін пайдаланылған. Жапырақтары кептіріліп, ұнтақталып, тығырыққа толы, мұрыннан қан кететін және бас ауыратын ауруларды емдеу үшін тұтқыр ретінде пайдаланылды. Дәмділігін және сіңуін жақсарту үшін, көбінесе, Mugwort Tea жапырақтарын ұсақтап, басқа ингредиенттермен араластырады. Таррагон өсімдіктерін қайнатып, аяқ-аяқ қабынуы мен қардан соқырлықтан емдеу үшін жуу және емшектер жасау үшін қолданған. Кейбір тайпалар батыс мугвортты "әйелдер салауаттылығы" деп атаған, өйткені оның жапырақтарынан жасалған шай етеккірдің бұзылуын түзетуге арналған. Ол ас қорыту, жөтел және кеуде инфекциясын жеңілдету үшін қолданылған. Батыс мугворт түтіні залалданған аумақтарды зарарсыздандыру және ауруларды комадан қайта тірілту үшін пайдаланылды. Солтүстіктегі ағаштан жасалған шайды несеп шығару немесе ішек қимыл-қозғалысы қиындықтарын жеңілдету үшін, сәбилерді тудыруды жеңілдету үшін және абортты болдырмау үшін ішкен.

Аллергия

Артқы өскіннің тозаңы Солтүстік Еуропа, Солтүстік Америка және Азияның кейбір аймақтарында көк безгегі мен аллергиялық астманың негізгі көздерінің бірі болып табылады. Көбінесе, көк шөптің тозаңы 2000 метрден аз қашықтықта жүреді. Көбінесе көк шөптің тозаңы таңғы сағат 9-дан 11-ге дейін жиналады. Фин аллергиялық қауымдастығы шөпті жыртып тастауды ұсынады. Адамға әсері аз деп есептеледі, бірақ кейбір зерттеулер тужонның жоғары концентрациясын ұстамаларға және түсікке әкелетін әсерге байланыстырды. Ботаникалық қауіпсіздік нұсқаулығында жүктілік кезінде медицина маманының бақылауында болмай, мүкқұртты қолдануға болмайды деп айтылған. Сирек жағдайларда моксибуция немесе кептірілген мугуртты жағу кезінде кішігірім аллергиялық терi реакциялары тіркелді.