Жапондық киім: дәстүрлі және заманауи үлгілер

Кіріспе

Жапондық киім, дәстүрлі және заманауи

Жапонияда әдетте екі киім түрі таралған: жапондық киім (和服) деп аталатын дәстүрлі киім, оның ішінде Жапонияның ұлттық киімі – кимоно, және батыс киім (洋服), ол ұлттық киім немесе басқа елдің киімі деп танылмаған барлық киімді қамтиды. Дәстүрлі жапон сән-әлемі – бұл дәстүрлі мәдениеттің ұзақ тарихы, Хэйан дәуірінде қалыптасқан түстер палитрасы, Тан әулетінің киім-кешегінен және мәдени дәстүрлерінен алынған силуэттер, жапон мәдениетінен, табиғатынан және дәстүрлі әдебиеттен бейімделген мотивтер, кейбір киімдерде жібек түрлерін қолдану және Эдо дәуірінің соңында толыққанды қалыптасқан киім кию стилінен тұрады. Ең танымал дәстүрлі жапон сәні – кимоно, ал «кимоно» сөзінің тікелей мағынасы – «киілетін нәрсе» немесе «иекке кигізілетін нәрсе». Дәстүрлі сәннің басқа түрлеріне айну халқының киімдері (аттус деп аталады) және Рюкю халқының киімдері (琉装) жатады, олардың ішінде бингата және Киджока башофу сияқты дәстүрлі маталар ерекше аталады. Бұл сондай-ақ жапон сән индустриясына да әсер етті, көптеген дизайнерлер жапон көше сәнінен шабыттанып, оған үлес қосты. Бұрынғы буын дәстүрлі киімді дерлік толығымен кигенімен, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін батыс киімдері мен сәні олардың қолжетімділігінің артуы және уақыт өте келе төмен бағасының арқасында кеңінен танымал болды. Қазір дәстүрлі киімді күнделікті киім ретінде кию сирек кездеседі. Уақыт өте келе, Жапониядағы дәстүрлі киімдерді киюдің қиын және қымбат екені туралы пікір қалыптасты. Сондықтан дәстүрлі киімдер негізінен рәсімдер мен арнайы шараларда танылады, ең көп таралған уақыт – жазғы фестивальдер, онда юката киюге болады. Одан басқа, дәстүрлі киім киетін адамдардың негізгі топтарына гейшалар, майколар және сумо күресшілері жатады, олар өз кәсіптерінің талабына сәйкес дәстүрлі киім киюге міндетті. Жапондық дәстүрлі киімдер батыс әлемінде ерекше мәдениеттің символы ретінде қызығушылық тудырды. 1860 жылдары танымал болған жапондықтар дәстүрлі киімдерді, олардың кейбіреулері экспортқа арналып жасалған және жапон халқының күнделікті киетін киімдерінен құрылымымен ерекшеленетін киімдерді батысқа экспорттады. Жапон халқының киімдеріне деген қызығушылық Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде де жалғасты, онда «гейша қыздары» сияқты жапон мәдениетінің кейбір стереотиптері кеңінен тарады. Уақыт өте келе, дәстүрлі және заманауи жапон киімдеріне деген қызығушылық пен бейнелеу мәдени меншікке қатысты және киімді мәдени стереотиптер үшін пайдалану туралы пікірталастарды тудырды. 2016 жылы Бостон өнер мұражайында өткен «Кимоно сәрсенбісі» шарасы осы мәселенің басты мысалы болды.

There are typically two types of clothing worn in Japan: traditional clothing known as Japanese clothing (和服), including the national dress of Japan, the kimono, and Western clothing (洋服), which encompasses all else not recognised as either national dress or the dress of another country. Traditional Japanese fashion represents a long standing history of traditional culture, encompassing colour palettes developed in the Heian period, silhouettes adopted from Tang dynasty clothing and cultural traditions, motifs taken from Japanese culture, nature and traditional literature, the use of types of silk for some clothing, and styles of wearing primarily fully developed by the end of the Edo period. The most well known form of traditional Japanese fashion is the kimono, with the term kimono translating literally as "something to wear" or "thing worn on the shoulders". Other types of traditional fashion include the clothing of the Ainu people (known as the attus) and the clothes of the Ryukyuan people which is known as (琉装), most notably including the traditional fabrics of bingata and [[Kijōka bashōfu as well as having had an impact within the Japanese fashion industry itself, with many designers either drawing from or contributing to Japanese street fashion. Despite previous generations wearing traditional clothing near entirely, following the end of World War II, Western clothing and fashion became increasingly popular due to their increasingly available nature and, over time, their cheaper price. It is now increasingly rare for someone to wear traditional clothing as everyday clothes, and over time, traditional clothes within Japan have garnered an association with being difficult to wear and expensive. As such, traditional garments are now mainly worn for ceremonies and special events, with the most common time for someone to wear traditional clothes being to summer festivals, when the yukata is most appropriate; outside of this, the main groups of people most likely to wear traditional clothes are geisha, maiko and sumo wrestlers, all of whom are required to wear traditional clothing in their profession. Traditional Japanese clothing has garnered fascination in the Western world as a representation of a different culture; first gaining popularity in the 1860s, Japonisme saw traditional clothing – some produced exclusively for export and differing in construction from the clothes worn by Japanese people everyday – exported to the West, where it soon became a popular item of clothing for artists and fashion designers. Fascination for the clothing of Japanese people continued into WW2, where some stereotypes of Japanese culture such as "geisha girls" became widespread. Over time, depictions and interest in traditional and modern Japanese clothing has generated discussions surrounding cultural appropriation and the ways in which clothing can be used to stereotype a culture; in 2016, the "Kimono Wednesday" event held at the Boston Museum of Arts became a key example of this.

Яйои кезеңі (неолиттен темір дәуіріне дейін)

Яйои дәуірінің киімдері туралы көп мәлімет жоқ. 3-ғасырдағы Вейчжи Воренчуаньда (魏志倭人伝 (Gishi Wajinden), қытай ғалымы Чэнь Шоу құрастырған «Үш патшалық тарихы» еңбегінің бір бөлімі) Жапониядағы киімдердің қандай болғанына қатысты кейбір сипаттамалар келтірілген. Онда бел мен иыққа байлап кигізілетін, пішінсіз киімге айналдырылатын кең мата (мүмкін, екі есе енірек) туралы айтылады.

Кофун кезеңі (б.з. 300-538)

Біздің заманымыздың 5-ғасырына дейін Жапонияда қолданылған киімдерге қатысты көркемдік дәлелдер аз. Кофун дәуіріндегі киімдер ханива құрбандық цилиндрлерінің үстіне қойылған саз мүсіндері арқылы белгілі. Бұл мүсіндер 5-ші және 6-шы ғасырларда қолданылған. Жапон императорлық сарайы қытай киім үлгісін тез қабылдады. Көктемнің 4-ғасырында Жапониядағы жрец-патшайымдар мен тайпа басшыларының бейнелерінде Хан әулетінің Қытайындағы киімге ұқсас киім киген тұлғалар көрсетілген. Шибори түйінделген бояумен боялған матаның ең көне үлгілері Шосоин ғибадатханасында сақталған, олар сол кезде Жапонияның мата өндіру мүмкіндігінің шектеулілігіне байланысты қытайлық екенін көрсетеді (таномноны қараңыз).

Азучи-Момояма кезеңі (1568-1600 жж.)

Бастапқыда хакамамен бірге киілетін косоде орнына, енді оби деп аталатын кішкентай белбеумен бекітіле бастады. Саудагерлердің өсіп келе жатқан материалдық байлығына жауап ретінде, Токугава шогунаты төменгі таптарға қатысты бірқатар шектеу шараларын қабылдады, олар қызғылт немесе қызыл мата, алтын тігістер және күрделі шибори өрнектерін қолдануға тыйым салды. Соның салдарынан, байлықты көзге түспейтін сыртқы көрініс арқылы көрсетуді бағалайтын ики (эстетика) деп аталатын эстетикалық ой мектебі қалыптасты, бұл кимоно дизайны мен киюіне қатысты тұжырым, және бүгінге дейін маңызды ықпал етіп келеді. Осы сәттен бастап, ерлер мен әйелдер кимоносының негізгі пішіні көбінесе өзгеріссіз қалды. Осыдан кейін, батыс киім үлгілері әскери және жоғары лауазымды шенеуніктерден тысқары жерлерге тарала бастады, сарай шенеуніктері мен бюрократтар батыс киімдерін қабылдауға шақырылды, олар заманауи және ыңғайлы деп жарияланды. Білім министрлігі мемлекеттік колледждер мен университеттерде батыс үлгісіндегі студент формасын киюді міндеттеді. Кәсіпкерлер, мұғалімдер, дәрігерлер, банкирлер және жаңа қоғамның басқа да көшбасшылары жұмыста және ірі қоғамдық шараларда костюм киді. Батыс киімдері жұмыс орнында, мектептерде және көшелерде танымал болғанымен, оны барлығы кимеді, ал кейбіреулер оны ыңғайсыз және ұнатпайтын деп есептеді; бір оқиғада әкесі қыздарына батыс киімдерін кигені үшін және ет жегені үшін жаңа кимоно сатып алуға уәде бергені айтылады. 1890 жылдарға қарай, батыс киімдеріне сән ретінде қызығушылық айтарлықтай төмендеді, ал кимоно сәнге айналды. Батыстан әртүрлі сән үлгілері келді және олар кимоно киюге енгізілді; Кейінгі Мэйдзи кезеңінен сақталған көптеген ксилографиялық суреттерде кимоно киген ерлер боулер шляпаларын киген және батыс үлгісіндегі қолшатырларын ұстаған көрінеді, ал Гибсон қызының шаш үлгісі – кең шаштардың үстіне жасалған үлкен түйін, жапондық нихонгамиге ұқсас, жапон әйелдері арасында күнделікті өмір үшін аз күш жұмсайтын шаш стилі ретінде танымал болды. XX ғасырдың басында батыс киімдері әлеуметтік мәртебе мен прогрестің символына айналды; алайда, кимоно да сән ретінде сақталды, екі киім стилі уақыт өте келе бір-бірімен қатар дамыды. Батыс киімдері көше киімдері және сәнді киімдердің ресми көрсетілісі ретінде қарастырылса, көптеген жапондықтар үйде және жұрт көзінен тыс жерлерде ыңғайлы кимоно киді. 1920-1930 жылдары қыздар үшін мектеп формасы ретінде фуку теңізшісі киімі кимоно мен бөлінбеген хакаманы ығыстырды. Алайда, кимоно күнделікті сән ретінде танымал болды; 1923 жылғы Ұлы Канто жер сілкінісінен кейін, көптеген адамдар мүлкін жоғалтқаннан кейін, басқа мақсаттарға жарамсыз шикі және қалдық жібек жіптерінен тоқылған арзан, бейресми және киюге дайын мейсен кимоносы өте танымал болды. 1930 жылға қарай, мейсен кимоносы жарқын, маусымдық өзгеретін дизайндарымен өте танымал болды, олардың көпшілігі Ар-Деко қозғалысынан шабыт алды. Мейсен кимоносы әдетте икат (касури) техникасымен боялған, онда ескі және ескі жіптер (heiyō gasuri деп аталады) қолданылады. Кимононың құрылысы мен киюі ерлер мен әйелдер арасында әртүрлі. Токугава дәуірінде (1603-1867) төрт таптық жүйе аяқталғаннан кейін, кимононың символикалық мағынасы әлеуметтік жағдайды көрсетуден жеке тұлғаны көрсетуге ауысты, бұл адамдарға өздерінің талғамын қосуға және киімдерін жекелендіруге мүмкіндік берді. Кимоно кию процесі, жынысына және жағдайға байланысты, кейде обиді байлаудың бірнеше қадамдары мен әдістерін егжей-тегжейлі білуді қажет етеді, әйелдерге арналған ресми кимоно кейде кию үшін біреудің көмегін қажет етеді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, кимононы қалай киюге және түрлі түйіндерді қалай байлауға болатынын үйрету үшін кимоно мектептері құрылды. Дәстүр бойынша, кимоно кию өнері (кицуке деп аталады) анадан қызға киінуді үйрену ретінде берілді, ал қазіргі уақытта бұл кимоноға мамандандырылған мектептерде де оқытылады. Бұл жылдық мерекелерде әйелдер жарқын түстердегі фуризод киеді, көбінесе мойындарына жүнді шұлықтар байланады. Кимононы дәстүрлі түрде киетін басқа да оқиғалар: Жаңа жыл, бітірушілерді марапаттау және 3, 5 және 7 жастағы балаларға арналған мереке.

Originally worn with hakama, the kosode began to be held closed with a small belt known as an obi instead. In response to the increasing material wealth of the merchant classes, the Tokugawa shogunate issued a number of sumptuary laws `for the lower classes, prohibiting the use of purple or red fabric, gold embroidery, and the use of intricately dyed shibori patterns. As a result, a school of aesthetic thought known as [[iki (aesthetics), which valued and prioritised the display of wealth through almost mundane appearances, developed, a concept of kimono design and wear that continues to this day as a major influence. From this point onwards, the basic shape of both men's and women's kimono remained largely unchanged. From this point on, Western clothing styles spread outwards of the military and upper public sectors, with courtiers and bureaucrats urged to adopt Western clothing, promoted as both modern and more practical. The Ministry of Education ordered that Western style student uniforms be worn in public colleges and universities. Businessmen, teachers, doctors, bankers, and other leaders of the new society wore suits to work and at large social functions. Despite Western clothing becoming popular within the workplace, in schools and on the streets, it was not worn by everybody, and was actively considered uncomfortable and undesirable by some; one account tells of a father promising to buy his daughters new kimono as a reward for wearing Western clothing and eating meat. By the 1890s, appetite for Western dress as a fashion statement had cooled considerably, and the kimono remained an item of fashion. A number of different fashions from the West arrived and were also incorporated into the way that people wore kimono; numerous woodblock prints from the later Meiji period show men wearing bowler hats and carrying Western style umbrellas whilst wearing kimono, and Gibson girl hairstyles typically a large bun on top of a relatively wide hairstyle, similar to the Japanese nihongami became popular amongst Japanese women as a more low effort hairstyle for everyday life. By the beginning of the 20th century, Western dress had become a symbol of social dignity and progressiveness; however, the kimono was still considered to be fashion, with the two styles of dress essentially growing in parallel with one another over time. With Western dress being considered street wear and a more formal display of fashionable clothing, most Japanese people wore the comfortable kimono at home and when out of the public eye. and school uniform for boys, and between 1920 and 1930, the fuku sailor outfit replaced the kimono and undivided hakama as school uniform for girls. However, kimono still remained popular as an item of everyday fashion; following the Great Kantō Earthquake of 1923, cheap, informal and ready to wear meisen kimono, woven from raw and waste silk threads unsuitable for other uses, became highly popular, following the loss of many people's possessions. By 1930, ready to wear meisen kimono had become highly popular for their bright, seasonally changing designs, many of which took inspiration from the Art Deco movement. Meisen kimono were usually dyed using the ikat (kasuri) technique of dyeing, where either warp or both warp and weft threads (known as heiyō gasuri) Kimono differ in construction and wear between men and women. After the four class system ended in the Tokugawa period (1603–1867), the symbolic meaning of the kimono shifted from a reflection of social class to a reflection of self, allowing people to incorporate their own tastes and individualize their outfit. The process of wearing a kimono requires, depending on gender and occasion, a sometimes detailed knowledge of a number of different steps and methods of tying the obi, with formal kimono for women requiring at times the help of someone else to put on. Post WW2, kimono schools were built to teach those interested in kimono how to wear it and tie a number of different knots. Traditionally, the art of wearing kimono (known as kitsuke) was passed from mother to daughter as simply learning how to dress, and in the modern day, this is also taught in specialist kimono schools. At these annual celebrations, women wear brightly coloured furisode, often with fur stoles around the neck. Other occasions where kimono are traditionally worn in the modern day include the period surrounding the New Year, graduation ceremonies, and Shichi go san, which is a celebration for children aged 3, 5 and 7.

Маусымдар

Кимонолар маусымдарға сәйкес таңдалады. Жібек, жүн немесе синтетикалық матадан тігілген авасе (ішкі киімді) кимонолары, салқын айларда киіледі. Бүгінде кимоно жібек, жібек брокаты, жібек крепі (мысалы, чиримен) және атлас тоқымасы (мысалы, риндзу) сияқты материалдардан жасалуы мүмкін. Бұл бөліктер біріктіріліп, негізгі Т пішінін құрайды. Кимоно дәстүрлі түрде қолмен тігіледі, бұл техника васаи деп аталады.

Токио көшелерінің сәндері

Жапондық көше модасы 1990-шы жылдары пайда болды және дәстүрлі модадан ерекшеленеді, себебі оны сән дизайнерлері емес, жалпы халық, әсіресе жасөспірімдер бастап, танымал етті. Токионың әртүрлі аймақтарында көше модасының әртүрлі түрлері қалыптасты, мысалы, Хараджукудағы лорита, Шибуядағы коакума агеха немесе Гяру субмәдениетінің сән стилі. Лолита модасы 2000-шы жылдардың ортасында кең таралды. Оның ерекшелігі – "көтеріңкі белдемше немесе көпіршік етек, ішкі юбкалармен, блузкамен, тізеге дейін биік шұлық немесе гетрамен және бас киіммен толықтырылады". Когару немесе когал – Шибуядағы клубтардың қонақүй қызметкерлерінің бейнесіне негізделген тағы бір жапондық көше модасы. Осы стильді ұстанған әйелдер денесі мен бетін күңгірт қоңыр түске бояп, терісінің қараңғылығын және қоңырлығын күшейту үшін ашық түсті еріндік бояу қолданады. Когал тренді Шибуя мен Хараджукуда таралған, ал оған "мектеп формасының" әсері байқалады, сондықтан қатысушылар көбінесе қысқа юбка, тізеге дейін биік шұлық және жылтыр аксессуарлар тағады.