Кіріспе

Жоғары оқу орны

Академия (аттық грекше: Ἀκαδήμεια; койне грекше Ἀκαδημία) – орта немесе жоғары білім беретін мекеме (әдетте ғылыми зерттеулер жүргізілетін немесе құрметті мүшелігі бар). Бұл атау шамамен б.з.д. 386 жылы Грекияның Афина қаласының солтүстігінде, даналық және шеберлік құдайы Афинаға арналған қасиетті орында Платон құрған философия мектебіне дейін жетеді. Корольдік испан академиясы академияны мемлекеттік билікпен құрылған ғылыми, әдеби немесе көркем қоғам ретінде, сондай-ақ кәсіби, көркем, техникалық немесе қарапайым практикалық бағытты мемлекеттік немесе жеке оқу орны ретінде анықтайды.

Этимология

Бұл сөз ежелгі Грекиядағы Академиядан шыққан, ол афиналық батыр Академнан туындайды. Афина қаласының қабырғасынан тыс жердегі гимназияны Платон білім орталығы ретінде танымал етті. Ақыл-парасат құдайы Афинаға арналған бұл қасиетті орын бұрын зәйтүн тоғайы болған, сондықтан "Академияның тоғайлары" деген сөз тіркесі пайда болды. Осы бақтарда философ Платон өзінің ізбасарларымен әңгімелескен. Платон өзінің дәрістерін философияны оқыту әдісіне жетілдірді және б.з.д. 387 жылы бүгінгі Көне Академия деп белгілі болған мекемені құрды. Содан бері академия термині білімді ұрпақтан-ұрпаққа жинақтау, дамыту және тарату, сондай-ақ осы іспен айналысатын адамдарды білдіреді. 17-ғасырда британдық, итальяндық және француз ғалымдары жоғары білім беру мекемелерін сипаттау үшін осы терминді қолданды.

Бастапқы академия

Академия мектеп болып құрылмас бұрын, тіпті Кимон оның аумағын қабырғамен қоршамас бұрын, ежелгі Афина қаласының қабырғасының сыртында даналық құдайы Афинаға арналған зәйтүн ағаштарының қасиетті тоғайы болды. Бұл жердің ежелгі атауы Хекадемия еді, ол классикалық дәуірде Академияға айналып, кем дегенде б.з.д. 6 ғасырының басында афиндық батыр, аңызға толы "Академосқа" байланыстырып түсіндірілді. Академия орны Афина және басқа да өлмейтін құдайларға қасиетті саналды. Платонның Академияның "ғалым" лауазымына тікелей мұрагерлері Спеусипп (б.з.д. 347–339), Ксенократ (б.з.д. 339–314), Полемон (б.з.д. 314–269), Крейт (б.з.д. шамамен 269–266) және Арцесила (б.з.д. шамамен 266–240) болды. Кейінгі ғалымдардың арасында Киринеялық Лакид, Карнеад, Клитомах және Ларисалық Филон ("Академияның соңғы даусыз басшысы") бар. Академияның басқа да белгілі мүшелері Аристотель, Гераклид Понтикус, Книдтік Евдокс, Опустың Филипп, Крантор және Аскалондық Антиох еді.

Неоплатондық академиясы

Римдіктердің алғашқы билеу кезеңінде Akademia қайта құрылды. Бұл жаңа институт, өзіндік платонист философтардың бірі, өздерін "мұрагерлер" (diadochoi, бірақ Платонның мұрагерлері) деп атап, Платонға тікелей байланысты, үздірілмейтін дәстүрді жалғастырғандай көрінді. Алайда, жаңа ұйымдық құрылымда түпнұсқа Академиямен географиялық, институционалдық, экономикалық немесе жеке байланыс болмауы мүмкін. 6-шы ғасырда жаңғырған Akademia-ның соңғы "грек" философтары эллинистік мәдениет аймақтарының әртүрлі бөліктерінен келген, бұл ортақ мәдениеттің кең синкретизмін көрсетеді (коин қараңыз): Агатхиас есімді автордың айтуынша, жеті Akademia философының бесеуі мәдени жағынан сириялықтар болды: Гермияс және Диоген (екеуі де Финикиядан), Газалық Исидор, Сириялық Дамаск, Коэле Сириялық Ямблих және тіпті Киликиялық Симплиций. Шеттетілгеннен кейін Симплиций (және басқалары) Эдессаға жақын Харранға сапар шеккен болуы мүмкін. Содан, елден қуылған академияның студенттері 9-шы ғасырға дейін сақталған, бұл Бағдадта неоплатонизмнің түсіндірме дәстүрін араб тілінде қайта жаңғыртуға мүмкіндік берді. (кейін Хунань университеті) жоғары білім беру мекемелері ретінде жіктелуі мүмкін.

Үндістан

Таксила немесе Такшашила, ежелгі Үндістанда, қазіргі Пәкістанда, қазіргі Исламабадтың Таксила қаласына жақын жердегі алғашқы білім орталығы болды. Ол әлемдегі көне университеттердің бірі саналады. Бір мың жылдан кейін ғана нақтыланған шашыраңқы мәліметтерге сәйкес, ол кем дегенде б.з.д. 5 ғасырда пайда болған болуы мүмкін. Кейбір ғалымдар Такшашиланың пайда болуын б.з.д. 6 ғасырға дейін жатқызады. Мектеп бірнеше монастырдан тұратын, үлкен жатақханалары мен дәріс залдары жоқ еді, онда діни білім көбінесе жеке тәлім беру арқылы берілді. Такшашила кейінірек жазылған Жатака ертегілерінде егжей-тегжейлі сипатталған, бұл ертегілер шамамен б.з. 5 ғасырында Шри-Ланкада жазылған. Бұл қала б.з.д. кем дегенде бірнеше ғасырлар бойы білімнің белгілі орталығы болды және біздің заманымыздың 5 ғасырында қаланың қирауына дейін студенттерді тартуды жалғастырды. Такшашила, әсіресе Чанакьямен байланысы үшін танымал. Чанакьяның танымал «Артхашастра» (Санскрит тілінде «Экономика туралы білім») трактатының өзі Такшашилада жазылған деп есептеледі. Чанакья (немесе Каутилья), Маурья императоры Чандрагупта және аюрведиялық емші Чарака Таксилада білім алған. Әдетте, студенттер Такшашилаға он алты жасында қабылданатын. Ведалар және он сегіз өнер – садақ ату, аң аулау, піл туралы білім сияқты дағдылар, сондай-ақ заң, медицина және әскери ғылым мектептерінде оқытылды. (427-1197 жылдары) Наланда 5 ғасырда Үндістанның Бихар штатында құрылған. Наланда университеті Корея, Жапония, Қытай, Тибет, Индонезия, Парсы және Түркиядан келген шәкірттер мен ғалымдарды тартты.

Персия

Персияның географиялық орны оған батыс және шығыстан мәдени ықпалдар мен идеяларды сіңіруге мүмкіндік берді. Бұл Александр Македонскийдің шапқынынан кейін Парсыда салынған жаңа эллинистік қалаларда грек үлгісіндегі мектептердің таралуын қамтиды.

Ислам әлемі

Фес қаласында 9-ғасырда Аль-Карауин университеті, Каирде 10-ғасырда Аль-Азхар университеті, ал Малиде шамамен 1100 жылы Тимбукту университеті құрылды. 1227 жылы Бағдадтағы Мустансирия медресесі Аббасид халифасы әл-Мустансирмен медресе ретінде ашылды. Оның кітапханасының бастапқы қоры халифаның сыйлаған 80 000 томдық кітаптан тұрды. Аңыз бойынша, кітап қоры 400 000 томға дейін жеткен.

Орта ғасырлардағы Еуропа

Еуропада академия ежелгі гректер мен римдіктерге, христиан дініне дейінгі кезеңге дейін барып жетеді. 12-13 ғасырларда жаңа университеттер құрылды және еуропалық академия институты қалыптасты. Монахтар мен дін қызметкерлері монастырлардан кафедралды қалаларға және басқа қалаларға көшіп, жоғары білім беруге арналған алғашқы мектептер ашты. Осы жаңа мектептердің ең танымалдары Болонья мен Салернода, Неапольде, Саламанкада, Парижде, Оксфордта және Кембриджде болды, ал басқалары Еуропаның барлық аймақтарында ашылды. Жеті либералдық өнер – Тривиум (грамматика, риторика және логика) және Квадривиум (арифметика, геометрия, музыка және астрономия) – кейінгі антик кезеңде жүйеленді. Бұл 12 ғасырда жаңа қолжетімді араб мәтіндері мен Аристотельдің еңбектері Еуропаға кеңірек таралғанға дейін Еуропадағы оқу бағдарламасының негізі болды. Ол тіпті Шартр мектебінің жаңа схоластикасы мен Томас Аквиннің энциклопедиялық еңбектерінен кейін де, 15-16 ғасырлардағы гуманизм өнер мен ғылымды жаңадан зерттеуге мүмкіндік бергенге дейін сақталды.

Италиядағы қайта өрлеу дәуірінің академиялары

Гуманистік зерттеулердің қайта жаңғыруымен бірге болған неоплатоникалық қайта жаңғыру академияға жаңа, айқын мағыналар берді.

XV ғасырдағы академиялар

Флоренция Ренессансы кезінде Козимо де Медичи 1439 жылы қайта құруға бел буған жаңа Платон академиясына жеке қызығушылық танытты, ол жас Марсилио Фичиноның керемет мүмкіндіктерін ескергенде құрылған. Козимо Флоренция зиялыларына көзге түсетін Гемист Плетонның Флоренция кеңесіне келгенінен шабыттанды. 1462 жылы Козимо Фичиноға академия пайдалануы үшін Кареджидегі вилланы сыйлады, ол Козимоның өз вилласынан көрінетін және сапармен баруға ыңғайлы жерде орналасқан. Академия толық бейресми топ болып қалып қойды, бірақ Ренессанс неоплатонизміне зор ықпал етті. Римде, Батыс шиғарынан кейін бірлік қайта орнатылғаннан кейін, гуманистік айналымдар философияны дамытып, көне мәтіндерді іздеп, бөлісіп, кітапханаға қол жеткізе алатын жерлерде жиналатын. Ватикан кітапханасы 1475 жылға дейін жүйеленбеді және ешқашан каталогталған немесе кеңінен қол жетімді болған жоқ: барлық папалар бақылаусыз зиялылардың жиналыстарына қанағатпен қараған жоқ. Римдегі жаңару қозғалысының басында кардинал Бессарион болды, оның үйі ғасырдың ортасынан бастап неоплатондық философияның гүлденген академиясы мен алуан түрлі зияткерлік мәдениеттің орталығы болды. Оның грек және латын кітапханасы (кейіннен Римнен кеткеннен кейін Венеция қаласына мұра етіп қалдырды) академия мүшелерінің қызметіне берілді. Бессарион өмірінің соңғы жылдары Римнен Равеннаға көшті, бірақ классикалық философияның ынталы жақтастарын қалдырды. Гуманистердің келесі буыны пұтқа табыну мәдениетін батыл бағалады, әсіресе Сансеверино отбасының асыл тегінен туған Помпоний Летоның академиясында, ол Калабрияда дүниеге келген, бірақ академиялық атымен танымал болды, және өз күшін классикалық антикалық зерттеуге арнады, көптеген шәкірттер мен жақтастарды тартты. Ол әдеби және көркем форманы ғана емес, сонымен қатар классикалық пұтқа табынушылықтың идеялары мен рухын да құрметтеді, бұл оны христиандықты сынаушы және шіркеудің жауы ретінде көрсетті. Академияның әрбір мүшесі классикалық ат алды. Оның негізгі мүшелері гуманистер болды, мысалы, Бессарионның қолдауындағы Джованни Антонио Кампани (Кампанус), папаның кітапханашысы Бартоломео Платина және Филиппо Буонаккорси, сондай-ақ академиялық ортада жетілген жас келушілер, мысалы, Болоньялық Публио Фаусто Андрелини, ол өз досы Эразмның наразылығына орай Париж университетіне Жаңа білімді жеткізді. Өз сенімділігіне ие болғандықтан, бұл алғашқы интеллектуалды неопаганистер Рим барондары мен көршілес княздардың құдайымдықтарымен толы болған кезде саяси жағынан келісімге келді: Пауыл II (1464–71) Помпонио мен академия басшыларын діни сенімсіздік, әдепсіздік және папаға қарсы құдайымдықтар жасады деп айыптап тұтқындады. Тұтқындар кешірім сұрап, өкініш білдіргені үшін босатылды. Алайда Лето академиясы құлдырады. Неапольде Альфонсо Арагон құрған және Антонио Беккадели басқарған Кватроченто академиясы Porticus Antoniana болды, кейіннен Джованни Понтаноның атымен Accademia Pontaniana деп аталды.

XVI ғасырдағы әдеби-эстетикалық академиялар

XVI ғасырда Римде әдеби және эстетикалық академиялардың үлкен өркендеуі болды, олардың көпшілігі Ренессанстан шабыттанды, және барлығы да сол заманғы сәнге сай, есімдері таңғажайып әрі фантастикалық болды. Әр түрлі дереккөздерден мұндай институттардың көптеген аттары бізге белгілі; көбінесе олар тез тарап, ешбір із қалдырмады. 1520 жылдары театрлық қойылымдарды қолдау мақсатында Accademia degli Intronati құрылды. Сондай-ақ, "Vignaiuoli" немесе "Шаршыұйықтар" академиясы (1530) және Клаудио Толомей кардинал Ипполито де Медичидің демеушілігімен құрылған Accademia della Virtù (1542) болды. Олардан кейін "Орти" немесе Фарнезе бақтарында жаңа академия ашылды. "Intrepidi" (1560), "Animosi" (1576) және "Illuminati" (1598) академиялары да болды; соңғысын маркиза Изабелла Алдобрандини Паллавичино құрды. XVI ғасырдың ортасына таяу "Notti Vaticane" немесе "Vatican Nights" академиясы құрылды, оның негізін қалаушы – әйгілі Карл Борромео; сондай-ақ "Accademia di Diritto civile e canonico" және университет ғалымдары мен философия студенттерінің Accademia Eustachiana академиясы болды. Әдетте, бұл академиялардың барлығы дерлік, білімді адам немесе бай демеушінің төңірегіне жиналған достар мен ізбасарлардың тобы болды және әдістемелік зерттеуден гөрі әдеби ойын-сауыққа арналды. Дегенмен, олар жалпы жағдайға үйлесімді болды және тарихи дамудың бір бөлігіне айналды. Олардың тәжірибелік және тұрақсыз сипатына қарамастан, әдебиет және басқа да білім саласына деген жалпы құрметті сақтауға көмектесті. Кардиналдар, дінбасылар және дін қызметкерлері бұл қозғалысқа ынталы болды және оған демеушілік және ынтымақтастық көрсетті. Флоренцияда Медичилер 1563 жылы Accademia e Compagnia delle Arti del Disegno-ні құруға бастама жасады, ол ортағасырлық суретшілердің цехтарын, әдетте Санкт-Лука цехы деп аталатын, біртіндеп ығыстырған, ал суретшілерді даярлау және реттеуге жауапты алғашқы ресми ұйымдастырылған өнер академиясы болды, бұл өнердің дамуына зор әсер етіп, Академизм стиліне әкелді. Ғасырдың соңында Каррачи ағайындары Болоньяда құрған Accademia degli Incamminati жеке академиясы да өте ықпалды болды, ал Римдегі Accademia di San Luca (1593 жылы құрылған) осы институттар үшін қолданылатын терминнің бекітілуіне көмектесті.

Еуропадағы 17 және 18 ғасырдағы академиялар

Бірте-бірте академиялар нақты салаларға (өнер, тіл, ғылым) мамандана бастады және патшалар мен басқа да билеушілер (кейбір республикаларда академия болды) оларды құрып, қаржыландыра бастады. Көбінесе, 17 ғасырдан бері академиялар Еуропаға кеңінен тарады.

Әдеби-философиялық академиялар

XVII ғасырда әдеби философиялық академиялар дәстүрі, білімді меценаттардың төңірегіне жиналатын достар тобы түрінде Италияда жалғасты: «Umoristi» (1611), «Fantastici» (1625) және кардинал Дати мен Джулио Строцци құрған «Ordinati». 1700 жыл шамасында «Infecondi», «Occulti», «Deboli», «Aborigini», «Immobili», «Accademia Esquilina» және тағы да басқа академиялар құрылды. XVIII ғасырда көптеген итальян қалаларында осы сияқты философиялық және ғылыми академиялар ашылды. XIX ғасырдың бірінші жартысында олардың кейбіреулері біртұтас мемлекет құрылғанға дейінгі мемлекеттердің ұлттық академияларына айналды: Accesi академиясы Буон Густоның Паномитан академиясы (Тренто) болды; Timidi академиясы Мантуяның Корольдік академиясы болды; Accademia dei Ricovrati Галилеяның өнер және ғылым академиясы (Падова) болды; Dissonanti академиясы Моденаның Корольдік академиясы болды, ал Oscuri академиясы Лукканың Корольдік академиясы болды.

Өнер академиялары

1648 жылы монархия құрған (кейін аты өзгертілді) Париждегі Сурет және мүсін жасау академиясы 1725 жылдан бастап танымал Салон көрмелерін өткізген ең маңызды көркем академия болды. 18-шы ғасырдың соңына қарай Еуропаның барлық жерінде көркем академиялар құрылды, олардың көптегені, мысалы, Берлиндегі «Академия дер Кунсте» (1696 жылы құрылған), Мадридтегі «Real Academia de Bellas Artes de San Fernando» (1744 жылы құрылған), Санкт-Петербургтегі Императорлық өнер академиясы (1757), Лондондағы Корольдік академия (1768) және Миландағы «Accademia di Belle Arti di Brera» (1776) әлі де өнер мектептерін ашып, ірі көрмелер ұйымдастырады, бірақ 19-шы ғасырдың соңынан бастап олардың талғамға әсері күрт азайды. Көркем академиялардағы академиялық тәртіптің маңызды ерекшелігі – бір жағынан, ежелгі заттардан немесе олардың көшірмелерінен нақты суреттер салу, ал екінші жағынан, адам денесінен шабыт алу болды. Студенттер адам денесінің киімді және киімсіз суретін салу үшін жиналатын, ал мұндай суреттер, 17-шы мен 19-шы ғасырлар аралығында ондаған мыңдаған данада сақталған, француз тілінде «академия» деп аталады. Осы сияқты мекемелер басқа өнер салалары үшін де құрылды: Римде 1585 жылдан бері музыка үшін «Accademia di Santa Cecilia», Парижде 1669 жылдан бері «Académie Royale de Musique» және 1671 жылдан бері «Académie Royale d'Architecture» жұмыс істейді.

Тіл академиялары

Падовадағы Accademia degli Infiammati және Флоренциядағы Accademia degli Umidi, кейіннен Accademia Fiorentina деп аталды, екеуі де 1540 жылы құрылды және бастапқыда итальян тіліндегі әдеби қолданыс үшін дұрыс негіздерді анықтаумен айналысты, бұл тіл кейіннен итальян тіліне айналды. 1582 жылы Флоренцияның бесеу әдебиетшісі жиналып, Треченто авторларының үлгісінде флоренциялық тілдің сұлулығын көрсету және сақтау мақсатымен Accademia della Crusca-ны құрды. Осы мақсатқа жетудің негізгі құралы Vocabolario degli Accademici della Crusca болды. Crusca ұзақ уақыт бойы жекеше мекеме болып қалып, ресми Accademia Fiorentina-ны сынап, оған қарсы шықты. Crusca-дан шабыт алған алғашқы мекеме – 1617 жылдан 1680 жылға дейін болған неміс тілі үшін Fruitbearing Society болды. Crusca Ришельеге 1634 жылы француз тілінің ресми сөздігін жариялау міндетімен француз тілі жөніндегі ресми орган ретінде әрекет ететін Académie française-ті құруға шабыт берді. Келесі жылы Академия король Людовик XIII-тен француз тілі бойынша жалғыз мойындалған академия ретінде патент алды. Өз кезегінде, мемлекеттік Академия 1713 жылы құрылған Испан академиясы (Real Academia Española) және 1786 жылы құрылған Швеция академиясы үшін үлгі болды, олар тиісінше тілдерінің басқарушы органдары және ірі сөздіктерді шығарушылар. Ол сондай-ақ 1783 жылы құрылған, кейіннен Ресей ғылым академиясына біріктірілген Ресей академиясы үшін де үлгі болды.

Ғылым академиялары

Қысқа өмір сүрген Неапольдің Academia Secretorum Naturae-ден кейін, ғылымға толыққанды арналған алғашқы академия 1603 жылы Римде құрылған Accademia dei Lincei болды, ол әсіресе табиғаттану ғылымдарына бағытталған. 1657 жылы Галилейдің шәкірттерінің бірі Флоренцияда физика және астрономия саласындағы Accademia del Cimento (Эксперимент академиясы) деп аталған академияны құрды. Академияның құрылысын князь Леопольдо мен Ұлы герцог Фердинанд II де Медичи қаржыландырды. Бұл академия бірнеше онжылдық өмір сүрді. 1652 жылы төрт дәрігер Academia Naturae Curiosorum академиясын құрды. 1677 жылы Киелі Рим империясының императоры Леопольд I осы қоғамды мойындады және 1687 жылы оған халықаралық деңгейде танымал болған Leopoldina атауын берді. 1660 жылдың 28 қарашасында шамамен 1645 жылдан бері жиналатын "Көрінбейтін колледжге" жақын және одан әсер алған ғалымдар тобы Грешем колледжінде бас қосып, ғылымды талқылау және тәжірибелер жүргізу үшін апта сайын жиналатын "Физикалық-математикалық эксперименттік білімді дамыту колледжі" құрылғанын жариялады. 1662 жылы Англия королі II Чарльз "Лондон Корольдік қоғамын", кейін "Табиғаттану білімін жетілдіру жөніндегі Лондон Корольдік қоғамын" құрған Корольдік жарлыққа қол қойды. 1666 жылы Колберт Парижде ғылыми қоғам құру үшін ғалымдардың шағын тобын жинады. Академияның алғашқы 30 жылы институт үшін әлі ережелер қабылдалмағандықтан салыстырмалы түрде бейресми болды. Корольдік қоғамнан өзгеше, академия үкіметтік орган ретінде құрылды. 1699 жылы XIV Людовик академияға алғашқы ережелерін берді және оны Académie royale des sciences деп атады. Пруссия Киелі Рим империясының құрамында болғанымен, 1700 жылы Бранденбург сайлаушы князі III Фридрих Готфрид Лейбництің кеңесімен өзінің Пруссия ғылым академиясын құрды, ал Лейбниц президенттік лауазымға тағайындалды. XVIII ғасырда көптеген еуропалық патшалар өз ғылым академияларын құрды: 1714 жылы Болонья институтының ғылым академиясы, 1724 жылы Ресей ғылым академиясы, 1731 жылы Дублин Корольдік қоғамы, 1735 жылы Тосканада, 1739 жылы Швеция Корольдік ғылым академиясы, 1742 жылы Дания Корольдік ғылым және әдебиет академиясы, 1751 жылы Геттинген ғылым академиясы, 1754 жылы Эрфуртта, 1759 жылы Бавария ғылым және гуманитарлық академиясы, 1763 жылы Хайдельбергтегі Academia Theodoro Palatina, 1779 жылы Лиссабон ғылым академиясы, 1783 жылы Эдинбург Корольдік қоғамы, 1782 жылы Римдегі Accademia dei Quaranta, 1784 жылы Туринде. Бұл типтегі академиялар Берлин университетінің құрылуымен басталған университет реформасынан кейін маңыздылығын жоғалтты, осы кезде университеттер зертханалармен және клиникалармен қамтамасыз етілді және тәжірибелік зерттеулер жүргізуге міндеттелді.

Академиялық қоғамдар

Академиялық қоғамдар немесе ғылыми қоғамдар алғашқыда бірлесіп жұмыс істейтін немесе өзара жұмыстарын таныстыратын ғалымдардың топтары ретінде пайда болды. Бұл бейресми топтар кейін ұйымдастырылып, көп жағдайда мемлекеттік бекіту алды. Мүшелік шектеулі болды, әдетте қолданыстағы мүшелердің келісімі қажет еді және көбінесе жалпы мүшелер саны белгілі бір деңгеймен шектелді. 1660 жылы құрылған Корольдік қоғам мұндай алғашқы академия болды. Америка өнер және ғылым академиясы 1780 жылы Америка революциясында белгілі болған көптеген адамдардың бастамасымен құрылды. Академиялық қоғамдар ғылыми еңбектерді ұсыну және жариялау үшін, қазіргі академиялық басылымдар атқаратын рөл үшін, сондай-ақ зерттеулерді қаржыландыру және ғалымдарды қолдау үшін платформа болды, және олар осы қызметтерін әлі де жалғастыруда. Академиялық қоғамдарға мүше болу қазіргі академиялық ортада әлі де жоғары мәртебе саналады.

Әскери академиялар

Бастапқыда мұндай мекемелер тек артиллерия және әскери инженерлік офицерлерді даярлады, мысалы, Аула да Артиллерия (1641 жылы құрылған) және Аула де Фортификация (1647) Лиссабонда, Туриндегі Савоя Корольдік академиясы (1678 жылы ашылған), Санкт-Петербургтегі Императорлық артиллерия әскери академиясы (1698), Вулвичтегі Корольдік әскери академия (1741), Сеговиядағы Корольдік артиллерия колледжі (1764). 16-шы ғасырдың соңында Киелі Рим империясында, Францияда, Польшада және Данияда аристократиялық жастарды мемлекеттік және әскери қызметке дайындау үшін көптеген рыцарь академиялары құрылды. Кейіннен олардың көпшілігі гимназияларға айналды, бірақ кейбіреулері нағыз әскери академияларға трансформацияланды. Дания Корольдік әскери академиясы 1713 жылы король Фредерик IV-нің өтініші бойынша Дания Корольдік армиясының барлық офицерлерін оқытуды бастады. École Militaire француз корольі XV Людовик 1750 жылы кедей отбасылардан шыққан офицер-кадеттерге арналған академиялық колледж құру мақсатымен құрды. Құрылыс 1752 жылы басталды, бірақ мектеп 1760 жылға дейін ашылмады. Терезия әскери академиясы 1751 жылдың 14 желтоқсанында Австрияның Мария Терезиясы құрды. Академия жыл сайын 100 ақсүйек пен 100 қарапайым адамды білім алуға қабылдады. Бұл 1787 жылы Неапольдегі Reale Accademia Militare және 1792 жылы Карлберг әскери академиясы сияқты Еуропадағы келесі әскери академиялардың үлгісі болды.

Академия терминінің қазіргі қолданылуы

Бұл термин бүгінде мектептерден бастап білімді қоғамдарға, қаржыландыру агенттіктеріне дейін, тіпті жеке өнеркәсіптік бірлестіктерге дейін кеңінен қолданылады. Ұлттық академиялар – ғалымдар, суретшілер немесе жазушылар үшін құрылған, көбінесе мемлекет қаржыландыратын және өз салаларындағы зерттеулерге мемлекеттік немесе басқа да қаржыландыруды бақылау құқығы берілген ұйымдар. Кейбірлері өздерінің атауында басқа терминдерді қолданады, мысалы, Ұлыбритания Корольдік қоғамы. Мүшелік құрамына әдетте тиісті саладағы көрнекті тұлғалар кіреді, олар басқа мүшелер тарапынан сайлануы немесе үкімет тарапынан тағайындалуы мүмкін. Бұл ұйымдар негізінен мектептер немесе колледждер емес, бірақ кейбіреулері оқыту бөлімшелерін қамтиды. Француз академиясы осы үлгідегі ең беделді ұйым болды. Финляндияда екі бөлек «академия» бар: Финляндия академиясы – үкіметтік қаржыландыру агенттігі, ал Suomalainen tiedeakatemia – білімді қоғам. Жыл сайынғы «Оскар» сыйлығын табыс ететін «Motion Picture Arts and Sciences» академиясы – таза индустриялық ұйымның мысалы. Колледж деңгейіндегі мамандандырылған академияларға: Ұлыбритания Корольдік музыка академиясы, АҚШ-тың Вест-Пойнт, Нью-Йорк, әскери академиясы, АҚШ Әскери-теңіз академиясы, АҚШ Әуе күштері академиясы және Австралия қорғаныс күштері академиясы жатады. Әскери академияларды үлгі етіп, АҚШ полициясы полиция академияларында оқытылады. Бұл институтпен байланысты зиялылық дәстүрінің арқасында көптеген ұйымдар өздерінің атында «академия» сөзін пайдалануды жөн көрді, әсіресе мамандандырылған жоғары білім беру мекемелері. 19 ғасырдың басында «академия» термині неміс тіліндегі «гимназия» терминімен салыстырылатын болды, ол колледжге қарағанда төмен деңгейдегі, бірақ бастауыш мектептен жоғары білім беретін мектепті білдірді. Ертедегі американдық мысалдар – Филипс Андовер академиясы, Филипс Эксетер академиясы және Дирфилд академиясының беделді дайындық мектептері. Англияда «академия» мектептер үшін арнайы мағынаға ие болды, бірақ Эдинбург академиясы американдық үлгілерге көбірек ұқсады. «Академия» термині би және басқа да коммерциялық оқу орындары үшін де кеңінен қолданылды. Моцарт 1780 және 1790 жылдары Венадағы музыкалық қоғамдық концерттерін ұйымдастырды және оларды «академиялар» деп атады. Музыкалық мағынада бұл қолданыс Сент-Мартиннің концерттік оркестріндегі Академиясында және Оңтүстік Лондондағы Брикстон концерт залындағы Брикстон академиясында сақталған. 20 ғасырда академиялар көбейді, тіпті үш апталық лекциялар мен талқылаулар сериясы да «академия» деп аталды. Сонымен қатар, «академия» жалпы термині кейде барлық академиялық қауымдастықты білдіреді, ол кейде Афина академиясының жаһандық мұрагері деп есептеледі.

Білім беруді бақылайтын француздық өңірлік академиялар

Францияда академия деп аталатын аймақтық академиялық кеңестер өз аймақтарындағы білім берудің барлық салаларын бақылауға жауапты. Академия аймақтары стандартты француз әкімшілік аймақтарына ұқсас, бірақ толықтай сәйкес келмейді. Әр академияның ректоры Білім министрлігі тағайындайтын және қайтарып алуға құқылы тұлға болып табылады. Бұл академиялардың басты міндеті – бастауыш және орта білім беруді қадағалау, алайда мемлекеттік университеттер де белгілі бір мәселелер бойынша аймақтық академияға есепті. Дегенмен, француз жеке университеттері мемлекеттен тәуелсіз болғандықтан, аймақтық академиялардан да тәуелсіз.

Ресей ғылыми академиялары

Императорлық Ресейде және Кеңес Одағында "академия" немесе Ғылым академиясы термині мемлекеттік ғылыми мекемені көрсету үшін қолданылған, Ресей Ғылым академиясына қараңыз. Соңғысы Ресейде әлі де бар, бірақ одан басқа оқу және құрметті академиялар да пайда болды.

Жоғары білім беру

XVII ғасырдың ортасынан XIX ғасырға дейін Англия шіркеуінің ұстанымдарымен келіспейтін, балама діни топтар басқарған білім беру мекемелері жиынтығы "еріккі академиялар" деп аталды. Англияның жеке мектебінде немесе университетінде оқу үшін әдетте Англия шіркеуіне адал болу талап етілгендіктен, бұл мекемелер басқа діни көзқарастағы адамдарға мүмкіндік берді және Англияның білім беру жүйесінің маңызды бөлігін құрады. Лондон университетінің колледжі (UCL) 1826 жылы діни нанымына қарамастан кез келген адамды қабылдайтын, Англияда мемлекеттік қаржыландырылатын алғашқы университет ретінде құрылды. Ал Англия шіркеуіне адал болмаған азаматтарға көптеген шектеулер салған Тест және корпорация актілері, көп ұзамай 1829 жылғы Рим католиктеріне жеңілдік беру туралы заңмен жойылды.

Бастауыш және орта білім беру

2000 жылы Англияда "академиялар" деп аталатын "тәуелсіз мемлекеттік мектептер" түрі енгізілді. Оларды АҚШ-тағы чартерлік мектептермен салыстыруға болады. Олар жергілікті кеңестер арқылы емес, тікелей орталық үкіметтен қаржыландырылады және ішінара жеке демеушілікпен қамтамасыз етіледі. Көбінесе демеушілер бизнес өкілдері, бірақ кейбіреулерін университеттер мен қайырымдылық қоры да демеушілік етеді. Бұл мектептер жергілікті билік орындарына қарағанда көбірек дербестікке ие. Олар көбінесе орта мектептер, бірақ кейбіреулері бастауыш мектепті де қамтитын "барлық деңгейдегі" мектептер болып табылады. Алғашқы академиялардың кейбіреулері қысқа мерзімге "қалалық академиялар" деп аталды – алғашқысы 2002 жылдың 10 қыркүйегінде Бекслидегі Бизнес академиясында ашылды. 2010 жылғы жалпы сайлаудан кейін жарияланған Корольдің үнқатысуында Білім беру министріне Ofsted "керемет" деп бағалаған бастауыш және орта мектептерді академияларға айналдыруға рұқсат беретін заң жобасы туралы ұсыныстар енгізілді. Бұл процесті жеңілдету көзделіп, демеушілерден капиталдық қаражат талап етілмейтін болады. 2012 жылы Ұлыбритания үкіметі қанағаттанарлық немесе одан төмен бағаланған кейбір мектептерді академияға айналдыруға мәжбүрледі, кейбір жағдайларда басқарушы органдар мен директорларды бір жақты тәртіппен қызметтен шеттетуге дейін барды. Мысалы, Харрингейдегі Даунхилл бастауыш мектебінің директоры мектепті академияға айналдырудан бас тартты. ОФСТЕД мектепті тексерді, нәтижесі көңіл көншітпеді, директор мен басқарушы орган қызметтен алынып, мектеп және ата-аналардың наразылығына қарамастан, үкімет тағайындаған жаңа басқармамен ауыстырылды.

Америка Құрама Штаттары

ХХ ғасырдан бұрын АҚШ-та білім беру ХХІ ғасырдағыдай қатаң құрылған емес еді. Жоғары мектептер мен колледждер арасында нақты шекара болған жоқ. Көптеген колледждер бастапқыда дайындық бөлімімен құрылды, бірақ 1900 жылға дейін олардан бас тарды. Он тоғызыншы ғасырда академиялар кейіннен жоғары мектептерге айналды; АҚШ-тың көп бөлігінде бастауыш білімнен жоғары мемлекеттік мектептер болған жоқ. Кейбір ескі жоғары мектептер, мысалы, Corning Free Academy, өз атауларында бұл терминді сақтап қалды (Corning Free Academy, орта мектепке дейін деңгейі төмендетілді, 2014 жылы жабылды). 1753 жылы Бенджамин Франклин Пенсильвания провинциясының академиясын және қайырымдылық мектебін құрды. 1755 жылы ол колледж, академия және Филадельфияның қайырымдылық мектебі деп аталды. Бүгінде ол Пенсильвания университеті деп белгілі. АҚШ Әскери академиясы 1802 жылы колледж ретінде құрылды. Онда дайындық бөлімі болған емес. XIX ғасырдың басында АҚШ-тағы академиялық қозғалыс классикалық білімді жаңа аймақтар мен штаттарға, сондай-ақ батыс штаттарына тарату қажеттігінен туындады. Жергілікті қаражат пен оқу ақысын пайдалана отырып, мыңдаған академиялар ашылды; көпшілігі бірнеше жылдан кейін жабылып, жаңалары құрылды. 1860 жылы 6415 академия жұмыс істеді. 1861 жылы Азамат соғысы басталғанда олар уақытша жабылды; Оңтүстіктегі көпшілігі ешқашан қайта ашылмады.

Германия

18 ғасырдағы Еуропадағы Ағарту дәуірінде академия Еуропада өзгеріске ұшырай бастады. 19 ғасырдың басында Вильгельм фон Гумбольдт "Мемлекеттік әрекеттің шектері туралы" философиялық еңбегін жариялап қана қоймай, Пруссиядағы білім беру жүйесін қысқа мерзімге басқарды. Ол төменгі топтар үшін қолжетімді академиялық жүйені енгізді. Гумбольдттың идеалы – жеке тұлғалыққа, шығармашылыққа, толықтыққа және жан-жақтылыққа негізделген білім беру. Көптеген Еуропалық университеттер әлі де осы идеялардың негізінде құрылған (немесе кем дегенде, оларға құрмет көрсетіп жүреді). Дегенмен, олар қазіргі академиядағы маманданудың күшті үрдісіне қарсы келеді.

Академиялық персонал

Академик – университет немесе басқа жоғары оқу орнында оқытушы немесе зерттеуші болып жұмыс істейтін адам. Академик әдетте жоғары білімге ие. Ғалым термині кейде академиялықпен мағынасы бірдей қолданылады және, жалпы алғанда, зерттеу саласында шеберлікке жеткендерді сипаттайды. Бұл термин кеңінен қолданылады, сонымен қатар ұйымдастырылған жоғары білім беруге дейін ғылыми-зерттеумен айналысқандарды да сипаттау үшін қолданылады. Университет президенттері сияқты академиялық әкімшілер әдетте академиялық терминінің осы мағынасына кірмейді, бірақ көптеген әкімшілер жоғары дәрежеге ие және әкімшілік міндеттерін орындаумен қатар ғылыми зерттеулер мен жазумен айналысады. АҚШ-та академиялық термині профессор лауазымымен шамалас, бірақ соңғы онжылдықтарда көптеген мекемелер кітапханашыларды "академиялық қызметкерлер" санатына қосады. Ұлыбританияда академиялық атақтардың әртүрлі түрлері қолданылады, мысалы: ғылыми қызметкер, ғылыми қызметкер (соның ішінде аға ғылыми қызметкер және жетекші ғылыми қызметкер), оқытушы (соның ішінде аға оқытушы және жетекші оқытушы), оқырман және профессор. "Дон" деген сөз Оксфорд пен Кембридж университеттерінде оқытушылар құрамын алмастыру үшін кейде қолданылады.

Құрылымы

Академия көбінесе пәндерге немесе оқу салаларына бөлінген деп есептеледі. Бұл ортағасырлық Еуропаның алғашқы университеттеріндегі схоластикалық ойдың моделін құраған ортағасырлық тривиум мен квадривиум пәндерінен бастау алады. Аталған пәндер көп рет қайта қаралып, көптеген жаңа пәндер тар салаларға маманданып, кішірек аумақтарды зерттеуге бейімделді. Осы себепті, қазіргі академияда пәнаралық зерттеулер жоғары бағаланады, бірақ оны әкімшілік және қаржыландыру мәселелері, сондай-ақ түрлі пәндердің әртүрлі зерттеу әдістері де қиындатуы мүмкін. Шындығында, көптеген жаңа оқу салалары бастапқыда пәнаралық тұрғысынан қарастырылып, кейіннен дербес пәндерге айналды – мысалы, танымдық ғылым. Көптеген академиялық мекемелер өз әкімшілік құрылымында пәндердің бөлінуін көрсетеді, түрлі оқу салалары бойынша кафедралар мен бағдарламаларға бөлінеді. Әдетте, әр кафедра академиялық мекеме тарапынан жеке басқарылып, қаржыландырылады, бірақ кейбір жағдайларда оқытушылар, ғылыми және әкімшілік қызметкерлер бірнеше кафедралар арасында бөлісуі мүмкін. Сонымен қатар, академиялық мекемелерде жалпы әкімшілік құрылым (көбінесе президент және бірнеше декандардан тұрады) бар, ол ешбір кафедра, пән немесе ойлау саласының бақылауында болмайды. АҚШ-тағы академиялық қызмет пен зерттеулердің маңызды бөлігі болып табылатын лауазымдық жүйе академияны саяси және қаржылық ықпалдан қорғауға көмектеседі.

Біліктіліктері

Оқуды аяқтағаннан кейін берілетін академиялық дәреже – негізгі білім беру біліктілігі болып табылады. Әдетте, олар аяқталу ретімен: ассоцияттық дәреже, бакалавр дәрежесі (жоғары білімді аяқтағаннан кейін беріледі), магистр дәрежесі және доктор дәрежесі (жоғары немесе аспирантураны аяқтағаннан кейін беріледі). Бұл дәрежелердің стандарты қазіргі уақытта Еуропада Болонья процесі аясында біркелкілендірілуде, себебі Еуропаның әртүрлі елдерінде әртүрлі дәрежелер мен оларды алуға кеткен уақыттың стандарттары қолданылады. Көптеген салаларда академиялық зерттеушілер мен оқытушылардың басым бөлігі докторлық немесе соңғы академиялық дәрежеге ие, алайда кейбір кәсіби және шығармашылық салаларда ғалымдар мен оқытушылардың тек магистр дәрежесі болуы да жиі кездеседі.

Академиялық конференциялар

Академиялық басылымдармен тығыз байланысты, бір саланың зиялыларына зерттеулері туралы баяндама жасау үшін ғылыми конференцияға шақыру практикасы бар, бұл көбінесе олардың идеяларын кең аудиторияға таратуға мүмкіндік береді.

Бір-біріне қарама-қайшы мақсаттар

Академиялық ортада әртүрлі топтардың әртүрлі, кейде қарама-қайшы мақсаттары болады. Қазіргі академияда осы қарама-қайшылықтардың көптегені кеңінен таралған және жиі кездеседі. Нақты мысал ретінде оқыту сапасын арттыру және шығындарды төмендету мақсаттары арасындағы қайшылықты атауға болады. Кәсіби білім беру бағдарламалары мен жалпы білім беруді қолдайтындардың қарама-қайшы мақсаттары аккредиттеу стандарттарын келісу кезінде айқын көрініс табады. Мысалы, пайда үшін және білім үшін жүргізілетін зерттеулердің мақсаттары көбінесе белгілі бір дәрежеде қарама-қайшы болады.

Практика мен теория

Теорияны іс жүзінде қолдану академиялық ортада алған білім мен оның тәжірибедегі көрінісі арасындағы қақтығысқа әкелуі мүмкін. Бұл мәселе білім беру және әлеуметтік жұмыс сияқты көптеген кәсіби білім беру орындарында қарастырылады, онда студенттерден кредит алу үшін тәжірибеден өту талап етіледі. Студенттер теория мен тәжірибе арасындағы алшақтықты қысқартуға үйретіледі. Теорияның тәжірибеден басымдығы туралы барлық пікір білдірушілер келіспейді. Академиктер кейде тәжірибесіздік үшін сынға ұшырайды, сондықтан олар "нақты өмірден" оқшауланған деп есептеледі, ал кейбір ғалымдар өздерінің оқыту және зерттеулерімен байланысты өткен өмірлік тәжірибелерін көрсету үшін өздерін "жұмысшы ғалымдар" деп атайды. Академиялық оқшаулануды әдетте "ақ сүйекті мұнара" деп сынайды; бұл термин кемсіту мағынасында қолданылғанда, зиялылыққа қарсы көзқарас ретінде қарастырылады. Бұл айырмашылықты жою үшін клиникалық медициналық зерттеулердегі тәжірибеге негізделген зерттеулер желісі (PBRN) сияқты тәжірибелік зерттеулердің саны артып келеді. Өнер және гуманитарлық ғылымдар факультеттері осы жаңа құбылысты қалай анықтау керектігін талқылайды. Іс-тәжірибелік зерттеудің әртүрлі даулы модельдері бар (тәжірибе зерттеу ретінде, тәжірибеге негізделген және зерттеу арқылы тәжірибе), мысалы, экрандық медиа тәжірибесін зерттеу.

Непотизм

Непотизм академиялық ортада жиі кездеседі, онда профессорлардың жұбайлары және кейде балалары олар жұмыс істейтін сол-ақ факультетке жұмысқа орналасуы мүмкін.

Қала мен киімді

Университеттер көбінесе тұратын қалалар мен елді мекендерден мәдени тұрғысынан өзгеше болады. Кейбір жағдайларда бұл жергілікті тұрғындар мен университет өкілдері арасында саяси, экономикалық немесе басқа да мәселелер бойынша дискомфортқа немесе тікелей қақтығысқа алып келеді. Мысалы, АҚШ-тың Солтүстік-Шығысындағы кейбір аймақтар студенттерді жергілікті тұрғын ретінде дауыс беруге тіркеуден тоқтатуға тырысты – оның орнына оларды тұрақты мекенжайлары бойынша пошта арқылы дауыс беруге ынталандыру арқылы жергілікті саясатты бақылауда ұстауға ұмтылды. Басқа да мәселелер жергілікті тұрғындар мен университет студенттері арасындағы терең мәдени және әлеуметтік жіктерді қамтиды. "Брейкинг Авей" фильмі осындай қақтығысты көркем бейнелейді.

Академиялық журналдар тарихы

Ең алғашқы зерттеу журналдарының бірі – 17 ғасырда Корольдік қоғамның мәжілістерінің баяндамалары болды. Сол кезде ғылыми зерттеулерді жариялау ісі даулы болып, көпке сыни қаралатын. Жаңа жаңалықты анаграмма түрінде жариялау мүлдем беймәлім емес еді, бұл ашқан адамға басымдық бергенмен, құпияны білмейтін ешкімге түсініксіз болатын: Исаак Ньютон мен Лейбниц осы тәсілді қолданды. Дегенмен, бұл әдіс тиімді болмады. Роберт К. Мертон деген әлеуметтанушы 17 ғасырда бір уақытта жасалған жаңалықтардың 92 пайызы талас-тартысқа ұласқанын анықтады. 18 ғасырда талас-тартыстар саны 72 пайызға, 19 ғасырдың екінші жартысында 59 пайызға, ал 20 ғасырдың бірінші жартысында 33 пайызға төмендеді. Ғылыми жаңалықтардағы басымдыққа қатысты даулы талаптардың азаюын қазіргі заманғы академиялық журналдардағы мақалалардың көбейгенімен байланыстыруға болады. Корольдік қоғам ғылымның тек тәжірибелік деректермен негізделген идеяларды ашық және еркін алмасу арқылы дамитынына берік сенімді болды. Көптеген тәжірибелер бүгінгі күні ғылыми деп танылмайтын және оларға берілген жауаптар еді. Мысалы, Букингем герцогы 1661 жылдың 5 маусымында Корольдік қоғамның мүшесі болып қабылданғанда, қоғамға ұнтақталған «бір мүйізді аңның мүйізінен» жасалған құтыны сыйлады. Бір мүйізді аңның мүйізінен жасалған шеңбердің кез келген өрмекшіге көрінбейтін тұрақ болатыны қабылданған «факт» еді. Корольдік қоғамның бас тәжірибешісі Роберт Гук герцогтың құтысын үстелдегі шеңберге құйып, шеңбердің ортасына өрмекші тастады. Өрмекші дереу шеңберден шығып, үстелден құлап кетті. Сол кезде бұл – соңғы жетістіктерді көрсететін зерттеу еді.

Қазіргі жағдай және дамуы

Зерттеу журналдары өте табысты болды, соның салдарынан соңғы онжылдықтарда журналдар мен мақалалардың саны артып кетті, ал қазіргі заманғы ғалымның негізгі ұстанымы – "жарияла не жоғал". "Ғылым" немесе "Табиғат" сияқты жалпылама журналдардан басқа, әрбір журналда қарастырылатын тақырыптар көбінесе тар болып келеді, оқырмандар саны мен сілтемелер азайды. Мақалаларды қараудың түрлі әдістері бар. Ең көп қолданылатыны – журналдың алдын ала мақұлдауы, содан кейін ұқсас немесе тығыз байланысты салалардағы екі немесе үш зерттеушінің пікір білдіруі. Олар мақаланы мақұлдау немесе қабылдамау туралы ұсыныс береді, сондай-ақ жариялау алдында қателерді түзетуді, нақтылауды немесе қосымша ақпарат беруді сұрауы мүмкін. Даулы тақырыптарға қатысты қосымша сараптама жүргізілуі мүмкін. Журналдар иерархиялық жүйеге ие, ол ішінара олардың беделіне, сондай-ақ рецензиялау саясатының қатаңдығына негізделген. Көбірек беделге ие журналдар маңызды жұмыстарды қабылдау және жариялау мүмкіндігіне ие. Авторлар өздерінің беделін және өмірбаяндық мәліметтерін арттыру үшін өз жұмыстарын жариялауға ең беделді журналға жіберуге тырысады. Көптеген ғылыми мақалалары бар ғалым Эндрю Одлицко зерттеу журналдары келесі онжылдықта ағымдағы интернет-препринттердің өзара әрекеттесу мүмкіндіктерін кеңейту арқылы интернет-форумдарға ұқсас бола бастайды деп санайды. Бұл өзгеріс оларды әртүрлі идеяларға, олардың кейбіреулері басқаларына қарағанда жақсы дамыған болуы мүмкін, жол ашуы мүмкін. Бұл оң эволюция болады ма, әлі белгісіз. Кейбір мамандар форумдар, базарлар сияқты, талантты тарту қабілетіне байланысты өркендейді немесе сәтсіздікке ұшырайды деп санайды. Ал кейбіреулері тым қатаң және мұқият бақыланатын форумдардың дамуының қиын екенін айтады.

Академиялық киім

Киім академиялық ортамен 14 және 15 ғасырларда университеттер пайда болғаннан бері байланысты, мүмкін, өйткені алғашқы ғалымдардың көпшілігі дін қызметкерлері немесе шіркеу өкілдері болған. Уақыт өте келе, диплом алғандар киетін көйлектер белгілі бір деңгейде стандартталды, бірақ жекелеген елдерде және тіпті оқу орындарындағы дәстүрлер әртүрлі көйлек үлгілерін қалыптастырды, ал кейбіреулері түлектерді марапаттау рәсімдерінде де бұл әдеттен бас тартты. Кейбір университеттерде, мысалы, Оксфорд пен Кембридж университеттерінде студенттерден ресми шараларда және бітіру кезінде көйлек кию талап етілуі мүмкін. Бакалаврлық көйлектер әдетте бакалавр емес мамандық иелерінің көйлектерінің қысқартылған нұсқасы болып табылады. Басқа университеттерде, мысалы, Ұлыбритания мен АҚШ-тан тыс жерлерде мұндай әдет мүлдем жоқ. Торонто университетінің Тринити колледжінің студенттері салтанатты кешкі асқа, пікірталастарға, студенттік үкімет отырыстарына және тағы да көптеген орындарға көйлек киеді. Жалпы, АҚШ пен Ұлыбританияда бакалавр дәрежесін алғандар әшекейсіз, қарапайым, толық ұзындықтағы шапанды және миномет капкағын киюге құқылы. Сонымен қатар, бакалавр дәрежесін алғандар кейбір оқу орындарында салтанатты капот киюге құқылы. АҚШ-та бакалаврлық капотты сирек кездестіруге болады. Бакалаврлық капоттар магистрлік және докторлық дәрежелерді алғандардың киетін капоттарының кіші нұсқалары болып табылады. АҚШ немесе Ұлыбританияда магистр дәрежесін алғандар ұқсас шапка мен көйлек киеді, бірақ жабық жеңдері бар ойықтарымен және көйлектің артқы жағынан төмен иелінетін салтанатты капотпен. АҚШ-та капот әдетте жібек немесе барқыт жолағымен жиектелген, ал университет түстерімен астарланған. Америка Білім беру кеңесінің мәлімдемесіне сәйкес, "алты жылдық мамандықтар (мысалы, Ed. S. және т.б.) және магистрлік және докторлық дәрежелер арасындағы аралық дәрежелерге арналған капоттар арнайы жасалуы мүмкін: 1) магистрлік және докторлық капоттар арасындағы аралық ұзындықта, 2) төрт дюймдік барқыт жиекпен (магистрлік және докторлық капоттар жиектерінің ені арасындағы аралықта) және 3) әдеттегі тәсілмен және қағидаларға сәйкес түстермен бөлінеді. Шапканың шашағы біркелкі қара болуы керек". Докторлық дәреже алғандар ең күрделі академиялық киім киеді, сондықтан осы деңгейде ең көп түрлілік байқалады. АҚШ-та докторлық көйлектер магистрлік бітірушілердің киетін көйлектеріне ұқсас, бірақ жеңдерінде және көйлектің алдыңғы жағында барқыт жолақтары болады, олар алынған мамандық бойынша тәртіптік түспен боялуы мүмкін. Докторлық дәрежесінің иелері атаулы күндер мен ерекше жағдайларда қызыл көйлек (арнайы қызыл көйлек) киюге құқылы немесе міндетті болуы мүмкін. Кейбір докторанттар төменгі дәрежелі деңгейлерге дәстүрлі миномет капотын кисе, көпшілігі түсті шашақты тама о’шантерге ұқсас шапка немесе Тюдор капотын киеді. Қазіргі уақытта АҚШ пен Ұлыбританияда көйлектер көбінесе тек бітіру рәсімдерінде киіледі, бірақ кейбір колледждер әлі де ресми шараларда (ресми банкеттер және басқа да осыған ұқсас іс-шараларда) академиялық киім киюді талап етеді. XIX ғасырдың басында және XX ғасырдың басында киімді сабақта кию жиі кездесетін, бірақ қазір бұл практика жойылды. Екі ерекше жағдай – Оксфорд және Севанидегі қоғам, онда студенттер емтихан залында ресми академиялық киім киюі керек.