Берниция: ежелгі Англо-саксон патшалығы (6 ғ. – 654 ж.). Солтүстік Англия мен Оңтүстік Шотландиядағы тарих, географиясы. Нортумбрия құрамына кіргені туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ерте ортағасырлық англосаксон патшалығы Солтүстік-шығыс Англияда (6 ғасыр – 654 жж.)
Early medieval Anglo Saxon kingdom in northeast England (6th century – 654)
Берниция – 6 ғасырда Англияны қоныстандырған аңглосаксон тайпалары құрған патшалық, қазіргі Шотландияның оңтүстік-шығысы және Солтүстік-шығыс Англия аумағында орналасқан. Берницияның аумағы шамамен қазіргі Англия графтықтары Нортумберленд, Тайн-энд-Уэр және Дурхам, сондай-ақ Шотландия графтықтары Бервикшир және Шығыс Лотианға сай келеді, Форт өзенінен Тисс өзеніне дейін созылған. 7 ғасырдың басында оңтүстік көршісі Дейрамен бірігіп, Нортумбрия патшалығын құрды, және оның шекарасы кейіннен едәуір кеңейді.
Bernicia was an Anglo Saxon kingdom established by Anglian settlers of the 6th century in what is now southeastern Scotland and North East England. The Anglian territory of Bernicia was approximately equivalent to the modern English counties of Northumberland, Tyne and Wear, and Durham, as well as the Scottish counties of Berwickshire and East Lothian, stretching from the Forth to the Tees. In the early 7th century, it merged with its southern neighbour, Deira, to form the kingdom of Northumbria, and its borders subsequently expanded considerably.
Этимологиясы
Бернисия көне уэльс поэзиясында Брайнич немесе Брайнайх ретінде, ал 9-ғасырғы «Historia Brittonum» (§ 61) еңбегінде Бернич немесе Бирнич ретінде кездеседі. Бұл, ең болмаса, жергілікті бриттік патшалықтың аты болған, кейін оның есімін англдер қабылдап, оны көне ағылшын тілінде Бернис немесе Беорнис деп аударған. Бұл атаулар бриттік тілде ертеректегі ағылшын түрінің бейімделуін көрсетеді деген қарсы гипотеза аз ғана ықтимал деп есептеледі. Жергілікті тілдік деректер Римнің Британиядан кетуінен бастап, англдер келгенге дейін аймақта саяси қызмет жалғасқандығын көрсетеді. Бернициядағы маңызды англ орталықтары бриттік текті атаулармен белгіленген немесе басқа жерлерде бриттік атауларымен танымал: «Historia Brittonum» еңбегінде Бамбург Din Guaire деп аталады; Дунбар (әулие Уилфрид бір кезде түрмеге қамалған жер) Dinbaer болып табылады; ал Колдингэмнің атын Беде Coludi urbs («Колуд қаласы») деп атаған, мұнда Колуд бриттік түрін көрсетеді, мүмкін Сент-Аббс-Хед төбедегі бекінісі үшін. Мүмкін туындауын талдау бірлікке келмеді. Көбінесе келтірілетін этимология «Тау өткелдерінің жері» немесе «Қаңқалардың жері» (Кеннет Х. Джексонның болжамы бойынша) деген мағынаны білдіреді. Бриганттар тайпасының атынан туындаған ертеректегі түсіндірме тілдік тұрғыдан негіссіз деп танылды. 1997 жылы Джон Т. Кох *Bernech деген ықтимал бастапқы нысанының 7-ғасырдағы англдердің кеңеюі нәтижесінде ескі civitas Brigantum үшін *Brïγent деген жергілікті нысанмен біріктірілгенін ұсынды.
Bernicia occurs in Old Welsh poetry as Bryneich or Brynaich and in the 9th century Historia Brittonum, (§ 61) as Berneich or Birneich. This was most likely the name of the native Brittonic kingdom, whose name was then adopted by the Anglian settlers who rendered it in Old English as Bernice or Beornice. The counter hypothesis suggesting these names represent a Brythonic adaption of an earlier English form is considered less probable. Local linguistic evidence suggests continued political activity in the area from the time of the Roman retreat from Britain and before the arrival of the Angles. Important Anglian centres in Bernicia bear names of British origin, or are known by British names elsewhere: Bamburgh is called Din Guaire in the Historia Brittonum; Dunbar (where Saint Wilfrid was once imprisoned) represents Dinbaer; and the name of Coldingham is given by Bede as Coludi urbs ("town of Colud"), where Colud seems to represent the British form, possibly for the hill fort of St Abb's Head. Analysis of a potential derivation has not produced a consensus. The most commonly cited etymology gives the meaning as "Land of the Mountain Passes" or "Land of the Gaps" (tentatively proposed by Kenneth H. Jackson). An earlier derivation from the tribal name of the Brigantes has been dismissed as linguistically unsound. In 1997 John T. Koch suggested the conflation of a probable primary form *Bernech with the native form *Brïγent for the old civitas Brigantum as a result of Anglian expansion in that territory during the 7th century.
Саяси тарих және естелік
Бұл аймақтың бритондық патшалығы бұрын Вотадинидің оңтүстік жерлері болған аймақтардан құрылған, шамамен 420 жылы Коэль Хеннің «үлкен солтүстік мемлекетінің» бөлінуі нәтижесінде туған болуы мүмкін. Уэльс ғалымдары бұл солтүстік мемлекетті Yr Hen Ogledd деп, яғни сөзбе-сөз «Ескі Солтүстік» деп атайды. Патшалық кейіннен ағылшын Бэмбурғы болған жерден басқарылған болуы мүмкін, ол Уэльс деректерінде Din Guardi деп көрсетілген. Бұл жоғары мәртебелі резиденцияның жанында Линдисфарн аралы (бұрын уэльс тілінде Йнис Медкаут деп аталған) орналасқан, ол Берниция епископтарының орталығына айналды. Аңдардың бүкіл аймақты қашан басып алғаны белгісіз, бірақ шамамен 604 жыл шамасында болған болуы мүмкін.
The Brythonic kingdom of the area was formed from what had once been the southern lands of the Votadini, possibly as part of the division of a supposed 'great northern realm' of Coel Hen in c. AD 420. This northern realm is referred to by Welsh scholars as Yr Hen Ogledd or, literally, "The Old North". The kingdom may have been ruled from the site that later became the English Bamburgh, which certainly features in Welsh sources as Din Guardi. Near this high status residence lay the island of Lindisfarne (formerly known, in Welsh, as Ynys Medcaut), which became the seat of the Bernician bishops. It is unknown when the Angles finally conquered the whole region, but around 604 is likely.
Британдық Брайниктің патшалары
Уэльс тілінде бірнеше ежелгі "солтүстік еркектерінің" (Gwŷr y Gogledd) шежірелері бар, олар бұл аймақтағы британдық патшалықтың патшаларын көрсете алады, бұл аймақ Бринэйх деп аталған болуы мүмкін. Джон Моррис белгілі бір Моркант Балк шежіресі осы монархтарға қатысты деген болжам жасады, негізінен ол бұл адамды сол кезде Линдсфарн қоршауында болған Уриен Регедтің қатылушысы деп есептегендіктен.
There are several Old Welsh pedigrees of princely "Men of the North" (Gwŷr y Gogledd) that may represent the kings of the British kingdom in the area, which may have been called Bryneich. John Morris surmised that the line of a certain Morcant Bulc referred to these monarchs, chiefly because he identified this man as the murderer of Urien Rheged who was, at the time, besieging Lindisfarne.
ағылшынша Bernicia
Берниция ангылдарының кейбіреулері Рим дәуірінің соңында Адриан қабырғасында жалдамалы әскер ретінде қызмет еткен болуы мүмкін. Ал басқалары 6 ғасырдың басында Дейрадан (немесе Дереден) теңіз арқылы солтүстікке көшіп келген деп саналады. Тарихи жазбалардағы алғашқы англ патшасы – Ида, ол шамамен 547 жылы таққа отырып, патшалық құрған делінеді. Оның ұлдары көп жыл бойы айналасындағы бритон мемлекеттерінің біріккен күштерімен күресіп, олардың одағы азамат соғысына ұласқан.
Some of the Angles of Bernicia may have been employed as mercenaries along Hadrian's Wall during the late Roman period. Others are thought to have migrated north (by sea) from Deira ( or Dere) in the early 6th century. The first Anglian king in the historical record is Ida, who is said to have obtained the throne and the kingdom about 547. His sons spent many years fighting a united force from the surrounding Brythonic kingdoms until their alliance collapsed into civil war.
Солтүстік Умбрияны күшпен біріктіру
Иданың немересі Этельфрит (Æðelfriþ) 604 жыл шамасында Дейраны өзінің патшалығымен күшпен біріктірді. Ол екі патшалықты (Нортумбрия ретінде біріктірілген) 616 жылы Шығыс Англияның Редвальдтың қолынан жеңіліп, қаза тапқанға дейін басқарды (ол Дейра королі Эдвинге пана берген еді). Содан кейін Эдвин патша болды. Эдвиннің билігінің алғашқы жылдары бритондықтардың, ежелгі Британия патшалығынан қуылғандарымен күреске кеткен болуы мүмкін, олар Гододиннен әрекет етіп жүрді. Осыдан кейін, 627 жылы Пасха күні Эдвин христиан дінін қабылдады, ал Елмет (қазіргі Батыс Йоркширде, Лидс маңында болған кумбрик тілінде сөйлейтін патшалық) Нортумбрия патшалығына қосылды, бұл оны Уэльспен тікелей қақтығысқа түсірді. 633 жылдың 12 қазанында Хэтфилд Чейз шайқасында Эдвин Гвинедтің Кадуаллон ап Кадфан мен Мерсияның Пендасынан жеңіліп, қаза тапқаннан кейін Нортумбрия қайтадан Берниция мен Дейраға бөлінді. Берникияны Этельфриттің ұлы Эанфрит қысқа мерзімге биледі, бірақ шамамен бір жылдан кейін ол бейбітшілік сұрап Кадуаллонға барды және қаза тапты. Эанфриттің інісі Освальд әскер жинап, 634 жылы Хевнфилд шайқасында Кадуаллонды жеңді. Осы жеңістен кейін Освальдты Берникиялықтар да, Дейралықтар да біріккен Нортумбрияның патшасы деп мойындаған сияқты. Берникия патшалары содан бері сол патшалықта жоғары мәртебеге ие болды, бірақ Дейра Освиу мен оның ұлы Эггфриттің билігінде кейде өздерінің тәуелді патшаларына ие болды.
Ida's grandson, Æthelfrith (Æðelfriþ), united Deira with his own kingdom by force around the year 604. He ruled the two kingdoms (united as Northumbria) until he was defeated and killed by Rædwald of East Anglia (who had given refuge to Edwin, son of Ælle, king of Deira) around the year 616. Edwin then became king. The early part of Edwin's reign was possibly spent fighting enemies from the Brythonic exiles of the old British kingdom, operating out of Gododdin. After this, it is said that on Easter Day 627 Edwin converted to Christianity in return for Elmet (a Cumbric speaking kingdom that once existed in the modern day West Riding of Yorkshire, near Leeds), joining the kingdom of Northumbria; which drew him into direct conflict with Wales proper. Following the disastrous Battle of Hatfield Chase on 12 October 633, in which Edwin was defeated and killed by Cadwallon ap Cadfan of Gwynedd and Penda of Mercia, Northumbria was divided back into Bernicia and Deira. Bernicia was then briefly ruled by Eanfrith, son of Æthelfrith, but after about a year he went to Cadwallon to sue for peace and was killed. Eanfrith's brother Oswald then raised an army and finally defeated Cadwallon at the Battle of Heavenfield in 634. After this victory, Oswald appears to have been recognised by both Bernicians and Deirans as king of a properly united Northumbria. The kings of Bernicia were thereafter supreme in that kingdom, although Deira had its own sub kings at times during the reigns of Oswiu and his son Ecgfrith.
Нортумбрияның құйы
Нортумбрия әскерлерінің 867 жылғы Йорк шайқасында Ұлы язычник викингтер әскерінен жеңілгеннен кейін, біріккен Нортумбрия Корольдігі ыдырады. Тайнның солтүстігіндегі жерлер өздігінен басқарылатын Бамбург Корольдігі болып қалды, оның атауы осы жердегі жоғары рифтердің бекінісінен шыққан. Тайн мен Тиз арасындағы жерлер Сент-Кутберт қауымына берілді, бұл Йорвик пен Бамбург арасындағы діни буферлік аймақ құрды. 927 жылы Элдред Батыс Саксон үстемдігін қабылдады; алайда, Тизден солтүстікке қарайғы жерлер Норман басқыншылығынан кейін ғана Батыс Саксон әкімшілік жүйесінің округтары мен жүздіктеріне енді. 973 жылы Шотландияның солтүстік Бернициядағы, қазіргі Лотиандағы билігі Англияның Эдгар патшасы тарапынан мойындалды.
After the decisive defeat of Northumbrian forces by the Viking Great Heathen Army, at the Battle of York in 867, the united Kingdom of Northumbria disintegrated. The lands north of the Tyne remained a de facto independent kingdom called Bamburgh after the stronghold of its high reeves. The lands between Tyne and Tees were granted to the Community of St. Cuthbert, forming an ecclesiastical buffer zone between Jórvík and Bamburgh. In 927 Ealdred accepted West Saxon overlordship; however, the lands north of the Tees remained outside of the West Saxon administrative system of shires and hundreds until after the Norman invasion. In 973, Scots sovereignty over northern Bernicia, now known as Lothian, was acknowledged by Edgar of England.