Кіріспе
Итальян жазушысы Матео Банделло (1480–1562) – итальян жазушысы, әскербасы, доминикан монахы және епископ, ең көп танымал болғаны – әңгімелері. Оның 214 әңгімеден тұратын жинағы оны замандастары арасында ең танымал әңгімешіге айналдырды.
Matteo Bandello ( 1480–1562) was an Italian writer, soldier, Dominican friar and bishop, known mostly for his novellas. His collection of 214 novellas made him the most popular short story writer of his day.
Өмірбаян
Матео Банделло 1480 жылы Тортона (қазіргі Пьемонт) маңындағы Кастельнуово Скривияда дүниеге келді. Ол жақсы білім алып, шіркеуге кірді, бірақ теологияға аса қызығушылық танытпаған көрінеді. Ол көп жылдар бойы Мантуяда және Кастель Гофредода тұрып, атақты Лукреция Гонзаганың тәрбиесімен айналысты, оның құрметіне ұзақ поэма жазды. Павия шайқасы Ломбардияның императордың қол астына өтуіне себеп болды, сол себепті Банделло қашуға мәжбүр болды; Миландағы үйі өртеліп, мүлкі тәркіленді. Ол француз қызметіндегі итальяндық генерал Чезаре Фрегозоға паналап, онымен бірге Францияға кетті. Банделло мен Шекспирдің нұсқаларының ұқсастықтарын зерттейтін сындық материал бар; Банделлоның мәтіні қарама-қарсы беттердегі аудармамен салыстыруды жеңілдету үшін абзацтарға бөлінген.
Бастапқы материал
Көптеген оқиғалар Банделло замандастарынан естіген әңгімелерден, нақты өмірде болған оқиғалар ретінде баяндалған. Әдеби немесе тарихи көздерге негізделген әңгімелер сирек кездеседі, мысалы, Дантенің «Тазару» кітабының 5-бөлімі (1-бөлім, 11-хикая), Ливийдің «Рим тарихындағы» Лукреция мен Таркин эпизоды (2-бөлім, 15-хикая), «Гептамеронның» 23-хикаясы (2-бөлім, 17-хикая) және Франческо Петрарканың «Жеңістердегі» Махаббат жеңісі (2-бөлім, 41-хикая). Кейбіреулері ағылшын тарихынан, мысалы, Англия королі Генрих VIII-нің немересі Мэри Дугластың жылнамасы (3-бөлім, 44-хикая) және Генрих VIII-нің алты әйелі (3-бөлім, 45-хикая), ал кейбіреулері испан тарихынан, мысалы, Альфонсо X (4-бөлім, 10-хикая). Олардың барлығын Банделлоға ер адамдар айтқан, бірақ арнау алғы сөздерінің аз бөлігі әйелдерге арналған. Банделлоның айтуынша, асыл немесе лайықты тұлғаларға жазылған арнау алғы сөздері, егер біреу әңгімелерден ренжісе және оған шабуыл жасауға тырысса, оны қорғауға көмектеседі (2-бөлім, 32-хикая). Ол қызғаныш психологиясын жақсы түсінеді, әсіресе қызғанышпен күрескен екі түрлі ер адамды сипаттайды: біріншісі – өзінің кемшілігіне байланысты, екіншісі – әйелдердің тұрақсыздығына байланысты (3-бөлім, 47-хикая). Ең қызықты оқиғаларға күйеулерін қайтаруға тырысқан екі әйел (1-бөлім, 17-хикая), Мысыр патшасының қазынасын тонау үшін біріккен екі бауырлас ұры (1-бөлім, 23-хикая), сүйгені тарапынан жек көрініп, өз еркімен үңгірде өмір сүруді таңдаған адам (1-бөлім, 25-хикая), өзінің жақсы тағдыры бұзылады деп қорқып, өзін-өзі өлтірген әйел (1-бөлім, 48-хикая), Африкада құлдықтан талантты суретші ретінде босатылған Филиппо Липпи (1-бөлім, 50-хикая), бір әйелді жек көріп, ол оны іздеуді тоқтатқаннан кейін өзін-өзі өлтірген әйел (2-бөлім, 16-хикая), шошқалар хорынан музыка жасаған аббат (2-бөлім, 23-хикая), тірідей жерленген, бірақ кейін құтқарылған адал жақ (3-бөлім, 1-хикая), бір саудагердің екіншісін өлтіруі (4-бөлім, 1-хикая), әрбір күйеудің өзге әйелмен адалдық жасаған қос адалдық жағдайы (4-бөлім, 11-хикая) және екі әйелдің тым нашар естімейтіндігі туралы жалған айтылғаннан кейін бір-біріне айқайлаған жағдайы (4-бөлім, 21-хикая) кіреді.
Шекспирдің пьесалары
Шекспир Банделлоның төрт әңгімесін өңдеген, оның ішінде "Симбелин" (1-бөлім, 19-шы әңгіме), "Ешнәрсе туралы көп шудың" Клаудиоға арналған қосымша сюжеті (1-бөлім, 22-ші әңгіме), "Ромео мен Джульетта" (2-бөлім, 6-шы әңгіме) және "Он екінші түн" (2-бөлім, 28-ші әңгіме), сондай-ақ Шекспирдің Апокрифтерінен "Эдвард III" (2-бөлім, 29-шы әңгіме) кірген.
Басқалардың пьесалары
Банделлоның әңгімелері басқа драматургтар тарапынан да бейімделді, оның ішінде Джон Вебстер, «Малфи герцогинясы» (1-бөлім, 24-хикая), Филип Массинджер, «Сурет» (1-бөлім, 19-хикая), «Симбелин» көзімен бірдей, Джон Марстон және Жан Майре, «Софонисба» (1-бөлім, 35-хикая), Джон Флетчер, «Мейрамханадағы қыз» (2-бөлім, 11-хикая), 17 ғасырдағы анонимді француз авторының «Жәбірлі Моор» (1618) (3-бөлім, 17-хикая), Джузеппе Джакоза, «Ла Синьора ди Чаллан», «Чалланд ханым» (1-бөлім, 4-хикая) және испандық Лоп де Веганың 15-тен астам пьесасы, соның ішінде «Кастельвинс и Монтездер» (1647 жылы жарық көрген, 1604 және 1618 жылдар аралығында жазылған) «Ромео мен Джульетта» әйгілі оқиғасын (2-бөлім, 9-хикая) қайталайды.