The Imaginary (Sartre)

Кіріспе

Жан-Поль Сартрдың 1940 жылғы "Қиял: қиялданудың феноменологиялық психологиясы" атты кітабы, сондай-ақ "Қиялдың психологиясы" деген атпен басылып шыққан, 1940 жылы философ Жан-Поль Сартрдың кітабы, онда автор өзінің қиялдану тұжырымдамасын ұсынады және қиялданудың бар екендігі адам санасының табиғаты туралы не көрсететіні туралы талқылайды.

Қорытынды

Сартр кейбіреулер қиялды ішкі қабылдау сияқты деп санайды, бірақ қиял дегеніміз - қабылдау емес. Түсінік - белгілі бір затты сезімдерімізбен уақыт өте келе зерттеуіміз. Бұл міндетті түрде толық емес; мысалы, бір уақытта тек креслоның бір жағын ғана көруге болады. Осылайша, қабылдау байқауды қамтиды. Ал қиял - мүлдем басқа нәрсе. Біздің қиялымыздағы орындықта бізге бірден орындықтың барлық жақтары беріледі. Алайда Сартр ойдағы заттар бізге ештеңе үйрете алмайтынын айтады. Біздің қиялымыздағы орындықтың жалпылығы ол туралы біліміміз бен оған деген ниетіміздің синтезіне байланысты. Біз X немесе Y түрінде орындық күтеміз, сондықтан біздің қиялымызда ол осылай көрінеді. Сондықтан Сартр біздің ойымыздағы бір нәрсені "квази-байқау" деп атайды. Ойдағы заттар - "өткен әсерлер мен қазіргі білімнің қоспасы" (The Imaginary 90). Қысқаша айтқанда, қиялға салынған заттар біз ойлағандай болады. Өйткені қиялданған заттар бізге сезімге ұқсайды, бірақ сезім емес, біз оларды шынайы нәрсе ретінде қарастыруға бейімбіз. Бұл бізді алдап жатқан жоқ, біз олардың ойдан шығарылған екенін білеміз. Бірақ біз осы шынайы емес заттарға сезім, қасиеттер мен нанымдарды шынайы деп санаймыз. Сартр бүкіл кітапта бейнелерді кеңістіктік сананың ішіндегі бір нәрсе ретінде қабылдауға қарсы дәлелдер ұсынады. Сартр бұл идеяны "имманенттілік иллюзиясы" деп атайды. Сартр қиял процесінің пайда болуы үшін аналог қажет дейді, яғни қабылдаудың эквиваленті. Бұл сурет, фотосурет, эскиз немесе тіпті біреуді немесе бір нәрсені ойлағанда ойдағыдай бейне болуы мүмкін. Тасқырлау процесі арқылы аналог өз мәнін жоғалтады және ол білдіретін объектінің мәнін алады. Біз бұған алданып қалмаймыз. Бірақ бірде әкемнің суреті қағаз бетіндегі түс болып қалмай, оның орнына менің жоқ әкемді бейнелейді. Содан кейін мен әкем туралы сезімдерімді оның суретіне байланыстырамын. Осылайша, аналог жаңа қасиеттерді иемденуі мүмкін, ол менің оған деген ниеттерімге байланысты. Сартр ой елестете алатынымыз үшін біз онтологиялық тұрғыдан еркінміз деп айтады. Ол ойлана алмайтын сана "нақты" нәрсеге үмітсіз батып, жүзеге аспаған мүмкіндіктерді түсіне алмайтынын, сондықтан ой мен таңдау еркіндігінен айырылып қалатынын айтады. Тасаввурлау үшін сана бір затты нақты емес, жоқ, басқа жерде жоқ деп тұжырымдай білуі керек және ол әрқашан белгілі бір көзқарас тұрғысынан жасайды. Әлеммен қарым-қатынасымыздың барлығы қиял процесін белсендіруге мүмкіндік береді. Ал қиял процессі ниеттілікке негізделгендіктен, әлем сырттан біздің санамызға кірмейді, керісінше, біз әлемді оған қатысты ниеттерімізге байланысты құраймыз.

Sartre argues that while some believe imagining to be like an internal perception, imagination is nothing like perception. Perception is our study over time of a particular object with our senses. It is necessarily incomplete; one can only see one side of a chair at a time, for example. Thus, perception involves observation. By contrast, imagination is total. In the chair that appears in our imagination, we have all sides of the chair given to us at once. However, Sartre points out that imaginary objects cannot teach us anything. The totality of the chair that appears in our imagination comes from a synthesis of our knowledge of the chair and our intention toward it. We expect the chair to be X or Y, therefore, in our imagination, it appears to us this way. Thus, Sartre calls what goes on when we picture something imaginary, "quasi observation". Imaginary objects are a "melange of past impressions and recent knowledge" (The Imaginary 90). In short, imaginary objects are what we intend them to be. Because imaginary objects appear to us in a way which is like perception but is not perception, we have a tendency to treat them as if they were real. That is not to say we are deluded; we know that they're imaginary. But we tend to ascribe emotions, traits, and beliefs to these irreal objects as if they were real. Throughout the book Sartre offers arguments against conceiving images as something inside a spatial consciousness. Sartre refers to this idea as the "illusion of immanence". Sartre says that what is required for the imaginary process to occur is an analogon—that is, an equivalent of perception. This can be a painting, a photograph, a sketch, or even the mental image we conjure when we think of someone or something. Through the imaginary process, the analogon loses its own sense and takes on the sense of the object it represents. Again, we are not deluded. But at some level the photograph of my father ceases being merely colors on paper and instead stands in for my absent father. I then have a tendency to ascribe the feelings I have about my father to the picture of him. Thus, an analogon can take on new qualities based on my own intention toward it. Ultimately, Sartre argues that because we can imagine, we are ontologically free. A consciousness that could not imagine, he points out, would be hopelessly mired in the "real", incapable of the perception of unrealized possibilities, and thus any real freedom of thought or choice. In order to imagine, a consciousness must be able to posit an object as irreal—nonexistent, absent, somewhere else and it does so always from a particular point of view. All of our engagements with the world have the potential to activate the imaginary process. And because the imaginary process relies on intentionality, the world is constituted not from the outside into our consciousness, but rather we constitute the world based on our intentions toward it.