Кіріспе
Христиандық ортодоксияның басындағы ертедегі христиандық ағым Термин прото-ортодоксальдық христиандық немесе прото-ортодоксия христиандық ортодоксияның басындағы ертедегі христиандық қозғалысты сипаттайды. Көне әдебиеттерде бұл топ көбінесе "алғашқы католик" деп аталады, өйткені олардың көзқарастары 4 және 5 ғасырлардағы католикалық шіркеудің көзқарастарына жақын болды. "Протоортодокс" термині Бентли Лейтон (Гностицизм және Йель университетінің коптолог ғалымы) шығарған, бірақ көбінесе Жаңа Келісімнің ғалымы Барт Д. Эрманға тиесілі, ол терминді академиялық емес аудиторияға арналған кітаптарда қолдану арқылы танымал етті. Ерман бұл топ үшінші ғасырдың аяғында танымал болғанда, "өздерінің қарсылықтарын бас тартты, өздерінің көзқарастары әрқашан көпшілік ұстаным болды және оның бәсекелестері әрқашан "нағыз сенімнен" бас тартуды қасақана "тандап алған" "ерекет" болды және болды деп мәлімдейді". Алғашқы мәсіхшіліктің көптеген түрлі секталары мен ілімдері болды. Протоортодокстің беделін төмендететін ұстанымның сыншылары (мысалы, Ларри У. Хуртадо) католик анти-иресейшілдерінің басқаларды еретик деп айыптаған жазбалары әлі де негізінен дұрыс деп санайды: барлық христиандық топтардың ішінде "протоортодокс" Исаның тікелей ізбасарларымен елшілердің дәуірінде және бірінші ғасырда христиандықпен ең көп ортақ жерге ие болды және тіпті сол кезде де христиандықтың ең көп таралған түрі болды.
The term proto orthodox Christianity or proto orthodoxy describes the early Christian movement that was the precursor of Christian orthodoxy. Older literature often referred to the group as "early Catholic" in the sense that their views were the closest to those of the more organized Catholic Church of the 4th and 5th centuries. The term "proto orthodox" was coined by Bentley Layton (a scholar of Gnosticism and a Coptologist at Yale), but is often attributed to New Testament scholar Bart D. Ehrman, who has popularized the term by using it in books for a non academic audience. Ehrman argues that when this group became prominent by the end of the third century, it "stifled its opposition, it claimed that its views had always been the majority position and that its rivals were, and always had been, 'heretics', who willfully 'chose' to reject the 'true belief'." Early Christianity had many diverse sects and doctrines. Critics of the stance downplaying the proto orthodox's prominence (such as Larry W. Hurtado) generally argue that the writings of the Catholic anti heresiologists condemning others as heretics was still essentially accurate: that of all the Christian groups, the "proto orthodox" has the most common ground with the immediate followers of Jesus in the Apostolic Age and Christianity in the 1st century, and were indeed the most common variety of Christianity even then.
Прото-православтық басқа христиандықтарға қарсы
Ерманның айтуынша, "Протоортодоксия" дегеніміз - IV ғасырда басымдыққа ие болатын [христиандық] нанымдар жиынтығы, оны IV ғасырдан бұрын адамдар ұстанатын". Ерман өзінің негізгі еңбегінде "Ортодоксальдық және ертедегі христиандықтағы ересектер" (1934) деп жазылған неміс Жаңа Келісім ғалымы Уолтер Бауэрдің (18771960) тезисін кеңейтеді. Бауэр шіркеу аталары, әсіресе Евсевий өзінің "Церковная история" атты еңбегінде "алғашқы мәсіхшілер топтарының қарым-қатынасы туралы объективті есеп бермеген" деген болжам жасады. Оның орнына, Евсевий "өзінің өкілі болған православиелік партияның жеңісін растау үшін ертедегі мәсіхшілердің қақтығыстарының тарихын қайта жазған" болар еді. Евсевий православие Исаның және оның алғашқы ізбасарларының ілімдерінен тікелей алынған және әрқашан көпшілік көзқарас болған деп мәлімдеді; керісінше, басқа да христиандық көзқарастар "ирестік" деп аталды, яғни аз сандағы азшылықтар ұстаған шындықтың қасақана бұзылуы. Мартирдiң прото-ортодоксальдық христиандықта үлкен рөлi болды, оны II ғасырдың басында Антиохиялық Игнатий көрсеткен. Патша билігі оны "мәсіхшілік қызметі үшін" тұтқындап, жабайы аңдарға жем қылуға үкім шығарды. Ол 'Құдайға баруға' үміттеніп, өлуге құштар екенін білдірді. Игнатиустан кейін көптеген прото-ортодоксальдық теоретиктер сенім үшін өлуді мәртебе деп қарастырды. Шын мәнінде, шейіт болу шынайы сенушілерді еретиктерден ажыратудың бір жолы болды. Өздерінің сенімдері үшін өлуге дайын болмағандар сенімге бағышталмағандар ретінде қарастырылды. Сенімнің тағы бір қыры - шіркеудің құрылымы. Сол кезде де, бүгінде де шіркеудің басшысы болу әдеттегі нәрсе еді. Игнатий бірнеше шіркеулерге бірнеше хат жазып, оларға шіркеудегі барлық мәселелерді басшыларға (әдетте епископтарға) қалдыруды тапсырды. Ол шіркеу мүшелерін епископтарды тыңдауға шақырды, өйткені олар басшылар еді: "Епископқа бағыныңдар, бұл - өсиет. Біз епископты Иеміз ретінде қарауға міндеттіміз. Епископтың рөлі шіркеулерде жиі кездесетін иерархияның пайда болуына жол ашты. Православтық христиандықтың тағы бір маңызды аспектісі оның яһудилер мен яһудилік әдет-ғұрыптарға қатысты көзқарастарына қатысты. Олар үшін маңызды кітап Барнабаның хаты болды, ол Ескі Келісімнің яһудилердің түсіндірмесі дұрыс емес деп үйретті, ал хат ақиқат ретінде метафоралық түсіндірмелерді ұсынды, мысалы, диета, ораза және демалыс күніне қатысты заңдар. Сонымен қатар, Ескі Келісім Исаның келуін алдын ала жариялау үшін жазылған, Мәсіхтің келісімі Мұса келісімінің орнын басып, сонымен қатар "Иудектер әрқашан жалған дінге берік болды". Бұл тақырыптарды екінші ғасырдағы апологеттік Юстин Мартир де өрбітті. Христиан шіркеуінің институционалдық бірлігі деген мәлімдеме шынайы тарихи шындық емес, православиелік христиан жазушыларының үнемі қайталайтын үгіт-насихат болды.