Кіріспе

Стур (ауыры) – Англияның Кент графтығында орналасқан өзен. Плюкс шұңқырынан жоғары, Кіші Стор қосылған жерде, өзен әдетте Ұлы Стор деп аталады. Өзеннің Ашфордтағы Шығыс Стормен біріккен жерінен жоғары жатқан бөлігі кейде Жоғарғы Ұлы Стор немесе Батыс Стор деп аталады. Су тасқынындағы төменгі ағысындағы жасанды Стонар кесімі табиғи өзендегі үлкен иірімді қысқартады. Стур өзені Кенттегі екінші ең ірі су жиналатын алапқа ие (ең ірісі – Медуэй өзені). Өзеннің төменгі бөлігі тасқынды, ал оның бастапқы сағасы орта ғасырларда маңызды теңіз жолы болған Вантсум каналында орналасқан. Өзеннің үш маңызды және көптеген шағын салалары бар. Көп бөлігінде өзен оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай ағады. Тарихи Кентербери қаласы, бұрынғы Сандвич порты және Ашфорд теміржол қаласы осы өзеннің жағасында орналасқан. Стур аңғарының жолы өзен бойымен жүреді.

Жоғарғы Ұлы Стор

Ұлы Стоурдың бастауы Ленхам ауылының жанында, Медуэй өзенінің саласы – Лен өзеніне жақын жерде орналасқан. Бұл бастау Солтүстік Даунс тіктеуінің биік жерінде жатыр. Алғашқыда өзен тіктеуге және оңтүстіктегі Гринсэнд қыратына параллель тар аңғармен оңтүстік-шығысқа қарай ағады, содан кейін Хотфилдке жақын қыратты бұзып, кең аңғарға шығады. Үш шағын арна солтүстіктен құяды, олардың бастаулары Даунс тіктеуіне жақын жерде. Су тасқынынан қорғау шаралары осы аңғарды үлкен көлге айналдыруы мүмкін, сондықтан оңтүстікке қарай Медуэй су жинау алабына ағып кетуін болдырмау үшін бөгет салынды. Өзен Great Chart ауылынан теңізге қарай солтүстік-шығысқа бұрылады. Шығыс Стоурмен қосылатын жері, оның бастауы Хайт маңында, Ашфордтағы Шығыс төбесінің етегіндегі Пледж Миллінде орналасқан.

Төменгі Ұлы Стор

Ашфорд қаласы өзеннің ортаңғы бөлігінің басталуын көрсетеді, өзенді кесіп өтетін және ежелгі жолдармен қиылысатын жерде орналасқан. Ашфордта өзен Ашфордтың жасыл дәлізінің бір бөлігін құрайды. Ашфордтан кейін Стоур Солтүстік төбелерді (North Downs) бұзады; осы аралықтың көп бөлігінде басқа салалары жоқ. Брук ағыны оң жағынан құсылғаннан кейін Кентербериге дейін 24 шақырым (15 миль) қалады. Бұл бөлікте өзен Уай, Чилхам және Чартем ауылдарынан өтеді, Уай өткелге ыңғайлы. Кентерберидің тарихи қаласы Кент жағалауындағы порттармен – Лимпне, Довер, Ричборо және Рекульвермен Кентербериді байланыстырған Уотлинг-стрит римдік жолының төрт тармағының тоғысқан жерінде жатыр. Қала ішінде өзен екі арнамен ағады, біреуі қала ортасымен, екіншісі қала қабырғаларының солтүстігіне қарай. Екі арна Кентерберидің шығысында қосылып, өзен Фордвикке жетеді – Кентерберидің бұрынғы порты және қазіргі тасқын шегі. Фордвиктен кейін өзен бірнеше бұрынғы құмды карьерлер мен Стодмарш ұлттық табиғи қорығының қамысты тоғайларынан өтеді. Ұлттық қорықтан тыс жерде, Апстрит ауылының жанындағы Гроув Ферри демалыс аймағындағы өзенді қоршалаған мелиорацияланған батпақтарда ашық егістік жерлер орналасқан. Плюкс Гуттер ауылында негізгі өзенге үлкен салалардың екіншісі құяды: 30 шақырым (18,9 миль) ұзын Кіші Стоур, ол Бекесборнде көктемде бастау алады. Бұдан былай өзен әдетте Стоур өзені деп аталады.

Стор өзені

Стоурмут еншісіндегі (Батыс және Шығыс) егіз ауылдар Стоур өзенінің бұрынғы Вантсум каналына құятын бастапқы нүктесін көрсетеді. Бұл канал жүздеген жылдар бойы пайдаланылған, бірақ саздану мен жерді мелиорациялау салдарынан теңіз каналы үлкен дренаждық арнаға айналды. Осы жерде үшінші ірі саласы – 8,4 миль (13,4 км) Саре Пенн (жергілікті жерде "Фишборн ағысы" деп аталады) Вантсум каналымен бірігеді. Мұнда өзен бір кезде өркендеген Сандвич портына қарай оңтүстікке бұрылады, содан кейін Пегвелл шығанағында Довер бұғазына құяр алдында солтүстікке қайта айналады. Стонар кесімі теңіз кемелеріне Сандвич айналымын ұзақ жолмен айналып өту қажеттігін жояды. Фордвиштен теңізге дейінгі өзен бойында батпақтар орналасқан. Олардың көпшілігі Вантсум каналының бұрынғы төңіршегінде, ал оңтүстікке қарайғылары Сэндвич жазығының құмды төбелерінің артында жатыр. Бұл батпақтарда дренаждық каналдар торы бар. Басты батпақтар – өзеннің ежелгі сағасындағы Chislet, Бирчингтонның батысындағы Wade және Ash Level.

Стондық кесу

18 ғасырдың ортасында Стур өзенінің төменгі ағысындағы су тасқыны мәселесін шешу қажет болды. Жағалау бойындағы құм мен қиыршық тастың толқындармен жылжуы өзен сағасында үлкен иілімге алып келді. 1774 жылғы 29 қарашада Парламент актісі қабылдалып, ең тар жерінде, Стонарда осы иілімді айналып өтуге рұқсат берілді. Stonar Cut деп аталған бұл жұмыс ішкі су арнасын кесу үшін қолданыстағы шлюзді пайдаланды және 1776 жылы аяқталды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде континентке үлкен мөлшерде әскер мен жабдықтар қажет болды, сондықтан Ричборо порты құпия түрде салынды. Cut бойында десанттық жағалаулар салынды және Шығыс Кент жеңіл темір жолы портты қамтамасыз ету үшін ұзартылды. Бүгінде бұл жұмыстардың көп бөлігі жойылды, ал Cut өзінің табиғи жағдайына қайта оралды.

Тарих

Рим және орта ғасырлар дәуірінде өзен Кантербери мен Еуропаны байланыстыратын маңызды жол болды. Фордвич, Англия арнасының оңтүстік жағалауының лайланып толуынан кейін кеме жүзу үшін маңызды орынға айналды. 1831 жылы Джозеф Пристли "Жығатын өзендер, каналдар және теміржолдар тарихы" атты еңбегін жазды. Онда ол бір бөлімінде "Кентербери су жолы, немесе Стур өзені" деп сипаттады. Ол өзеннің бағытын, сол кезде кеме жүзуді жеңілдету үшін жасалған жақсартулар мен жаңа порт құрылыстары туралы мәліметтерді қамтиды.

Сулы диірмендер

Адам баласы Stour өзені мен оның салаларын ғасырлар бойы қуат көзі ретінде пайдаланып келді. Су қуаты арқылы көптеген түрлі жұмыстар жасалды: астық ұнтақтау, суға толу, қағаз жасау және электр энергиясын өндіру. Көптеген диірмендер бүгінге дейін сақталған, үйлерге айналдырылған, ал олардың екеуі әлі де коммерциялық түрде жұмыс істеп тұр.

Байланыс

Өзенді жолдар да, теміржолдар да пайдаланады. Уотлинг көшесінің Ричбороға ("Рутупиа") және Кентербериден оңтүстікке қарай созылған байланысы Солтүстік Даунс аңғарынан өтті. Кентербериден Танет аралына және Ашфордқа дейінгі теміржол байланыстары, сондай-ақ негізгі A28 тас жолы да бірдей маршруттармен жүреді. 82,4 шақырымдық Stour Valley Walk өзеннің көп бөлігі бойымен созылады.

Су тасқыны

Кентерберидің жазық жерлері бұрын су тасқынына жиі ұшыраған. Стур (Кент) өзенінің ішкі дренаж басқармасы өзен алабындағы осы қауіпті азайтуға жауапты.

Қоршаған орта

2006 жылы Ашфордтың жанындағы өзенде тазартылған канализациялық суларға ұшыраған еркек балықтарда "әйелдену" белгілері анықталды. Зерттеулер көрсеткендей, эстроген жақын орналасқан Бибрук канализациялық станциясынан шығатын қалдық су арқылы өзенге түседі. 2009 жылы Southern Water компаниясы Ленхам тазарту станциясында 4,2 миллион фунт стерлингтік экологиялық жақсарту жобасын бастады, бұл қаңыл судың жоғары стандарттарда тазартылуын қамтамасыз етеді. 7500-ден астам қамыстан тұратын жаңа қамыс егістіктері күніне 3600-ден астам адамнан жиналған 4,3 миллион литр қаңыл суды тазалауға көмектеседі. 2017 жылы Кардифф қаласындағы The Marine Group компаниясы Сандвич және Ричборо арқылы өзенде шөгіндіні кетіру үшін су инъекциялайтын дреджтермен жұмыс істей бастады.

Танымал мәдениетте

Автор Рассел Хобан 1980 жылғы, апокалипсистен кейінгі романы «Риддли Уокерде» Кантербери қаласынан өтетін Стур өзенін «Риввер Саур» деп өзгертіп қолданады.