Кіріспе
Патенттер сияқты зияткерлік меншік активтері технологияға байланысты көптеген ұйымдар мен операциялардың өзегі болып табылады. Интеллектуалдық меншік құқықтарының лицензиясы мен берілуі технология нарықтарында жиі кездесетін операциялар болып табылады, сондай-ақ осы активтерді несие кепілдігі ретінде пайдалану. Осы мақсаттарда интеллектуалдық меншікті қаржылық бағалаудың маңыздылығы артып келеді, өйткені патенттердің экономикалық құндылығын білу олардың сауда шарттарын айқындау үшін маңызды фактор болып табылады.
Қосылу, сатып алу, бірлескен кәсіпорын немесе банкроттық мақсаттары үшін компанияны бағалау
Технологиялық компаниялардың көпшілігі материалдық емес активтерге және білімге, зерттеу мен инновацияларға инвестицияларға негізделген. Зерттеулерге сәйкес, ҒЗК-ға немесе бағдарламалық жасақтамаға инвестиция арқылы білімге жұмсалған шығындар материалдық активтерге жұмсалған шығындардан жоғары қарқынмен өсті. Инвестициялардың өзгеруі компаниялардағы материалдық емес активтер мен патенттердің маңыздылығына әсер етті. Сондықтан, компаниялардың құнын білу үшін олардың зияткерлік меншігінің құнын білу өте маңызды.
Зияткерлік меншік құқықтарын сату немесе лицензиялау жөніндегі келіссөздер
Басқа да бизнес-транзакциялардағыдай, зияткерлік меншік пен патенттік құқықтарды сату немесе лицензиялау туралы келісімдерді келісуші ұйымдар, әдетте, баға туралы келісуге тиіс. Зияткерлік меншік құқықтарының құндылығын білу осындай келісімге жету үшін, сонымен қатар тараптардың жақсы келісімге кіргеніне көз жеткізу үшін өте маңызды.
Патент қақтығысы немесе дау жағдайындағы қолдау
Патент бұзушылық туралы іс жүргізу немесе дауларды шешудің баламалы механизмдері сияқты патенттік даулар жағдайында зиянды есептеу процесінің қажетті кезеңі болып табылады. Сондықтан, зиянын өтеудің әділ әдісін қамтамасыз ету үшін, зиянын өтеуші интеллектуалдық меншік құқығын дұрыс бағалау өте маңызды.
Банктік несиелер немесе тәуекелдік капитал арқылы қаражат жинау
Банктік несиелер үшін немесе тәуекелдік капитал мен инвесторларды тарту үшін кепілдік ретінде пайдаланылатын зияткерлік меншікті бағалау өте маңызды. Бірнеше зерттеулер, атап айтқанда, патенттер мен интеллектуалдық меншікті дұрыс басқару тәуекел капиталистерінің шешімінде маңызды рөл атқаратынын көрсетеді.
Әдістер
Компаниялар мен ұйымдар патентті бағалаудың әртүрлі тәсілдерін қолданады. Жалпы алғанда, бұл тәсілдер екі топқа бөлінеді: сандық және сапалық бағалау. Саналық әдіс интеллектуалдық меншіктің экономикалық құнын есептеу үшін сандық және өлшенетін деректерге сүйенсе, сапалық әдіс патенттелген технологиялардың құқықтық, технологиялық, маркетингтік немесе стратегиялық аспектілері сияқты интеллектуалдық меншіктің сипаттамалары мен ықтимал пайдалануларын талдауға бағытталған. Сапалық бағалау сонымен қатар компанияның зияткерлік меншігіне байланысты тәуекелдер мен мүмкіндіктерді бағалаумен айналысады.
Шығынға негізделген әдіс
Бұл әдіс интеллектуалдық меншікті дамытуда жұмсалған шығындар мен оның экономикалық құны арасында тікелей байланыс бар деген қағидаға негізделген. Шығындарды өлшеу үшін негізінен екі түрлі әдіс қолданылады: Көбейту шығындары әдісі: бағалау бағаланатын патенттің көшірмесін сатып алу немесе әзірлеумен байланысты барлық шығындарды жинақтау арқылы жүргізіледі. Орналастыру шығындары әдісі: бағалаулар ұқсас пайдалану немесе функциямен тең патенттік активті алу үшін жұмсалатын шығындар негізінде жасалады. Екі әдісте де қазіргі бағалар ескеріледі, яғни бағалау күніне арналған шығындар және тарихи шығындар емес, олар нақты болған кезде. Шығындарды бағалау үшін екі түрлі шығындар көздерін қосу керек: тікелей шығындар, мысалы, материалдар, еңбек және басқару шығындары; және нарыққа кірудің кешігуі немесе активтерді дамыту мақсатында жоғалған инвестициялық мүмкіндіктерге байланысты пайда жоғалтумен байланысты мүмкіндіктер шығындары.
Reproduction cost method: Estimations are performed by gathering all costs associated with the purchase or development of a replica of the patent under valuation. Replacement cost method: Estimations are performed on the basis of the costs that would be spent to obtain an equivalent patent asset with similar use or function. In both methods, present prices are taken into account, i. e. the expenditures as of the valuation date and not the historical costs when these actually happened. For assessing costs, two cost sources of two sorts should be included: direct expenditures, such as costs with materials, labor and management; and opportunity costs, relating to the lost profits due to delays in market entrance or investment opportunities lost with the aim of developing the assets.
Опцияға негізделген әдіс
Жоғарыда аталған әдістерден айырмашылығы, опцияға негізделген әдістеме инвестициямен байланысты опциялар мен мүмкіндіктерді ескереді. Ол белгілі бір зияткерлік меншік активінің бағасын бағалау үшін опцияларды бағалау модельдеріне (мысалы, Black Scholes) сүйенеді. Мұндай жағдайларда патенттерді нақты опциялар шеңберінде қолданылатын қаржылық опциялар үшін әзірленген әдістерді қолдану арқылы бағалауға болады. Басты паралель - патент иесіне басқаларды негізгі өнертабысты пайдаланудан шеттету құқығын береді, сондықтан патенттер мен акциялар опциялары болашақта активті пайдалану құқығын білдіреді және басқаларды оны пайдаланудан шеттетеді. Патент (опцион) сатып алушыға (иесіне) тек болашақтағы күтілетін баға тәуекел аз баламамен бірдей табыс табудың мүмкіндік құнынан асып түсетін шамада ғана құнды болады. Осылайша патенттік құқықтарды сатып алу опциясына сәйкес деп қарастыруға болады және сәйкесінше бағалануы мүмкін. Қосымша талқылау үшін шартты талаптарды бағалау, сондай-ақ қараңыз.