Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстың Ирактағы шайқасы (Ағылшын мен Осман) Басра шайқасы - 1914 жылдың 11 қарашасынан 22 қарашасына дейін Басра қаласының оңтүстігінде (қазіргі Ирак) британдықтар мен Осман әскерлері арасында өткен Бірінші дүниежүзілік соғыстың шайқасы. Соғыс ағылшындардың Басраны басып алуына әкелді.

Өмірбаян

Осман империясы одақтастарға қарсы соғысқа кіргеннен кейін Берлин-Бағдад темір жолының аяқталуы одақтастарға қауіп төндірді, өйткені нақты шығу тегі Гамбург және жоспарланған аялдама Басра болды. Солтүстік теңізден Үнді мұхитына дейінгі бұл жол Британ империясына үлкен қауіп төндірді, ол Басраны басып алуға және Гамбургті блокадаға алуға дереу әрекет етті. Фао британдықтардың қолына түскеннен кейін Осман әскері Басраға қарай жинала бастады. Британдықтардың Басраны басып алып, парсы мұнай кен орындарын қорғау міндеті болды, олар өзеннен Басраға қарай өрлеп кетті.

Шайқас

1914 жылы 7 қарашада британ әскерлері Фаодан Басраға қарай жүріп кетті. Османдықтар 11 қарашаның таңертеңінде британдық лагерьге шабуыл жасады, бірақ жеңілді. Османдықтар Сайханда қорғаныс позициясын дайындады, ал 15 қарашада британдықтар шабуыл жасады. Османдықтар жеңіліп, 250 адам қаза тапты, ал британдықтар алға жылжуды жалғастырды. Осман әскерінің негізгі орны британдықтар Сахил деп атаған жерде болды. Осман әскерінің 4500 сарбазы пальма бақшалары мен ескі саз қабырғалы қамалдың маңында қамалып тұрды. 19 қарашада британдықтар екі бригадалы бригадамен, кейбір артиллерия мен ат әскерімен алға қарай жылжиды. Олардың алға жылжуына жаңбырлы дауыл кедергі келтірді. Османдықтардың мылтық пен артиллерия оғы дәл емес еді. Британдықтар мен үнді әскерлері алға қарай жылжыды, олар жақындаған кезде британдық артиллерия, ақыры, өркенді тауып, тікелей Осман траншеяларына от жіберді. Саз қабырғалы қамал құлап, Осман әскері қашып кетті. Жердің жағдайына байланысты ат әскері қуып жете алмады. Османдықтардың жоғалтулары 1000-ға жуық болған, ал британдықтар мен үндістердің жоғалтулары 350-ге жуық болған. Өзенде британдық канонерлік қайықтар британдықтарға қалады османдықтар тастап кеткенін және оны басып алуды және тонауды тоқтатуды сұраған Басрадан келген делегациямен ұшып келді. Бірнеше батальонды артиллериялық қайықтарға жүктеді және 22 қарашада 104-ші Уэлсли атқыштары мен 117-ші Мараттаның үнді әскерлері Басраны басып алды.

Салдары

Басраны басып алу парсы мұнай кен орындары мен мұнай өңдеу зауыттарын қорғаудағы маңызды қадам болды. Алайда, миссияның екіжақтылығы миссияның ығысуына әкеліп соқтырды, бұл ағылшындарды өзеннен жоғары қарай алға жылжытуға әкелді.