Кіріспе

Холмс Оңтүстік Каролинаға қарсы, 547 U. S. 319 (2006) - АҚШ Жоғарғы Сотының қылмыстық жауапкердің үшінші тараптың қылмыс жасағанын дәлелдейтін дәлелдемелерді ұсыну құқығын қамтитын шешімі. Сот үшінші тараптың кінәсін дәлелдеу мүмкіндігінен айырылған адамның Оңтүстік Каролинадағы зорлау мен кісі өлтіру туралы үкімін болдырмады, өйткені сот прокурордың сот-медициналық дәлелдемесі айыпталушының дәлелдемесі үшін кінәсіздігі туралы қорытынды жасауға тым күшті деп есептеді. Сот бір ауыздан бұл шектеуді айыпты адамның толық қорғанысты ұсынуға мүмкіндік алу құқығын бұзады деп шешті, өйткені прокурордың ісі күшті болуы айыпты адамның дәлелдемесі қабылдауға тым әлсіз болуымен логикалық байланысты емес. Бұл пікірді судья Самуэль Алито шығарды және ол 2006 жылдың 31 қаңтарында бекітілгеннен кейін Сот мүшесі ретінде оның алғашқы пікірі болды. Бұл Жоғарғы Соттың дәстүріне сәйкес, жаңа судьяның алғашқы жазбаша пікірі бірауыздан қабылданған шешімді білдіреді. Сонымен қатар, бұл іс он жыл ішінде Кларенс Томас ауызша пікірталас кезінде сұрақ қойған соңғы рет болды. Бұл үнсіздік Антонин Скалияның өлімінен кейін, Воизин Америка Құрама Штаттарына қарсы ісі кезінде ауызша дәлелдемемен жалғасты.

Өмірбаян

1989 жылы Оңтүстік Каролинада 86 жастағы әйелді үйінде ұрып-соғып, зорлап, тонаған, ал келесі жылы жарақаттарынан туындаған асқынулардан қайтыс болған. 1993 жылы Йорк округінің аудандық сотында төрт күндік сот процесінен кейін Бобби Ли Холмс қылмысқа кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Оңтүстік Каролинаның Жоғарғы соты оның айыптаулары мен үкімін бекітті, ал АҚШ Жоғарғы Соты сертификатты қабылдамады. Алайда, соттан кейін Холмске жаңа сот қаралды. Екінші сот барысында, прокурор сот-медициналық дәлелдерге сүйеніп, Holmes-тің алақанының іздері мен оның киімдеріне сәйкес келетін талшықтар оқиға орнында табылғанын, құрбанның ДНК-сы Holmes-тің іш киімінен табылғанын және оның қаны оның жапсырмасынан табылғанын айтты. Прокуратура сонымен қатар Холмстің жәбірленушінің үйінің жанында, прокурор шабуыл жасалды деп санайтын уақыттан бір сағат бұрын көрінгенін дәлелдеді. Қорғаудың негізгі бөлігі ретінде Холмс сот сараптамасының дәлелдемелері нашар өңдеу процедураларымен зақымдалған және құлпынақ басып шығаруды полиция орнатқан деп мәлімдеген сарапшы куәларды ұсынды. Сотқа дейінгі тыңдау кезінде Холмс Уайтты шабуыл болған күні таңертең құрбанның маңында болған бірнеше куәгерді және Уайттың қылмыс жасағанын мойындағанын немесе кем дегенде Холмс кінәсіз екенін мойындаған тағы төрт куәгерді ұсынды. Уайт сотқа дейінгі отырыста куәлік берді және айыптаушы мәлімдеме жасағанын жоққа шығарды. Ол сондай-ақ қылмыс уақытына қатысты алиби ұсынды, бірақ оны басқа куәгер жоққа шығарды. Процессуалдық сот Холмстың үшінші тарапқа кінәлі екендігі туралы дәлелдемені Штат Грегориге қарсы, 16 S. E.2d 532 (S. C. 1941) негізінде алып тастады, онда Оңтүстік Каролинаның Жоғарғы Соты мұндай дәлелдемелер "айыпкердің кінәсіздігі туралы ақылға қонымды тұжырым немесе болжам жасаса ғана" қабылданады деп шешті. Кейін Холмс қайтадан сотталды. Апелляциялық шағымда Оңтүстік Каролинаның Жоғарғы соты Грегориге және оның кейінірек Штат Гейге қарсы 541 S. E.2d 541 (S. C. 2001) деген шешімін келтіре отырып, айыптылықты растады. Мемлекеттік Жоғарғы Сот "апелляция берушінің кінәлі екендігіне айқын дәлелдер болған жағдайда, әсіресе сот сараптамасының айқын дәлелдері болған жағдайда, үшінші тұлғаның кінәлі екендігі туралы дәлелдер апелляция берушінің кінәсіздігі туралы дәлелді тұжырым жасауға негіз бермейді" деп шешті. Осы талапты қолдана отырып, сот өтініш берушінің "өзін кінәсіз деп дәлелдеу үшін оған қарсы сот сараптамасының дәлелдерін жеңе алмайтындығын" айтты. АҚШ Жоғарғы Соты куәлік беру туралы шешімді мақұлдады.

Соттың пікірі

Сот судьясы Сэмюэл Алитоның бір ауыздан қабылдаған шешімінде АҚШ Жоғарғы Соты Оңтүстік Каролина Жоғарғы Сотының шешімін қабылдамай, қайта жіберді. Сот Оңтүстік Каролинаның дәлелдеу ережесінің "орталық мәселелерге тек өте әлсіз логикалық байланысы бар дәлелдемелерді алып тастау" мүддесіне ұтымды қызмет етпейтінін шешті, өйткені айыпталушының дәлелдемелерінің әлсіздігін айыптау ісі күштілігімен анықтау логикаға қайшы келеді. Мемлекеттік және федералды билік өкілдері қылмыстық сот процестерінде дәлелдеме ережелерін бекітуге кең конституциялық мүмкіндікке ие болса да, бұл қылмыстық айыпталушылардың "толық қорғанысты ұсынуға мағыналы мүмкіндікке" ие болуына кепілдік берумен шектеледі. Бұл құқық Алтыншы түзетудің міндетті процестік ережесімен де, Он төртінші түзетудің тиісті процестік ережесімен де қорғалады. Бұл құқық "айыпкердің маңызды мүддесін бұзатын" және өз еркімен жасалған немесе "олардың мақсатына сәйкес келмейтін" дәлелдеу ережелерімен бұзылады. Сот бұған дейін де бірнеше рет осындай заңсыз ережелерді конституцияға қайшы деп таныған болатын. Дәлелдің қалыптасқан ережелері сот судьяларына қорғаныс дәлелдерін алып тастауға мүмкіндік береді, егер оның дәлелді құндылығы әділетсіз бейтараптығымен, мәселелерді шатастырумен немесе қазылар алқасын адастыру мүмкіндігімен теңестірілсе. Сот бұл норманы "қайталанатын, тек қана маңызды емес немесе қысым, бейбітшілік немесе мәселелерді шатастырудың орынсыз қаупін төндіретін" дәлелдемелерді алып тастауға рұқсат беру арқылы кеңейткенін атап өтті. (Ішкі белгілер мен цитаталар алынып тасталды.) Үшінші тараптың кінәсін мойындауды реттейтін ережелер осы қағидатты қолданады, өйткені бұл дәлелдер көбінесе тым болжамдық немесе қылмыспен тым алыс байланысты. Сот бұл ережелердің кеңінен танылғанын және олардың өздері осы жағдайда дау тудырмағанын атап өтті. Сот Оңтүстік Каролинаның Жоғарғы соты қабылдаған ережені Грегориде осыған ұқсас деп санайды және Corpus Juris Secundum және American Jurisprudence-те ұсынылған ережеден бейімделген. Алайда, Сот кейінірек қабылданған шешімді қарады Мемлекет Гейге қарсы және осы іс Грегори ережесінің түбегейлі өзгеруі мен кеңейтілуін білдіреді. Гейде Оңтүстік Каролинаның Жоғарғы соты сотталушының дәлелдемесі оның кінәсіздігі туралы "нақты дәлелдемелерді", әсіресе сот-медициналық дәлелдемелерді ескере отырып, оның кінәсіздігі туралы "әділетті тұжырым" жасай алмайтындығын шешті. Осыған ұқсас, осы іс бойынша сот "егерде [айыпкердің] кінәлі екендігіне айқын дәлелдер болса, әсіресе, егер сот-медициналық дәлелдер болса, үшінші тараптың кінәлі екендігі туралы дәлелдер" алынып тасталуы мүмкін (немесе мүмкін болуы керек) деген ережені қолданды. Бұл ереже қате болды, өйткені ол сот төрешісін айыптаушының дәлелді құнына немесе үшінші тараптың кінәсін дәлелдейтін дәлелдемелерді мойындаудың ықтимал жағымсыз әсерлеріне емес, айыптаушының дәлелділігіне назар аударуды талап етті. Сондай-ақ, Сот бұл ереже осы жағдайда қолданылғандай, айыптаушы куәлардың сенімін немесе оның дәлелдемелерінің сенімділігін нақты тексеруді талап етпейтінін айтты. Холмс сот-медициналық дәлелдемелердің сенімді емес екенін, сондықтан оларды қабылдамауы керек деп айтқан болатын, алайда сол дәлелдемелердің "күшін" бағалау кезінде Оңтүстік Каролинаның Жоғарғы соты бұл қорғаныс сын-қатерлерін атаған жоқ. Сот бұл ереже айыпты емес деп айыпталушының кінәсін дәлелдейтін прокурордың дәлелін жоққа шығаруға қарағанда логикалық емес екенін айтты, егер айыпталушы дәлелдемелерді ұсына алса, егер ол сенсе, кінәсіз деп есептеледі. "Бұл жерде бастысы, бір тараптың дәлелдерін ғана бағалап, екінші тараптың дәлелдерін жоққа шығару немесе күмән тудыру үшін келтірілген дәлелдердің күшін бағалауға болмайды". Сондықтан Сот бұл ережені "өз еркімен" және қылмыстық жауапкердің "өзін толықтай қорғауға мүмкіндік алу" құқығына қарсы деп тапты.