Кіріспе
1914 жылғы патшалық интервенция Букингем сарайындағы конференция 1914 жылы Букингем сарайында король Георг V шақырған конференция болды. Оған Ирландияның ұлттық саясатын енгізу және азамат соғысын болдырмау жоспарларын талқылау үшін Ирландияның ұлттық саясаты мен Ирландияның одақтастығы көшбасшылары Джон Редмонд пен Эдвард Карсон шақырылды. Патшаның бастамасымен тұңғыш рет ұлттық және одақтастық партиялардың басшылары конференция өткізді.
The Buckingham Palace Conference, sometimes referred to as the Buckingham Palace Conference on Ireland, was a conference called in Buckingham Palace in 1914 by King George V to which the leaders of Irish Nationalism, John Redmond and Irish Unionism Edward Carson, were invited to discuss plans to introduce Irish Home Rule and avert a feared civil war on the issue. The King's initiative brought the leaders of Nationalism and Unionism together for the first time in a conference.
Өмірбаян
1870 жылдан бастап, Ирландияның ұлттық көшбасшылары, әсіресе Чарльз Стюарт Парнелл, Ирландияға үй билігін (өңірлік өзін-өзі басқару) енгізу үшін Вестминстерде бірлескен науқан жүргізді. Алайда бұл талапқа Ирландияның унионизм басшылары қарсылық білдірді, олар Дублинде католикалық националистердің басымдықты Ирландия парламентіне кіруден қорқып қалды. Юнионисттер үшін, үй билігін болдырмаудың ең басты кепілі - Лордтар палатасының заңдарға вето қою құқығы болды. Лордтар, консервативті партияның көпшілігімен, 1893 жылы екінші үй билігі туралы заң жобасын тоқтату үшін ветосын қолданды. 1911 жылғы Парламент актісі бойынша оның өкілеттіктерінің қысқартылуы нәтижесінде Лордтардың заң жобаларына вето қою мүмкіндігі айтарлықтай шектелді. 1912 жылы Х. Х. Асквит үкіметі Үшінші өзін-өзі басқару заң жобасын енгізді. Парламент актісіне сәйкес Лордтар заң жобасын үш сессияда ғана тоқтата алады. Нәтижесінде, заң жобасы ақыры өз жұмысын аяқтады және 1914 жылдың ортасында Корольдік келісімді алды. Бұл заң жобасының заңға айналуы туралы қауіп-қатерлер одақтастардың арасында наразылық тудырды. Оппозициялық Консервативтік партияның басшылары "Сары картаны" ойнатуды таңдады: 1886 жылы Лорд Рэндольф Черчилль: "Ульстер шайқасады және Ульстер дұрыс болады" деген сөз тіркесін қолданды. 1912 жылы көшбасшы Бонар Лоу үй басқаруын болдырмау үшін Юнионисттердің қандай да бір әрекеттерін, заңды немесе заңсыз болсын, қолдауға қауіп төндірді. Заңсыз қару саудасы синдикаттықтар (Ларн қаласында) және националистер (Хоут қаласында) арасында болды, және екі жақта да ашық түрде жаппай отаршылдар қозғалысы ұйымдастырылды (тиісінше Ольстер еріктілері және Ирландия еріктілері). Жақын арада азаматтық соғыс басталатындай көрінген жағдайда король Джордж - Корктегі әскери офицер болған кезінен бері күшті гибернофил - азаматтық соғысқа барады деп сенетінді тоқтату үшін араласты және екі қоғамдастықтың басшыларын британ үкіметімен бірге сараяға конференцияға шақырудың бұрын-соңды болмаған қадамын жасады.
Конференция
Конференция 1914 жылдың 21-24 шілдесінде Букингем сарайында өтті. Үйдегі билік мәселесі 1870 жылдардан бері саяси күн тәртібінде болса да, 1914 жылғы конференция ұлттық және унионисттік партиялардың қатысуымен өткен алғашқы ресми бейбітшілік конференциясы болды. Оған премьер-министр Х. Х. Асквит, Ллойд Джордж, Ирландия парламенттік партиясының басшысы Джон Редмонд, оның орынбасары Джон Диллон, үстелдің арғы жағында Ирландиялық унионисттік альянстың басшысы Эдвард Карсон, Бонар Лоу, Джеймс Крейг және Лорд Лансдоун қатысты. Төменгі палатаның спикері төрағалық етті. Екінші күні Асквит қай округтер уақытша шеттетілетіндігі туралы келісімге келе алмағанын көрді. Ол бір әріптесіне былай деп жазды: "Англистер үшін түсініксіз кішкентай, ал ирландтар үшін өлшеусіз үлкен болып көрінетін мәселеге қатысты мен өзімді осыған дейін мұндай бейшара сезінбедім. Бұл - нағыз қайғылы оқиға емес пе?" Конференция үш күн бойы келісімге келместен кейін тоқтады. Мәселе Ферманаг пен Тайронның ұсынылып отырған солтүстік-шығыс штатының құрамына кіруі ме, жоқ па деген мәселеде болды. Алайда, барлық тараптар бұл пайдалы кездесу болғанын, сонда унионисттер мен националистер бірінші рет бір-біріне қатысты қорқыныштарын қалай жою туралы мағыналы пікір алысқандығын мәлімдеді. Карсон мен ұлтшылдар арасында шектеулі түсіністік пайда болды, егер Ольстерді толықтай алып тастау керек болса, онда провинция тұтастай алғанда кіруі немесе шығуы керек. Конференция Еуропадағы оқиғаларға байланысты өтті. Конференция аяқталғаннан кейін он бір күн өткен соң король Германияға соғыс жариялады және Ұлыбритания Бірінші дүниежүзілік соғысқа енді. Парламент "Үй билігі туралы" заңға және оның соғыстың созылуы кезінде тоқтатылуына дауыс берді. Ольстермен келісімге қол жеткізудің келесі әрекеті 1917-18 жылғы Ирландия конвенциясында да сәтсіз болды. Бұл конференция "уақытты ысырап ету" деп қарастырылды, өйткені ол келісім немесе резолюция шығарған жоқ; адамдар оны әр тараптың екіншісін жамандау уақыты ретінде көрді. Осыған қарап, конференция Ирландияның бөлінуі нақты саяси нұсқа ретінде талқыланған алғашқы жағдай болды. Ол кезде бұл бүкіл аралды британдықтардың билігін жалғастыруды білдіретін, бір бөлігі автономды "Үй билігі" құрамына кіретін, ал екінші бөлігі одан шығарылған, ал 1922 жылы жүзеге асырылған бөліну Ирландия еркін мемлекеті (кейін Ирландия Республикасы) мен британдықтардың басқаруындағы Солтүстік Ирландия арасындағы халықаралық шекараны құруды білдірді. Дегенмен, 1922 жылғы нақты бөлінудің негізгі себебі сегіз жыл бұрын Букингем сарайында талқыланған сияқты болды, яғни Ульстер одағындастарының жалпы британдық билік астында немесе жоқ болса да, негізінен ирландтық католиктік құрылымның бөлігі болудан бас тартуы.
Ұзақ мерзімді әсері
Корольдің Ирландия туралы барлық партиялық келіссөздерді өткізу туралы идеясы 1970 жылдары Саннингдейл келісімінде билікті бөлісуге әкелген кейінгі келіссөздерде және 1990 жылдардың соңында Белфаст келісімін шығарған келіссөздерде көрініс тапты.
Георг V-нің Ирландияға қатысты кейінгі араласулары
Кейіннен король Георг Ирландияға қатысты бірнеше рет араласты. 1920 жылы ол Ирландияның Тәуелсіздік соғысы кезінде британ үкіметі қолданған Қара және Тоқтар жарымәскери күшінің мінез-құлқына қарсы екенін білдірді және ашкөз Теренс Максуинидің өмірін құтқару үшін сәтсіз араласты. 1920 жылы Ирландия үкіметі туралы заң қабылданғаннан кейін, ол 1921 жылы Солтүстік Ирландия парламенті ашылған кезде Ирландияда татуласу туралы құлшыныспен үндеу жасады, бұл Ирландия Республикасы мен Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігі арасындағы бітімге ықпал етіп, Англо-Ирландия келісімінің жолын ашты. 1932 жылы ол Ирландия еркін мемлекетінің атқарушы кеңесінің президенті Эмон де Валера мен Ирландия еркін мемлекетінің генерал-губернаторы Джеймс МакНилл арасындағы дауды шешті. Ол де Валерадан МакНиллдің жұмыстан босатылуын талап етуді кері қайтарып, кейіннен МакНиллдің мерзімінен бұрын зейнеткерлікке шығуын талап етті. Кейін Де Валера Ирландия үкіметінің МакНиллді сынға алуы негізсіз екенін мойындады.
Ақпарат көздері және қосымша оқу
Хеннесси, Томас. Ирландияны бөлу: 1-дүниежүзілік соғыс және бөліну (1998), Джексон, Альвин. Home Rule: an Irish History 18002000, (2003), Жаланд, Патрисия және Джон О. Стаббс. "Ирландия мәселесі 1914 жылы соғыс басталғаннан кейін: біраз аяқталмаған партиялық іс". Ағылшын тарихи шолу 96.381 (1981): 778 807. онлайн Ки, Роберт. Жасыл желек: Ирландиялық ұлтшылдық тарихы (2000 басылым, алғаш рет 1972 жылы жарық көрген), Кеннеди, Томас С. "Соғыс, патриотизм және Ольстер одағының кеңесі, 1914 18". Эир Ирландия 40.2 (2005): 189 211. онлайн Льюис, Джеффри. Карсон, Ирландияны бөліп тастаған адам (2005), Макардл, Дороти. Ирландия Республикасы (Корги, 1968) Николсон, Гарольд. Король Георг V (1953) 233247 бет. Пакенхам желісі, Фрэнк. Сот арқылы бейбітшілік (1992) Раст, М. К. "Ешкім қаламайтын келісім: Шектен шығару кеңінен таралады, 19131914". in Раст, Ирландияның тәуелсіздігін қалыптастыру (Палгрейв Макмиллан, Чам, 2019) pp. 119 161 мың теңге. Роднер, В. С. "Лигуерлер, Келісімі, Модераттар: Ұлыбританияның Ольстерді қолдауы, 1913-14" Эир Ирландия, (1982) 17#3 б. 68-85 теңге. Смит, Джереми. "Блеф, Bluster and Brinkmanship: Эндрю Бонар заңы және Үшінші үй басқару туралы заң жобасы" Тарихи журнал 35#1 (1993) pp. 161174 онлайн. А. Т. К. Стюарт Ольстер дағдарысы, Үйдегі басқаруға қарсылық, 1912-14 (Faber and Faber, Лондон, 1967, 1979), Стаббс, Джон О. "Одақтастар мен Ирландия, 1914 жыл 18". Тарихи журнал 33.4 (1990): 867 893. онлайн de Wiel, Jérôme aan. "1914 жылы соғыстың басталуына 'Ирландия факторы' әсер етті". Ирландия тарихы 19.4 (2011): 32 35. онлайн de Wiel, Jérôme aan. "1914: Британдықтар не істейді? Ирландияның жергілікті басқару дағдарысы шілдедегі дағдарыста". Халықаралық тарих шолуы 37.4 (2015): 657 681.
Jackson, Alvin. Home Rule: an Irish History 1800–2000, (2003),
Jalland, Patricia, and John O. Stubbs. "The Irish question after the outbreak of war in 1914: some unfinished party business." English Historical Review 96.381 (1981): 778 807. online
Kee, Robert. The Green Flag: A History of Irish Nationalism (2000 edition, first published 1972),
Kennedy, Thomas C. "War, Patriotism, and the Ulster Unionist Council, 1914 18." Éire Ireland 40.2 (2005): 189 211. online
Lewis, Geoffrey. Carson, the Man who divided Ireland (2005),
Macardle, Dorothy. The Irish Republic (Corgi, 1968)
Nicolson, Harold. King George V (1953) pp 233–247. online
Pakenham, Frank. Peace by Ordeal (1992)
Rast, M. C. "'A Settlement Nobody Wants': Exclusion Gains Ground, 1913–1914." in Rast, Shaping Ireland’s Independence (Palgrave Macmillan, Cham, 2019) pp. 119 161. Rodner, W. S. "Leaguers, Covenanters, Moderates: British Support for Ulster, 1913–14" Éire Ireland, (1982) 17#3 pp. 68–85. Smith, Jeremy. "Bluff, Bluster and Brinkmanship: Andrew Bonar Law and the Third Home Rule Bill" Historical Journal 35#1 (1993) pp. 161–174 online. A. T. Q. Stewart The Ulster Crisis, Resistance to Home Rule, 1912–14, (Faber and Faber, London, 1967, 1979),
Stubbs, John O. "The unionists and Ireland, 1914 18." Historical Journal 33.4 (1990): 867 893. online
de Wiel, Jérôme aan. "The 'Irish factor' in the outbreak of war in 1914." History Ireland 19.4 (2011): 32 35. online
de Wiel, Jérôme aan. "1914: What will the British do? The Irish Home Rule Crisis in the July Crisis." International History Review 37.4 (2015): 657 681.