Кіріспе

VII ғасырдағы христиандық грек тіліндегі трактат Жақыптың ілімі (Διδασκαλία ακώβου, Didaskalia Iakobou; Латын Doctrina Jacobi; Эфиопиялық Саргис д'Аберга) 7 ғасырдың басында 8 ғасырдың аяғына дейін. Бұл грек-христиандық айтыс трактаты, 634 жылы Карфагенде орын алған, бірақ 634 және 640 жылдар аралығында Сирия Палестинада жазылған. Онда императордың бұйрығымен мәжбүрлеп шомылдыру рәсімінен өткен яһудилердің арасында 634 жылы 13 шілдеде аяқталған бірнеше аптаға созылған талқылау жазылған. Олардың бірі Якоб мәсіхшілікті шын жүректен қабылдады. Ол басқаларға да жаңа діндерін шын жүректен қабылдауы керектігін түсіндірді. Жолдың ортасында Яһуди саудагер Иуст келіп, Жақыпты айтысқа шақырады. Ақырында, барлық қатысушылар христиандықты қабылдауға сендіріледі, ал Яков пен Юст шығысқа қайтады. Бірнеше грек қолжазбаларының бөліктерімен қатар, мәтін латын, араб, эфиоп және славян тілдерінде сақталған.

Мазмұны

Мәтін исламның ең ерте сыртқы деректерінің бірі болып табылады, ол дәстүрлі ислам мәтіндерінен айтарлықтай өзгеше ислам тарихнамасын ұсынады. Сондай-ақ, онда Якуб Византия империясын еврей-христиан эскатологиясындағы Даниял пайғамбарлығының төртінші жыртқынына теңегенін көрсетеді. Бұл бейтаныс бейне болмаса да, Ислам дінінің алғашқы кезеңдерінен бастап, Исламды апокалиптикалық көрініспен татуластыруға тырысқан Византия әдебиетінің бір бөлігі. Бұған қосымша мысалдар псевдо-Афанасианның Quaestiones ad Antiochum ducem және Синайлық Анастасийге жатқызылған Quaestiones et responsiones-да бар. Онда Арабияда соғысып жатқан пайғамбар туралы жазылған. Бұл құжат ислам дәстүріндегі Мұхаммед пайғамбар Палестинаны жаулап алған кезде қайтыс болған деген түсінікке қайшы келеді, бірақ сол кездегі басқа халықтардың кейбір дәстүрлерімен келіседі.